5 Ekim 2026'da yayınlandı.
En güçlü yapay zekâ modellerinin geliştirilmesinin yavaşlatılması çağrıları 800 milyar dolarlık yatırım patlamasıyla çarpışıyor. Yapay zekâda bir yavaşlama ABD ekonomisini çökertebilir mi?
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yapay zekâ sektörü tamamen zıt yönlere çeken güçlü kuvvetlerin etkisi altında.
Üst düzey yapay zekâ sektörü liderleri gelişme hızının yavaşlatılması çağrısında bulunurken, ABD Başkanı Donald Trump Çin'i geçmek için tam gaz ilerlemek istiyor ve eski SEC başkanı Jay Clayton'ın yöneteceği sözde “Süper Zeka Gücü”nü duyurdu.
Bu arada Goldman Sachs'a göre bu yıl ABD merkezli beş büyük yapay zekâ hiperskaleri yapay zekâ altyapısına 800 milyar dolar yatırmaya hazırlanıyor.
ABD borsası ve GSYİH büyümesi yapay zekâ sektörünün sağlığına giderek daha fazla bağımlı hale gelirken, yapay zekâ geliştirme hızındaki bir yavaşlama ekonomiyi çökertebilir mi?
Kim yavaşlamayı istiyor kim istemiyor?
Anthropic CEO'su Dario Amodei, güvenlik araştırmasının yetişmesi için en güçlü yapay zekâ modellerindeki ilerlemenin hızını “ön cepheyi tempolamak” istiyor. Eylülde sunduğu öneri laboratuvarların içinde bağımsız değerlendiriciler, paylaşılan güvenlik standartları ve demokratik ülkelerdeki geliştiriciler için sınırlar ile Çin'i de kapsayacak şekilde nihayetinde uluslararası koordinasyonu bir araya getiriyor.
OpenAI'nin Sam Altman'ı, Google DeepMind'in kurucu ortağı Demis Hassabis ve xAI kurucusu Elon Musk yaklaşımı destekledi. Amodei açıkça tempolamanın model eğitimi ve teknik ilerlemenin sürmesine izin vereceğini söylerken, bazı siyasetçiler daha sert bir fren istiyor. Senatör Bernie Sanders ve Temsilci Greg Casar'ın 23 Eylül'de sunduğu “Yapay Süper Zekâyı Yasaklama Yasası” süper zekâyı kalıcı olarak yasaklayacak ve federal güvenlik kuralları oluşturulana kadar ileri yapay zekâ geliştirmesini durduracak.
Senatör Elizabeth Warren da derhal bir duraklama istiyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ön cephe yapay zekâ araştırmasının tempolanmasını destekliyor.
Ama Başkan Donald Trump yavaşlamaya karşı çıkıyor, kısıtlamaların Çin'e yarayacağını savunuyor ve “Altın yumurtlayan tavuğu öldürmeyin!” uyarısında bulunuyor. Meta'nın Mark Zuckerberg'i her laboratuvarın kendi güvenli temposunu belirlemesinden yana, rekabeti ve sorumluluğu teşvik olarak gösteriyor.
Nvidia'nın Jensen Huang'ı da hızlı geliştirmeyi savunuyor, ürünler güvensiz olduğunda veya kontrol belirsiz olduğunda şirket bazlı duraklamaları açıkça destekliyor. İtirazı her türlü kısıtlamaya değil, koordine edilmiş bir yavaşlamaya.
29 Eylül'de Trump ve önde gelen yapay zekâ yöneticileri iç kontroller, bağımsız denetimler ve gözetim merkezli gönüllü bir güvenlik anlaşması imzaladı. Anlaşma kolektif bir geliştirme duraklaması dayatmadan güvenlik taahhütleri oluşturuyor.
Ama teknoloji etrafındaki küresel kaygı büyürken, bir sonraki yüksek profilli yapay zekâ güvenliği olayı yavaşlama yönündeki baskıyı yeniden alevlendirebilir.
Yavaşlama büyük bahisleri yerle bir eder mi?
Şu anda yapay zekâ altyapısına çok büyük bir para akıyor. SoftBank, OpenAI yatırımını finanse etmek için yakın zamanda başka bir 10 milyar dolar ve 1 milyar euro (1,15 milyar dolar) tutarında tahvil satışı başlattı. Reuters'e göre bu satış Asya-Pasifik ve Japonya'nın en büyük finans dışı kurumsal tahvil anlaşması olacak ve yılın en büyük 20 anlaşması arasında yer alacak. SoftBank Temmuz sonu itibarıyla OpenAI'ye yaklaşık 54,6 milyar dolar yatırım yapmıştı.
Veriler yapay zekâ yatırım hızının ABD ekonomisi üzerinde önemli bir etkiye sahip olacak kadar büyüdüğünü gösteriyor. St. Louis Fed'in ocak tarihli bir analizi, geniş yapay zekâ ile ilgili yatırımın 2025'ün ilk dokuz ayında reel GSYİH büyümesinin yüzde 39'unu oluşturduğunu tahmin etti:
“Birlikte yapay zekâ kategorileri 2025'ün ilk üç çeyreğinde reel GSYİH büyümesine 0,97 puan katkı sağladı [...] 2025'in üçüncü çeyreği itibarıyla bu kategoriler toplam GSYİH büyümesinin yüzde 39'unu (veri merkezleri hariç yüzde 36) oluşturdu; 2000'de bu oran yüzde 28'di.”
Yapay zekâda bir yavaşlama ABD'de otomatik olarak ekonomik felakete yol açmaz ama kesinlikle bir etkisi olur. Piyasa beklentilerinin değişmesine, şirketlerin altyapı planlarını iptal etmesine, yatırımcıların yapay zekâ varlıklarını yeniden fiyatlamasına ve kreditörlerin finansmanı geri çekmesine neden olabilir.
Nisanda IMF, yapay zekâ yatırımında bir geri çekilmenin ABD hisse piyasalarında yüzde 20 düşüşe ve kredi sıkılaşmasına yol açacağını, ABD GSYİH'sinin baz senaryonun 1,5 puan altında ve dünya üretiminin yüzde 1,2 daha düşük olacağını tahmin etti. Bu ay büyük kredi derecelendirme kuruluşu Fitch tarafından yayımlanan bir senaryo daha sert; yüzde 35'lik bir hisse şoku artı sermaye harcamasında geri çekilmenin ABD'de resesyona yol açacağını öngörüyor.
İyimser bakış
Daha iyimser görüş, mevcut yapay zekâ teknolojisinin tam potansiyelinin henüz kullanılmadığını savunuyor. AI telefon ajanı hizmeti Valory'nin CEO'su ve yapay zekâ ajanı sistemi Olas'ın kurucu üyesi David Minarsch, Magazine'e ön cephe yapay zekâ kapasitesindeki ilerlemenin yavaşlamasının bile ajanslı sistem geliştirme yoluyla önemli verimlilik kazançları getireceğini söylüyor. “Yapay zekâ benimsemenin birçok sektörde ciddi şekilde geride kaldığına ve hatta yazılım mühendisliğinde farklı iş ve kuruluş türlerinde geride kaldığına dair bol kanıt var” diye açıklıyor.
“Yeni modellerin eğitiminin tamamen durması halinde bile mevcut modellerin ekonomiye yayılması sürer ve buna bağlı kazanımlar elde edilir.”
Yapay zekâ bilişim platformu Boundless'ın kurucusu ve CEO'su Shiv Shankar aynı fikirde. Magazine'e “İnsanlar daha fazla kullanım alanı buldukça, en azından kısa-orta vadede, yani önümüzdeki birkaç yıl için altyapı talebinin dik şekilde artacağını görüyoruz” diyor. Bu, model geliştirme yavaşlamasına rağmen geçerli. “Büyümeye devam edecek ve oldukça fazla fırsat yaratılabilir” diye ekledi.
Uluslararası Para Fonu yavaşlamadan doğrudan bahsetmese de ocakta yapay zekâ verimliliği beklentilerinin zayıflamasının yatırımı azaltabileceğini, piyasa düzeltmesini tetikleyebileceğini ve hane halkı servetini eritebileceğini uyardı. Bu etkiler tüketimi ve daha fazla yatırımı baskılayarak ekonomide yankılanır:
“Görünümle ilgili riskler aşağı yönlü eğilimli kalıyor. Yapay zekâ hakkındaki verimlilik büyümesi beklentilerinin yeniden değerlendirilmesi yatırımda düşüşe yol açabilir ve yapay zekâ bağlantılı şirketlerden diğer segmentlere yayılan ani bir finansal piyasa düzeltmesini tetikleyebilir, hane halkı servetini eritebilir.”
Uluslararası Tasarım Bankası yöneticisi Pablo Hernández de Cos bu ay “Yapay zekâdan elde edilen getiriler hayal kırıklığı yaratırsa, yatırımda bir geri çekilme bugünün sermaye harcaması patlamasını bir çöküşe çevirebilir” dedi. Geçmişin bazı öğretici paralelleri olduğunu ekledi.
“1830'ların kanal çılgınlığı, 1840'ların İngiliz demiryolu çılgınlığı, 1920'lerin elektrifikasyon patlaması ve 1990'ların sonundaki dotcom yükselişi hepsi önemli teknolojik atılımlara dayanıyordu. Hepsi nihai getirilerin haklı gösteremeyeceğinden daha fazla sermaye çekti. Bu durumlarda ardından gelen düzeltmenin ekonomi genelinde etkileri oldu.”
Temmuzda BIS'in yayımladığı bir makale yapay zekâ altyapısında aşırı yatırımın sosyal açıdan verimli seviyenin yaklaşık 1,5 katında olduğunu tahmin etti; bu durum bir çöküşü ve daha geniş ekonomik bulaşmayı daha olası kılan borç ve döngüsel öz sermayeyi vurguluyor:
“Yapay zekâ yarışı önemli ölçüde aşırı yatırıma yol açıyor, muhafazakâr bir baz senaryoda sosyal açıdan verimli seviyeyi yaklaşık yüzde 50 aşıyor. Daha büyük patlamalar daha yıkıcı çöküşlerle sonuçlanır.”
İsviçre'nin Union Bank'ı geçen hafta “tempolama mutlaka daha düşük sermaye harcamasına işaret etmez” dedi ve bankanın 2027 yapay zekâ sektörü sermaye harcama tahminini 1,2 trilyon dolar olarak koruduğunu duyurdu; bu rakam bu yıl için 900 milyar dolar tahminine göre yüzde 33 artış anlamına geliyor.
Öyleyse bir yavaşlama belki de bildirilen bu aşırı yatırımı hafifletebilir mi? Zaman gösterecek.
