Yapay zeka patlamasının yarattığı elektronik atık çok büyük ölçüde göz ardı edildi. Yeni bir rapor uyarıyor. 2050 yılına kadar bu atık, 23 milyon konteynere sığacak kadar büyüyebilir. Bu miktar, yan yana dizildiğinde dünyayı altı kez çevirecek kadar 40 ayaklık konteynere denk geliyor.
Bu tahmin, önceki çalışmaların bulduğundan önemli ölçüde daha yüksek. Yeni raporun yazarları, veri merkezlerindeki sunucuları desteklemek için gereken tüm altyapıyı hesaba kattı. Kapsamın genişlemesi, yapay zekanın geride bıraktığı atığın daha net bir resmini sunuyor. Raporu bugün yayımlayan kar amacı gütmeyen kuruluş Basel Action Network (BAN) bu değerlendirmeyi yaptı.
BAN'ın kurucusu ve stratejik yönlendirme sorumlusu Jim Puckett, basın açıklamasında şunları söyledi: 'Yapay zeka ağırlıksız gibi hissettirse de her model, büyük miktarda son derece uzmanlaşmış, en ileri donanıma bağlı.' Puckett, 'Şirketler ve hükümetler bu yeni atık tsunamisine yönelik planlamaya şimdi başlamazsa, bugünün yapay zeka yatırımı, zaten yaşadığımızdan daha felaketli toksik bir atık krizine dönüşebilir' dedi.
Dünya genelinde her yıl oluşan 68,3 milyon ton elektronik atığın dörtte birinden azı resmi olarak toplanıp geri dönüştürülüyor. Elektronik atığın büyük bölümü, ekipmanın yakılması veya gömülmesinin işçileri ve yerel çevreyi kurşun ve krom gibi toksik maddelere maruz bırakabildiği gölge 'informal' atık toplama alanlarına dökülüyor.
Herhangi bir ülkeden daha fazla veri merkezine sahip ABD, tehlikeli atıkların uluslararası ticaretini sınırlamak için oluşturulan Basel Sözleşmesini henüz onaylamadı. Soruşturmalar, ABD'li geri dönüştürücülerin elektronik atığı yurt dışına göndermeye devam ettiğini ortaya koydu. Bu atıklar sıklıkla 'arka bahçe geri dönüşümü'ne karışıyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, bu gayriresmi geri dönüşümün yakınında çalışmaya veya yaşamaya zorlanan milyonlarca çocuk sağlık tehdidiyle karşı karşıya.
BAN, küresel elektronik atık üretiminin 2050 yılına kadar miktar olarak üç kat artarak yılda 211 milyon metrik tona ulaşacağını öngörüyor. Bu atığın yaklaşık yüzde 15 ila 20'sini yapay zekaya bağlıyor. Önceki yapay zeka elektronik atık tahminleri sunucular ve GPU'lara odaklanırken, BAN sayımını güç kaynağı ve dağıtımı, soğutma sistemleri, yedek güç ve ağ ekipmanı gibi diğer ekipman kategorilerini de kapsayacak şekilde genişletti. BAN ayrıca 'Yapay Zeka Atık Bulaşması' olarak adlandırdığı geniş kapsamlı bir kategoriyi de sayıyor. Bu kategori, yapay zekadaki ilerlemeler nedeniyle daha erken eskimeye ve değiştirilmeye daha yatkın olabilecek telekomünikasyon altyapısından kişisel cihazlara kadar her şeyi içeriyor.
Toplam hesaplamaya göre BAN, veri merkezi kapasitesi başına gigawatt başına 70 bin metrik ton elektronik atık bekliyor. Kuruluş, McKinsey'in toplam veri merkezi kapasitesinin 2030 yılına kadar 219 GW'a ulaşacağına yönelik projeksiyonuna atıf yapıyor.
2025 ile 2050 arasında emekliye ayrılacak yapay zeka ile ilgili elektronik ekipmanı dikkate alındığında BAN, yüzyıl ortasına kadar 395 ila 617 milyon metrik ton elektronik atık birikeceği sonucuna varıyor. Bu, yapay zekanın sonucu olarak her yıl emekliye ayrılacak yaklaşık 8,6 milyon ila 13,1 milyon metrik ton ekipmana denk geliyor.
Yapay zekanın elektronik atığına ilişkin önceki tahminler daha tutumluydu. Ancak sunucular ve hızlandırıcılara odaklanan geçmiş çalışmalar, bir veri merkezinin elektromekanik altyapısının yaklaşık yüzde 87'sini gözden kaçırıyor. BAN bu tespiti yapıyor.
2024'te yayımlanan ayrı bir çalışma, yapay zekadan kaynaklanan elektronik atığın 2030 yılına kadar 1,2 milyon ila 5 milyon ton arasında olabileceğini öngördü. Şubat ayında yayımlanan başka bir çalışma ise yapay zeka sunucularının on yılın sonunda yılda 131 bin ila 225 bin ton elektronik atık yaratabileceğini buldu. Bu miktar, Danimarka büyüklüğündeki bir ülkenin ürettiği toplam elektronik atıkla karşılaştırılabilir düzeyde.
