Solana, yönetişim tarihinin en önemli adımını attı: Ağın anayasası, enflasyonu ve ücretleri konusunda yalnızca doğrulayıcıların değil, tüm SOL sahiplerinin söz sahibi olabildiği ilk gerçek zincir üstü oylama gerçekleşti.
Camila Russo, bu değişimin yeni bir tehditle çakıştığı bir dönemde Jito Foundation'ın yönetişim başkanı Nick Almond ile konuştu: Robinhood'un kendi zinciri, kriptonun her zaman Solana'ya ait olan köşesi olan meme coin'lere göz dikmiş durumda. Almond, oylamanın nasıl sonuçlandığını anlatıyor; buna Kraken'in oyunu değiştirmesinin ardından son sekiz saniyede karara bağlanan dezenflasyon önerisi, JitoSOL'un yüzde 13'lük yeter sayı tetikleyicisiyle tüm stake havuzunu nasıl harekete geçirdiği ve tokenize hisselerden meme coin'lere kadar yeni uygulamaları çekme konusunda Solana'nın şansının neden sanıldığından güçlü olduğunu düşündüğü de dahil.
Jito Foundation'ın yönetişim başkanına göre, likit stake etme için geliştirilen bir geçersiz kılma mekanizması Solana'nın en çekişmeli zincir üstü oylamasının sonucunu belirledi. Bu sırada doğrulayıcılar yüzde 87'lik gelir düşüşü ve Robinhood Chain'den gelen artan rekabetle karşı karşıya.
Solana'nın ağın dezenflasyon hızını ikiye katlayan önerisi, gereken üçte iki çoğunluğun yalnızca 0,334 puan üzerinde bir oyla kabul edildi. Jito Foundation yönetişim başkanı Nick Almond'a göre, Jito'nun likit staking token'ı sahiplerinin, stake'lerini ellerinde tutan doğrulayıcılardan bağımsız oy kullanmasına imkân tanıyan mekanizma olmasaydı öneri kabul edilmeyecekti.
Almond, The Defiant Podcast'ine verdiği röportajda, "Sonunda toplam kilitli değerin yüzde 13'üne ulaştık ve tüm JitoSOL stake havuzu zincir üstü oylamada oy kullandı" dedi. Almond burada, Jito'nun SGP-0002 olarak bilinen öneriye yönlendirdiği yaklaşık 10 milyon SOL'ü kastediyor; bu tutar o dönemde yaklaşık 1 milyar dolar değerindeydi.
Bu oylama, 28 Ağustos'ta kapanan üç oylamadan biriydi ve Solana doğrulayıcılarının, ağın anayasasının aynı ayın başında yürürlüğe girmesinden bu yana düzenlediği ilk bağlayıcı yönetişim referandumuydu. SGP-0002, Solana'nın yıllık arz artışının küçülme hızını ikiye katlıyor ve ağın yüzde 1,5'lik nihai enflasyon oranına ulaşmasını yaklaşık üç yıl öne çekerek 2029 başına getiriyor. Öneri, gereken yüzde 66,667'lik süper çoğunluğa karşılık kullanılan oyların yüzde 67,001'iyle kabul edildi. Almond'a göre, Solana'nın sabit işlem ücretini kaynak ve dahil etme bileşenlerine ayırmayı öngören ayrı bir öneri ise aynı eşiği aşamadı ve yeniden öneri aşamasına döndü.
Likit staking için tasarlanmış bir mekanizma
Jito, bu geçersiz kılma mekanizmasını geçen yıl onaylanan JIP-30 adlı öneri kapsamında geliştirdi. Buna göre, ağın en büyük likit staking token'ı olan JitoSOL sahipleri, doğrulayıcıların oy kullanmasından yaklaşık üç epoch önce açılan bir pencerede oy tercihlerini bildirebiliyor. JitoSOL'un toplam kilitli değerinin en az yüzde 10'u katılırsa, stake havuzu tüm varlığını tek bir blok halinde kullanıyor; karar, havuzun dinamik olarak delege ettiği yaklaşık 350 doğrulayıcıya bırakılmak yerine sahiplerin oyunu yansıtıyor.
Almond, Solana'nın yeni anayasasının yalnızca JitoSOL için değil tüm stake hesapları için getirdiği daha geniş seçmen geçersiz kılma kuralını anlatırken, "Bu mekanizma temelde SOL'unu stake etmiş herhangi bir sahibin bireysel olarak oy kullanabilmesini sağlıyor" dedi. "Bana göre bu, ağı neredeyse birey seviyesine kadar merkeziyetsizleştiriyor."
Almond, sayımın oylamanın son saniyelerinde değiştiğini hatırlıyor. Zincir üstü oy sayımları ise dönüşümün daha erken gerçekleştiğini gösteriyor: Epoch'un kapanmasına yaklaşık 70 dakika kala 'evet' cephesi eşiğin hâlâ yaklaşık 58 milyon SOL gerisindeydi. Ta ki Kraken'in doğrulayıcısının yaklaşık 8,1 milyon SOL'lük oy değişikliği, JitoSOL'un blok oyuyla birleşip öneriyi eşiğin üzerine taşıyana kadar.
Öneri, Solana'nın enflasyon ödüllerinin bir kısmını müşterilerine aktaran Kraken gibi borsalar dahil staking sağlayıcılarının kâr marjlarını daraltıyor. Almond, "Onlardan staking sağlayıcısı olarak daha az para kazanmalarını istiyoruz" dedi. "Dolayısıyla ağdaki rasyonel ekonomik aktörlerin bunun olmasını pek istemeyeceğini tahmin edebilirsiniz."
Daha az doğrulayıcı, aynı merkeziyetsizlik savunusu
Almond'a göre Solana'nın doğrulayıcı sayısı yaklaşık 1.000'den 700 civarına geriledi. Bu eğilimi, ağın daha büyük bloklar ve daha kısa blok süreleri hedeflerken artan donanım gereksinimlerine bağlıyor. Merkeziyetsizliği yalnızca doğrulayıcı sayısıyla ölçmenin, stake'in diğer ağlarda ne kadar yoğunlaştığını gözden kaçırdığını savunuyor. Almond, Solana ve Ethereum'u kastederek, "Konuya eleştirel bakıp stake'in her iki zincirde de gerçekte nerede durduğuna bakarsanız, neredeyse birebir aynı" dedi. Yakın zamanda yaptığı bir karşılaştırmanın, iki ağın doğrulayıcı stake'inin coğrafi olarak veri merkezlerine benzer şekilde dağıldığını ortaya koyduğunu da ekledi.
Ağustostaki üç öneriden ilki olan SGP-0001, oylama çerçevesinin kendisini oluşturan Solana Anayasası'nı onayladı; uygun stake'in yüzde 51,96'sının katılımıyla yüzde 85,97 destek aldı. Bu sistem, 2025'te Solana'nın ilk büyük ekonomik oylamasını üreten eski zincir dışı sürecin yerini aldı. SIMD-228 adlı o öneri enflasyonu düşürmeyi öngörüyordu; Multicoin Capital gibi büyük paydaşların desteğine rağmen küçük doğrulayıcıların muhalefetiyle reddedildi. Almond, bu başarısız oylamanın, 18 ay önce DAO yönetişimi çalışmalarından Solana'ya geçmesinin nedenlerinden biri olduğunu söyledi.
Gelir yüzde 87 düştü, Robinhood Chain yaklaşıyor
21Shares tarafından yayımlanan bir rapora göre, Solana'nın ağ geliri 2026'nın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 87 düşerek 1,09 milyar dolardan 141 milyon dolara geriledi. Aynı dönemde meme coin işlemlerinin ağın spot hacmindeki payı yüzde 40'tan yüzde 16'ya indi. Almond, düşüşün bir kısmını bilinçli bir tercihe bağladı: Solana geçen yıl blok boyutlarını yaklaşık üç katına çıkardı; bu da blok alanı rekabetini azaltıyor ve ağ gelirinin iki önemli bileşeni olan öncelik ücretleri ile Jito'nun kendi MEV bahşişlerini düşürüyor.
Almond, "Ağ bilinçli olarak kendi marjlarını daraltıyor" dedi. "10 kat, hatta 50 kat talebi kaldırabilecek bir ağ inşa etmeye çalışıyoruz."
Solana, hedeflediği tokenize hisse senedi işlemleri alanında yeni bir rakiple karşı karşıya: Robinhood Markets'ın bu yıl başlattığı Arbitrum tabanlı katman 2 ağı Robinhood Chain. Robinhood Chain'in gas ücretleri eylül başında 11 günde 82 kat arttı ve tek bir günde kısa süreliğine Ethereum, Solana ve Tron'un toplamını aştı. Almond, Robinhood'un Solana üzerine inşa etmek yerine kendi zincirini kurmasının nedeninin, sıralayıcı (sequencer) gelirini doğrudan elde etmek olduğunu söyledi. "Zincirdeki rantı mümkün olduğunca toplayabilecekleri ölçüde kendi raylarına sahip oluyorlar" dedi ve Robinhood'un ücretlerinin, katman 2 olarak çalışmasına rağmen Ethereum ana ağından yüksek seyrettiğine dikkat çekti.
Almond, aralarında sürekli vadeli işlem borsası Phoenix'in geliştiricilerinin de bulunduğu uygulama geliştiricilerinin operasyon maliyetlerini artırabileceği uyarısı üzerine ağustosta reddedilen Solana'nın SGP-0003 ücret önerisinin, muhtemelen daha küçük parçalar halinde geri döneceğini söyledi. Ayrıca, ücret tartışması sürerken protokollerin token değerini ağ faaliyetine bağlamak için kullandığı daha aktif kaldıraç olarak geri alım ve yakım programlarına işaret etti; Jito da gelecek yıl kendi gelir kalemlerini böyle bir programa yönlendirmeyi planlıyor.
CoinGecko verilerine göre SOL perşembe günü 99,48 dolardan işlem gördü; 24 saatte yüzde 2,4 yükselirken son bir haftada yüzde 1,7 geriledi. Jito'nun JTO token'ı 24 saatte yüzde 3,4 artışla 0,4254 dolardan işlem gördü. DefiLlama verilerine göre Jito'nun toplam kilitli değeri 1 milyar doların biraz üzerinde seyrediyor.
