Kara delik araştırmalarında yeni gözlemler ve teorik modeller teknoloji meraklılarının ilgisini çekiyor. JWST’nin küçük kırmızı noktaları, süper kütleli rüzgarlar ve sıra dışı birleşmeler gibi bulgular bu etikette öne çıkıyor.
Yeni simülasyonlar erken evrende yıldızların sık sık çarpıştığını ve bunun aşırı kütleli yıldızlar ile ara kütleli kara delik tohumları oluşturduğunu gösteriyor. Bu mekanizma James Webb Uzay Teleskobu’nun tespit ettiği Little Red Dots ve 1 milyar yıldan daha genç süper kütleli kara deliklerin hızlı büyümesini açıklayabilir.
Max Planck Enstitüsü liderliğindeki uluslararası bir ekip, 12,5 milyar ışık yılı uzaklıktaki J0148-4214 galaksisinde üç aktif süper kütleli kara delik tespit etti. Merkezdeki iki kara delik 620 ışık yılı arayla yer alıyor ve birkaç yüz milyon yıl içinde birleşmesi bekleniyor. James Webb Uzay Teleskobu verileriyle elde edilen bulgu, erken evrende kara deliklerin nasıl büyüdüğüne dair yeni ipuçları sunuyor.
Yeni bir çalışma, Güneş’in yüz milyarlarca katı kütleye sahip süper dev kara deliklerin karanlık maddenin önemli bir kısmını oluşturmadığını gösteriyor. Araştırmacılar kozmik mikrodalga arka planının analizinden yola çıkarak bu dev nesnelerin evreni tane tane yapmayacağını tespit etti. Bulgular 26 Ekim’de Physical Review Letters’ta yayımlanacak.
Astronomlar Mrk 501 galaksisinin merkezinde iki süper kütleli kara deliğin birbirine doğru sarmal hareket ettiğini gösteren kanıtlar buldu. 23 yıllık radyo gözlemleri ikinci bir jetin varlığını ortaya koydu ve ikilinin yörünge süresinin yaklaşık 121 gün olduğu hesaplandı. Kütlelerine göre bu sistemin 100 yıl gibi kısa bir sürede birleşebileceği belirtiliyor.
NASA Chandra ve eROSITA gözlemevlerinin verileriyle incelenen yapı, sol anahtar görünümündeki radyo sinyalleriyle dikkat çekiyor. Araştırmacılar kaynağın birleşmekte olan dev bir gökada kümesinde <strong>süper kütleli kara delik</strong> patlamasıyla oluştuğunu düşünüyor. Çalışma Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlandı.
Curtin Üniversitesi öncülüğündeki bir ekip, kütlesi Güneş’in 10 katından milyonlarca katına kadar değişen kara deliklerin jet fırlattığı anı belirleyen ortak bir kural buldu. Gözlemler, gecikmeli jetlerin kara deliğin beslenme hızı Eddington limitinin yaklaşık yüzde 2’sine düştüğünde ortaya çıktığını gösteriyor.
NASA'nın Swift uydusu ve radyo gözlemleriyle NGC 1275'teki süper kütleli kara deliğin X-ışını parlama sonrası yaklaşık 300 gün gecikmeyle radyo jeti çıkardığı görüldü. Araştırma ekibi, kara deliğin kütlesini 100 milyon ila 1 milyar güneş kütlesi aralığına sınırladı ve disk-jet etkileşiminin izini sürdü.
Uluslararası bir ekip, yıldız kütleli ve süper kütleli kara deliklerin jet üretmek için aynı kritik beslenme eşiğini paylaştığını ortaya koydu. Gelgit bozulma olaylarını inceleyen araştırmacılar, jetlerin Eddington limitinin yaklaşık yüzde ikisine düşüşle tetiklendiğini tespit etti. Bulgular, kara delik fiziğinin kütleden bağımsız olarak benzer işlediğini gösteriyor ve gelecekteki gözlemler için yol haritası sunuyor.
Yeni süper bilgisayar simülasyonları, James Webb Uzay Teleskobu’nun tespit ettiği Küçük Kırmızı Noktalar’ın erken evrende aşırı hızlı büyüyen kara delikler olabileceğini gösteriyor. Yoğun uzak-morötesi radyasyonun dev yıldız tohumları oluşturması ve gaz disklerinin hızlı beslenmesi bu büyümeyi açıklıyor. Bulgular, Büyük Patlama’dan kısa süre sonra ortaya çıkan süper kütleli kara deliklerin gizemine ışık tutuyor.
Gökbilimciler, süper kütleli bir kara deliğin ürettiği rüzgarların daha önce tahmin edilenden yaklaşık 100 kat daha güçlü olduğunu keşfetti. XRISM uydusunun gözlemleri, türbülansın yaklaşık 300 bin ışık yılına yayıldığını ve kara deliğin bulunduğu galaksinin çok ötesine ulaştığını gösterdi. Söz konusu enerji, milyarlarca süpernova patlamasının gücüne denk geliyor.
LIGO'nun 23 Kasım 2023'te kaydettiği GW231123 sinyali, Güneş'in 140 katı ve 100 katı kütlesindeki iki kara deliğin birleşmesine işaret ediyordu. Yeni bir çalışma, sinyalin kütleçekimsel merceklenme nedeniyle büyütülmüş olabileceğini ve gerçek kütlenin daha düşük olduğunu öne sürüyor. Bulgular, yerçekimi dalgası astronomisinin mercek etkilerini kullanarak evrenin en şiddetli olaylarını inceleme potansiyelini gösteriyor.
Astronomlar, bir kara deliğin devasa bir yıldızı şiddetle parçaladığını ve bu olayın ardından garip bir şeyin hayatta kalabileceğini keşfettiler. Bu olay, "Whippet" olarak adlandırıldı ve güneşin enerji çıkışının 400 milyar katına ulaştı.
Maryland Üniversitesi gökbilimcileri, galaksisinin merkezinden yaklaşık 30.000 ışık yılı uzaklıkta, hareketsiz haldeki bir süper kütleli kara deliği keşfetti. Bu, bir galaktik çekirdekten bu kadar uzakta tespit edilen ilk hareketsiz kara delik oldu. Kara delik, yanından geçen bir yıldızı parçalayıp kısa ve parlak bir parlama oluşturduktan sonra kendini belli etti.
Warwick Üniversitesi liderliğindeki gökbilimciler, bir kara deliğin etrafında adeta kozmik bir sindirim sistemi keşfetti. Gözlemler, kara deliklerin sönük göründüklerinde bile büyük miktarda maddeyi dışarı atabildiğini ve sandığımız kadar verimli beslenmediğini ortaya koyuyor.
NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu tarafından 2022'de keşfedilen 'küçük kırmızı noktalar' (LRD), gökbilimcilerin büyük ilgisini çekiyor. Yeni bir araştırma, bu gizemli cisimlerin evren yaşlandıkça nasıl bir yol izlediğine dair önemli ipuçları sunuyor.
NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi, MQN01 J004131.9-493704 adlı 'kırmızı patates' galaksisindeki süper kütleli bir kara deliğin galaksiyi karıştırdığını tespit etti. Gökbilimciler, bu keşfin galaksi evrimine ışık tutabileceğini belirtiyor.
NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, bir galaksinin merkezinden 30 bin ışık yılı uzakta bir yıldızı parçalayan 'yetim' bir süper kütleli kara delik tespit etti. Bu tür bir olay ilk kez bir galaksinin çekirdeği dışında gözlemlendi ve bilim insanlarına gezgin kara delikleri avlamak için yeni bir yöntem kazandırdı.
NASA'nın Roman Uzay Teleskobu, 30 Ağustos'ta fırlatılmaya hazırlanıyor. Teleskobun, yıldızları parçalayan kara delikleri (gelgit bozulma olayları) incelemesi bekleniyor.
Bilim insanları, Stephen Hawking'in kara deliklerin enerji sızdırdığı teorisine yeni bir güncelleme getirdi. Yeni çalışma, kara deliklerin büyümesine dair çarpıcı bir illüstrasyonla destekleniyor.
NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'nun, 30 Ağustos 2026'da fırlatılması planlanıyor. Yeni bir araştırmaya göre teleskop, evrenin erken dönemlerinde var olan ve 11 milyar yıl öncesine tarihlenen süper kütleli kara delikleri tespit edebilecek. Bu kara delikler, yıldızları parçalayarak oluşan gelgit bozulma olayları sayesinde gözlemlenebilecek.
NASA'nın Hubble ve James Webb Uzay Teleskopları'ndan elde edilen verileri kullanan gökbilimciler, Omega Centauri küresel yıldız kümesinde şimdiye kadar bulunamayan ilk yıldız kütleli kara deliği keşfetti. oMEGACat BH-2 adı verilen kara delik, düşük kütlesi ve 94 yıllık rekor yörünge süresiyle bilim dünyasında heyecan yarattı.
Bilim insanları, dönen bir kara delikten enerji çıkarma fiziğini, sentetik ultra hızlı dönüş üreten sabit bir cihaz kullanarak laboratuvar ortamında yeniden yaratmayı başardı. Bu başarı, uzun süredir teorik bir fikir olarak kalan kavramı pratik bir deneye dönüştürürken, optik, kablosuz iletişim ve kuantum bilimi alanlarında yeni ilerlemelere ilham verebilir.
Bilim insanları, şimdiye kadar görülen en eski quasarı keşfettiler. Bu quasar, bir trilyon güneşin ışığıyla parlıyor. Quasar, bir kara deliğin etrafındaki gaz ve tozun enorme miktarda enerji açığa çıkarması sonucu oluşur.
Starstruck adlı VR deneyimi, kullanıcıları Janssen gezegeni, Betelgeuse yıldızı, Samanyolu'nun merkezindeki kara delik ve Şili'deki Giant Magellan Teleskobu gibi gök cisimlerine sanal bir tura çıkarıyor. Deneyim, astronomi meraklıları için ilgi çekici bir kaçış sunarken, Apple Vision Pro kullanıcıları için teknik anlamda yeterince etkileyici olmayabilir.