Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Juice uzay aracı, 28 Eylül'de Dünya'nın yakınından geçerek gezegenimizin yerçekimini bir sapan gibi kullandı. Bu manevra sayesinde araç, çok az yakıt harcayarak Jüpiter'e doğru olan rotasını yeniden şekillendirdi. Geçiş sırasında yönünü 20 derece değiştiren Juice, hızını ise saniyede 3,5 kilometre artırdı. Bilim insanları bu süreci, araçtaki cihazları Dünya ve Ay üzerinde test etmek için nadir bir fırsat olarak değerlendirdi.
Hassas bir şekilde planlanan yerçekimi desteği, Juice'un önceki yörüngesine kıyasla yönünü 20 derece saptırdı. Görev kontrolörleri, aracın Dünya'nın yerçekiminden tam anlamıyla yararlanabilmesi için karşılaşma öncesindeki dört haftalık süreçte, ayrılan altı fırsattan sadece birini kullanarak küçük bir rota düzeltmesi yaptı. Kontrol ekipleri, 17 Ağustos'tan başlayarak 10 Ekim'e kadar Juice'u çok yakından takip etmeye devam edecek.
Juice, 28 Eylül günü CEST saatle 13:45'te (UTC 11:45) Dünya'ya en yakın noktasına ulaştı. Uzay aracı, Hint Okyanusu'nun sadece 8 bin 640 kilometre üzerinden geçerken yerleşik izleme kameralarıyla bir dizi görüntü kaydetti.
Juice'un Uzay Aracı Operasyonları Müdürü Angela Dietz, geçişin gerçek zamanlı ve ultra hassas bir navigasyon gerektirdiğini belirtti. Dietz, dikkatli planlama sayesinde bu manevra için ayrılan yakıtın sadece küçük bir kısmını kullandıklarını, böylece Jüpiter'in buzlu uydularını gözlemlerken kullanmak üzere daha fazla yakıt sakladıklarını söyledi.
Yakıt tasarrufu, Juice'un Jüpiter ve uyduları çevresinde yürüteceği iddialı bilimsel kampanya için kritik önem taşıyor. Rotayı değiştirmek temel amaç olsa da bu yakınlaşma, bilim ekibine cihazları gerçek bir gezegen hedefi üzerinde test etme imkanı sundu.
Bu, görevin üçüncü benzer deneyimi oldu. İlk fırsat 2024'teki Ay-Dünya yerçekimi desteğiyle, ikincisi ise 2025'teki 3I/ATLAS kuyruklu yıldızı gözlemleriyle gerçekleşmişti. ESA'nın operasyon, bilim ve teknik merkezlerinden ekipler, 10 bilimsel cihazdan sorumlu dış gruplarla aylarca koordinasyon kurdu. Amaç, kısıtlı kaynaklarla her cihazın çalışma zamanını dikkatle planlayarak maksimum kalibrasyon ve bilimsel veri elde etmekti.
Çalışmalara liderlik eden proje bilimcisi Claire Vallat, Jüpiter yolculuğunun, cihazları iyi bilinen çevresel koşullar altında kalibre etmek için çok az fırsat sunduğunu açıkladı. Vallat, zaman ve operasyonel kısıtlar nedeniyle bazı faaliyetlerin önceliklendirildiğini; örneğin aracın Dünya'nın gölgesinde kalıp sadece batarya gücüyle çalıştığı anlarda, Jüpiter'deki çalışmalara en uygun ve tekrarlanamayacak kalibrasyonlara öncelik verildiğini belirtti.
Dünya karşılaşması kapsamlı bir hazırlık gerektirse de, Juice'u Jüpiter'de bekleyenler çok daha karmaşık. Uzay aracının, dev gezegenin büyük uyduları olan Ganymede, Callisto ve Europa'ya toplam 35 kez yakın geçiş yapması planlanıyor. Europa geçişleri için cihazların nasıl çalışacağına dair görüşmeler yaklaşık 10 yıl önce başladı ve 2030'ların başında araç aya ulaşana kadar sürecek.
Bu nedenle Dünya, önemli bir prova görevi görüyor. Bilim insanları bu geçişi, cihazları kalibre etmek, uzay ortamındaki davranışlarını gözlemlemek ve daha sonra verileri analiz etmek için kullanılacak araçları geliştirmek için kullanıyor. Jüpiter'in buzlu uydularıyla yapılacak karşılaşmalar bilimsel açıdan çok daha zorlayıcı olacak ve her geçişte mümkün olan en yüksek kalitede bilgi toplanması gerekecek.
Uzay aracı ayrıca, Dünya'nın manyetik alanının Güneş'in tersi yönünde uzanan kuyruk kısmında (magnetotail) birkaç gün geçirdi. Bu durum, Dünya'dan uzaktaki manyetik alanların ve elektrik yüklü parçacıkların ölçülmesine imkan tanıdı. Aynı zamanda Avrupa-Çin ortaklığındaki Smile görevi, gezegenin kutup bölgelerine çok daha yakın noktalarda manyetik alan ve parçacık ölçümleri yaparak kuzey ışıklarını gözlemliyordu. Juice ve Smile'dan gelen verilerin birleştirilmesi, manyetik kuyruktaki hareketlilik ile kutup bölgelerindeki olaylar arasında nadir bir bağ kurulmasını sağlayabilir.
Veriler Dünya'ya ulaştığında ve ekipler değerlendirmelerini tamamladığında, önümüzdeki haftalarda bazı görüntülerin ve spektrumların yayınlanması bekleniyor. Bu sonuçlar arasında, bilimsel kamera JANUS tarafından çekilen yüksek çözünürlüklü Dünya ve Ay fotoğraflarının yer alacağı öngörülüyor.
Juice'un Dünya ile işi henüz bitmedi. Uzay aracı, Ocak 2029'da gezegenimize üçüncü ve son kez yakın geçiş yapacak. Bu manevra, aracın 2031'de Jüpiter'e ulaşması için gereken nihai yörüngeye girmesini sağlayacak.
ESA'nın Jüpiter Buzlu Uydular Gezgini (Juice), insanlığın dış Güneş Sistemi'ne yönelik en cesur görevlerinden biri. Gaz devi Jüpiter ile okyanus barındıran Ganymede, Callisto ve Europa uydularını detaylıca inceleyecek olan araç; gelişmiş uzaktan algılama, jeofizik ve yerinde ölçüm cihazlarıyla bu uyduların geçmişte veya günümüzde yaşam için uygun olup olmadığını araştıracak.
Juice, Jüpiter'in karmaşık manyetik, radyasyon ve plazma ortamını ve bunun uydularla etkileşimini derinlemesine izleyerek, Jüpiter sistemini evrendeki gaz devi sistemleri için bir model olarak inceleyecek. Nisan 2023'te Kourou'daki Avrupa Uzay Üssü'nden Ariane 5 roketiyle fırlatılan araç, Jüpiter'e ulaşmak için Dünya ve Venüs geçişlerini içeren sekiz yıllık bir yolculuk yapıyor. Jüpiter yörüngesine girdikten sonra üç büyük uyduya 35 kez yakın geçiş yapacak ve ardından Ganymede'in yörüngesine geçecek.
