Biyoteknoloji şirketi Insilico Medicine, bilgisayar modellerini kullanarak akciğer fibrozu için umut vadeden yeni bir ilaç adayı geliştirdiğinde, basın bülteninde molekülün kendi üretken yapay zeka platformu tarafından "keşfedildiğini" büyük bir heyecanla duyurmuştu.
Insilico, insanların aklına bile gelemeyecek ilaç fikirlerini hızla üreten ve bu sayede yeni tedavi yöntemlerine giden yarışı hızlandırma potansiyeli taşıyan şirketlerin başını çekiyor. Yapay zeka modelleri artık tıpkı ChatGPT'nin bir teşekkür notu yazması kadar kolay bir şekilde ilaçlar için atomik tasarımlar üretebiliyor.
Ancak söz konusu yeni kimyasal yapıyı korumak için hayati önem taşıyan bir patent başvurusu yapmaya gelince, şirket yapay zekadan hiç bahsetmedi. Bunun yerine patentte, CEO Alex Zhavoronkov da dahil olmak üzere beş insan, ilacın "mucitleri" olarak tescillendi.
Bu çelişki, fikri mülkiyet hukukundaki büyüleyici bir detayı gözler önüne seriyor. Bir yapay zeka bir keşfin merkezinde ne kadar önemli bir rol oynarsa oynasın, bir buluşun haklarını kazanma söz konusu olduğunda övgüyü alanlar yalnızca ve yalnızca insanlar olabiliyor.
ABD mahkemeleri bu sonuca, Los Angeles'taki Brown, Neri, Smith & Khan hukuk bürosünün ortağı Ryan Abbott'un açtığı bir test davasının ardından vardı. Abbott, karmaşık geometrik yüzeyi sayesinde ısıyı iyi ileten ve kolayca üst üste konulabilen daha iyi bir gıda kabının mucidi olarak DABUS adlı bir yapay zekayı göstermişti. Tasarıma hiçbir insanın katkıda bulunmaması nedeniyle Abbott, mucit olarak yapay zekanın gösterilmesi gerektiğini savundu.
Dava, yapay zekaların yasal haklara sahip olup olmadığı veya bir buluş anının gerçek doğasının ne olduğu gibi felsefi soruları gündeme getirebilirdi. Ancak 2022 yılında Washington DC'deki bir temyiz mahkemesi, bu "metafizik meselelerin" konunun dışında kaldığını belirtti. Mahkeme, ABD yasalarının bir mucidi "birey" olarak tanımladığını ve bu ifadenin açık anlamının insan olduğu vurguladı.
Makineler insan olmadığına göre mucit de olamazlar. Dava kapandı.
"Bir buluşun ve patentin olabilmesi için mutlaka bir insan mucit olmalıdır," diyor Alphabet'ın yapay zeka ile tedavi konusunda büyük hedefleri olan yan kuruluşu Isomorphic Labs'in iş geliştirme ve hukuk direktörü Sarah Korman. Korman, geçen yıl MIT Technology Review'un EmTech etkinliğinde yaptığı konuşmada, yapay zekanın hızına ayak uydurmak için yasalarımızın evrilmesi gerektiğinde "hiçbir şüphe" olmadığını da sözlerine ekledi.
Bunun nedeni kısmen, yapay zekaların bir şeyler icat edebileceğini kimsenin inkar etmemesi. Gelecekte bunu giderek daha az insan müdahalesiyle yapabilirler. ABD Patent ve Ticari Marka Ofisi'nin de kabul ettiği gibi, "bir yapay zeka sistemi -diğer araçlar gibi- bir insan tarafından yapıldığında yasalarımız altında mucitlik sayılabilecek eylemler gerçekleştirebilir."
Bunun yerine, gelecekteki asıl tartışma konusu, herhangi bir insanın mucit olarak gösterilecek kadar yeterli katkıda bulunup bulunmadığı olabilir. Abbott, bir patentin geçersiz sayılmasının yollarından birinin yanlış mucitlerin listelendiğini göstermek olduğundan, yapay zeka tarafından üretilen ilaçlara yönelik yasal itirazlar yaşanabileceğine inanıyor.
Abbott'un endişesi, ABD politikasının yapay zeka çıktılarını koruma kapsamı dışında bırakmasının, gelecekteki ilaç geliştirmelerini sekteye uğratabileceği yönünde. Zaten ABD Telif Hakkı Ofisi, yapay zeka tarafından üretilen görsellere ve metinlere telif hakkı vermeyi reddediyor ve bu durum, bu araçları kullanan üyeleri nedeniyle Amerika Sinema Filmleri Birliği (Motion Picture Association of America) gibi kuruluşlardan endişelere yol açıyor.
Abbott'a göre fikri mülkiyet yasalarımızın amacı yeniliği teşvik etmek. Bu durum, mucitlere ve yazarlara fikirleri üzerinde sınırlı bir süre için münhasır haklar verilmesinin "Bilimin ve Faydalı Sanatların İlerlemesini Teşvik Etmek" amacıyla ABD Anayasası'nın 1. Maddesi'nde açıkça yer almasından da anlaşılıyor.
Şu anda ABD patent ofisi, yapay zeka kullanımına karşı "sormazsan söylemem" yaklaşımını benimsiyor gibi görünüyor. Biden yönetimi sırasında kurum, başvuru sahiplerinin bir yapay zeka keşfine gerçekten ortak mucit olarak hangi durumlarda insanların dahil olup olmayacağını belirlemelerine yardımcı olacak rehberler yayınlamıştı. Ancak Trump göreve geldikten sonra bu politika tersine çevrildi. Artık patent ofisi, yapay zekanın tıpkı bir hesap makinesi gibi sadece bir araç olduğunu savunuyor ve belirtilmesine bile gerek görülmüyor.
Öncü yapay zeka ilaç şirketlerinin, en azından şimdilik, insanları sürece dahil tuttuğundan ve her şeyi dikkatlice belgelediğinden emin olabilirsiniz. Insilico'da Zhavoronkov, insan kimyagerlerin hala ilaçları sentezlemek, varyantlar oluşturmak ve bunları hayvanlar üzerinde test etmek zorunda olduğunu belirtiyor. "Patentte adı geçecek olan kişi işte budur," diyor. "Ve bu süreci deneyler de dahil olmak üzere tamamen robotikleştirmeye karar verseniz bile, yine de birileri düğmeye basacak ve bütçeyi sağlayacaktır."
Peki düğmeye basmak mucit olmak sayılır mı? Abbott, bunun gelecekteki davalarda netleşecek bir soru olduğunu söylüyor. "Ya Claude'dan kanseri tedavi etmesini istedim ve o da başardıysa?" diye soruyor. "Bence bunu ben buldum demek uygun olmaz."
