NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi, alışılmış bir nesnenin tamamen yeni bir türünü buldu. Diğer yıldızlardan gaz çalan kompakt ikili sistemler, bunu çok düşük enerjili X-ışınları yayarak ve bol miktarda ultraviyole ışınımı çıkararak yapıyor.
Chandra, altı galakside çok düşük enerjili X-ışını yayan 84 şüpheli nesne tespit etti. Galaksiler dört evrimleşmiş eliptik ve iki sarmaldan oluşuyor. Bu galaksiler arasında yakın komşumuz Andromeda Galaksisi (M31) ve Pinwheel Galaksisi (M101) bulunuyor.
Alabama Üniversitesi'nden Mustafa Muhibullah bir açıklamada, "Böyle davranan bir nesne grubuyla daha önce hiç karşılaşmadık" dedi.
Kompakt nesneler kara delikler, nötron yıldızları ve beyaz cüceler şeklinde olur. Bunlar ölmüş yıldızların kalıntılarıdır. Küçük boyutları ve güçlü yerçekimleri sayesinde yörüngedeki eş yıldızlara yaklaşır ve yıldızların dış gaz tabakalarını koparır. Gaz kompakt nesnenin çevresinde girdap oluşturarak yüzeyine düşer. Bu akresyon süreci genellikle kompakt nesnenin yerçekimsel sıkıştırması nedeniyle gazın aşırı ısınması sonucu yüksek enerjili X-ışını fırtınaları üretir.
Zayıf X-ışınları nedeniyle Muhibullah'ın ekibi onlara hipersoft X-ışını kaynakları adını veriyor. Düşük enerjili X-ışınları ve ultraviyole ışık elektromanyetik spektrumda yan yana yer alır. Muhibullah ve ekibi, düşük enerjili X-ışınlarının bol miktarda ultraviyole yayan nesnelerden sızan bir parça olduğunu düşünüyor. Ayrıca bu nesnelerin daha düşük seviyeli kompakt ikili sistemler olduğunu düşünüyorlar.
Bunları bulmak zordur. Yıldızlar arasındaki hidrojen ve helyum gazından oluşan yıldızlararası ortam ultraviyole ışığını absorbe eder. Bu durum, Samanyolu'nun düzleminden yıldızlararası ortamı gözlemek zorunda kaldığımız için kendi galaksimizde henüz hipersoft X-ışını kaynağı bulamamamızın nedeni olabilir.
Sonuç olarak keşfedilmemiş büyük bir hipersoft X-ışını kaynağı popülasyonu olabilir ve bunların çevrelerindeki evren üzerinde önemli bir etkisi olabilir.
Muhibullah, "Bu gizli X-ışını kaynakları aslında galaksilerdeki en enerjik nesneler arasında ve aynı anda iki kozmik gizemi çözebilir" dedi.
Yıldızlararası ortam, atomların elektronlarından soyulduğu iyonize gazla doludur. Sıcak, kütleli yıldızlar çok yüksek enerjili ultraviyole ışık üretir, ancak bu yıldızların sayısı tüm iyonizasyonu açıklayacak kadar fazla değildir. Hipersoft X-ışını kaynakları uzaya ultraviyole fırtınaları boşaltıyorsa, iyonizasyonu açıklayabilir. Yıldızların oluşması için gazın soğuk ve iyonize olmaması gerekir, bu yüzden hipersoft X-ışını kaynakları galaksiler içindeki yıldız oluşumunu nazikçe düzenleyebilir.
İkinci gizem, tip Ia süpernova patlamalarının tam olarak nasıl ateşlendiğine dair bulmacadır. Bunların beyaz cücelerin yakın bir yoldaş yıldızdan madde akrete etmesiyle beslendiğini biliyoruz. Biriken madde beyaz cücenin kütlesini Güneşimizin kütlesinin 1,44 katının üzerine, yani Chandrasekhar limiti olarak bilinen değere çıkardığında patlar. Ancak beyaz cücede neyin ateşlendiği ve nasıl olduğu ayrıntıları belirsizdir.
Yeni bir kompakt ikili türünü incelemek nihayet cevapları ortaya çıkarabilir ve beyaz cücelerin patlamaya hazır hale gelmesiyle ilgili daha fazla ipucu sunabilir.
Alabama Üniversitesi'nden ve Muhibullah'ın ekibinin üyesi Jimmy Irwin, "Bu tip Ia süpernova patlamalarını patlamadan önce tespit etmenin bir yolunu bulabilsek bu gerçekten önemli olur" dedi. "Şu anda onları patladıktan sonra inceliyoruz ve astronomlar aslında neyin ateşlendiğini anlamak için mücadele ediyor."
Tip Ia süpernova patlamaları kozmik mesafe merdiveninde işaretleyici olarak kullanılır. Karanlık enerjinin gücü ve Evren'in genişlemesinin ölçülmesinde kullanılır. Bu yüzden bunları daha iyi anlamanın Evren'in nasıl evrildiğini anlamadaki çabalarımız için faydaları açıkça görülüyor.
Bulgular 9 Eylül'de Nature Astronomy'de yayımlandı.
