Bazı gökyüzü gözlemleri tam olarak ne aradığını bildiğin ama yine de gerçekten gördüğünden emin olamadığın bir his yaratıyor. Zodyak ışığı — 'hayvanlar çemberinden gelen ışık' anlamına geliyor — çoğu zaman böyle oluyor.
Bu sözde 'sahte şafak'ı yıllardır kovalıyorum ve ilk birkaç dakika her zaman aynı geçiyor. Ufuza bakakalıyorum ve gökyüzünün orada gerçekten daha parlak olup olmadığını, yoksa uzak ışık kirliliğini, sabah alacakaranlığının ilk ipucunu ya da görmek istediğim için gözlerimin uydurduğu bir şeyi mi gördüğümü merak ediyorum.
Ancak gerçekten karanlık bir gökyüzünde — özellikle uzun pozlama görüntüsünde — koni şekli açıkça belli oluyor.
Zodyak ışığı çok büyük. Ufuktan yükselen geniş, yumuşak parlayan bir piramit gibi görünüyor. Samanyolu'ndan daha soluk olabilir ve sert kenarları yok; işte bu yüzden gözden kaçması çok kolay.
Bu hafta denemek için özellikle iyi bir zaman çünkü yeni ay 10-11 Eylül'de gerçekleşiyor. Ay ışığının sabah öncesi gökyüzüne karışmadığı bir dönemde asıl sorunlar her gökyüzü gözlemcisine aşina olanlar: bulutlar, pus ve yapay ışık.
Olayın kendisi neredeyse destansı. Zodyak ışığı, gezegenlerin döndüğü düzlem etrafında geniş şekilde yoğunlaşmış, iç güneş sistemine yayılmış toz tarafından saçılan güneş ışığıdır. Dünya'dan bu tozlu yapıyı ekliptik boyunca — güneşin, ayın ve gezegenlerin gökyüzündeki yolu — kenardan görüyoruz. Tabii ki burada zodyakın 12'si — aslında 13 — takımyıldızı evi var; balık Pisces'ten aslan Leo'ya kadar. Bu hayvanlar çemberi.
Eylül ekinoksu civarında Kuzey Yarımküre'de toz avcıları, ekliptik ufuktan dik şekilde yükseldiği için sabah alacakaranlığından önce doğuya bakmalı ve soluk parıltı alttaki bulanıklıktan daha kolay ayrılabiliyor. Ufuktan yaklaşık 30 ila 40 derece yukarıya ulaşıyor.
Zodyak ışığı, güneş sisteminin kendisinin soluk şekilde görünür hâli — ve tüm gökyüzü manzaralarının en ince ve en tuhaf olanlarından biri.
Neler oluyor ve ne zaman bakmalı
Orta kuzey enlemlerindeki gözlemciler için Eylül sabahları 'sahte şafak'ı yakalamanın yılın en iyi pencerelerinden birini sunuyor — ama görmek kolay değil. Temel gereksinimler engelsiz bir doğu ufku — tercihen okyanus ya da büyük bir su kütlesi üzerinde — ve ışık kirliliğinin olmaması. Gökyüzü zaten görünür şekilde aydınlanmaya başladıktan sonra beklemek yerine astronomik alacakaranlık başlamadan önce bakmaya başlamak gerekiyor; bu da çok karanlık bir yerde çok erken kalkmak anlamına geliyor.
Konumunuzda astronomik alacakaranlığın ne zaman başladığını kontrol edin ve gözlerinizin karanlığa en az 20 ila 30 dakika uyum sağlaması için o zamandan önce dışarıda olun. Zodyak ışığı, ufka en yakın yerde en geniş ve en parlak, tırmanırken daralan geniş üçgen bir parıltı olarak görünmeli.
Uzak bir kasabayla karıştırması kolay. Yapay gökyüzü parıltısı ufuktaki bir noktanın üzerinde yuvarlak bir kubbe oluşturma eğiliminde. Buna karşılık zodyak ışığı ekliptik boyunca diyagonal — ya da neredeyse dikey — yukarıya doğru uzanıyor.
Gözlerinize zaman tanıyın ve her gökyüzü gözlemcisinin sürekli beslemesi gereken kaybolmakta olan o hayati bileşeni saklayın — sabrı. Zodyak ışığı dışarı çıkıp anında görebileceğiniz bir şey değil. Sadece uğraşanlara geliyor.
Nasıl ve ne zaman fotoğraflıyorum
Hafif bir aurora'ya benziyor; bir kamera zodyak ışığını gözleriniz tamamen ikna olmadan önce neredeyse her zaman algılıyor. En kolay yol tripod ve tercihen 14-24 mm civarında geniş açılı bir lens kullanmak, bolca doğu gökyüzüyle kompozisyon yapmak ve üçgen şekli belli kılmak için basit bir ön plan eklemek. Yaklaşık f/2.8, ISO 1600 ve yaklaşık 10-20 saniyelik bir pozlama iyi bir başlangıç noktası sağlıyor; gökyüzünün parlaklığı ve lens hızı her şeyi değiştiriyor.
RAW çekin, parlak bir yıldıza manuel olarak odaklayın ve bir dizi görüntü yakalayın. Sonra fotoğrafladıktan sonra ekrana bakmayı bırakmaya çalışın — tüm amacınız onu kendi gözlerinizle görmek.
Gözlemci köşesi: 11-18 Eylül 2026
10 Eylül'de yeni ay ile bu hafta doğal uydumuz yavaşça geri dönmeden önce karanlık akşamların bir serisi yaşanıyor. 14 Eylül'de gün batımından kısa süre sonra batı alacakaranlığında, alçak bir konumda Venüs'ün yanında ince bir hilal ay arayın. 16-17 Eylül'e gelindiğinde ay, Akrep takımyıldızının kalbindeki kırmızımsı yıldız Antares'e doğru ilerliyor. Ardından 18 Eylül ilk çeyrek ayı getiriyor — dürbün ya da küçük bir teleskopla keşfetmek için mükemmel — ve Venüs, 'Akşam Yıldızı' olarak mevcut görünümünde en büyük parlaklığına ulaşıyor.
Haftanın takımyıldızı: Orion
Orion normalde kış takımyıldızı olarak düşünülür, bu yüzden Eylül'de onu aramak tuhaf bir zaman gibi görünüyor. Ancak zodyak ışığını görmek için son derece karanlık bir yere çıkıyorsanız, Avcı'nın tam karşısına bakacaksınız. Eylül'de Avcı şafaktan önce doğu gökyüzünde, yıldızları zodyak ışığının işgal ettiği genel gökyüzü şeridi boyunca uzanıyor. Ünlü kemer yıldızları yukarıda olacak, altında parlak Sirius da olacak. Şafaktan önce gözlemlemenin zevklerinden biri bu. Gökyüzü size etkin şekilde başka bir mevsimin önizlemesini gösteriyor. Eylül şafağında yükselen takımyıldızlar, birkaç ay sonra kış akşamlarında Dünya'nın yüzleşeceği takımyıldızlar. Jüpiter ve Mars da görülecek — 'sahte şafak'ı umarız göreceğiniz ekliptik üzerinde.
Jamie, gece gökyüzünü keşfetmek, güneş ve ay tutulmaları, Kuzey Işıkları, ay gözlemi, astro-s seyahat, astronomi ve uzay keşfi hakkında yazan deneyimli bir bilim ve seyahat gazetecisi, gökyüzü gözlemcisi ve tutulma avcısıdır. WhenIsTheNextEclipse.com'un editörü, A Stargazing Program For Beginners kitabının yazarı, The Eclipse Effect kitabının ortak yazarı ve Forbes'ta kıdemli katkıda bulunan.
