Yeni bulunan bir Mars meteoriti, Kızıl Gezegen’in jeolojik tarihinde daha önce gizli kalmış bir dönemin sırlarını açığa çıkarıyor.
1,27 milyar yıllık uzay kayası Northwest Africa (NWA) 13441, 2019’da Cezayir’de bulundu ancak yaşı yakın zamanda kesinleşti. Bilim insanları şimdi bu meteoritin Mars jeolojik kaydında büyük bir boşluğu aydınlatmaya yardımcı olduğunu söylüyor: 600 milyon yıl önce ile 2,4 milyar yıl önce arasındaki zaman dilimi.
Bu geniş zaman aralığında katı magma kökenli igneous shergottit içeren bilinen bir meteorit örneği yok. Shergottitler, çarpma sonucu Kızıl Gezegen’den kopup uzaya fırlatılan ve sonunda Dünya’ya düşen parçalar olarak Mars meteoritlerinin en yaygın türü. Bu aralıkta, yaklaşık 1,3 milyar ila 1,4 milyar yıl önce, bilinen tek meteorite türleri daha nadir olan chassignit ve naklitler. Bu nedenle yeni analiz edilen meteorit bu dönem hakkında şimdiden yeni bilgiler sunuyor.
Geochimica et Cosmochimica Acta dergisinde 1 Ağustos’ta yayımlanan çalışmanın ortak yazarı Boston College Yer ve Çevre Bilimleri profesörü Ethan Baxter, “Bu meteoritin özellikleri tamamen şaşırtıcıydı” diye konuştu. Baxter, “Buna benzer 1,27 milyar yıllık başka bir Mars meteoriti yok” ifadesini kullandı.
NWA 13441 araştırmacıları iki yönden şaşırttı. İlki bileşimiydi. Kaya bir shergottit olmasına rağmen nadir toprak elementi neodimyumun izotoplarını da içeriyor. Neodimyum genellikle kondritlerde bulunur; kondritler erimemiş kayalardan oluşan bir meteorit türüdür ve Güneş Sistemi 4,56 milyar yıl önce oluştuğunda yaygındı.
Shergottit ile kondritin bu karışık bileşimi, Mars’ın derin kısımlarının gezegen oluşumundan bu yana nispeten bozulmadan kaldığını gösteriyor. Baxter bu bulgunun Mars hakkındaki mevcut bilgilerle uyumlu olduğunu belirtti. Mars’ın Güneş Sistemi’nin oluşumundan yalnızca beş milyon yıl sonra oluştuğu düşünülüyor. Mars’ta levha tektoniği de yok; bu durum Dünya’daki jeolojik süreçlerin etkisine uğramadan en eski kısımların korunmasını sağlıyor.
Kondritlerin daha derin incelenmesi ikinci sürprizi getirdi. İzotopların bileşimi, Mars’ın oluşumu sırasında Güneş Sistemi’nin çok erken döneminde yaşanan süreçler için “yeni sınırlar” belirlenmesine yardımcı oluyor. Yazarlar bu bilginin meteoritin Kızıl Gezegen’de “önceden örneklenmemiş” bir rezervuardan geldiğini, bu rezervuarın zenginleşmiş ve fakirleşmiş shergottit kaynakları arasında yer aldığını gösterdiğini kaydetti. Makalenin özeti de bu yönde bir işaret verdi.
Bilim insanları bu meteoritin daha fazla analizinin Mars’taki “mağmatik ve volkanik aktivite”yi ortaya çıkaracağını umuyor. Aynı açıklamada Seal, bir sonraki adımın meteoritin izotoplarına bakarak onu Mars tarihinin erken döneminde oluşmuş diğer meteorite türleriyle ilişkilendirmek olacağını söyledi.
