Bilim dünyası, karıncaları kontrol altına alarak onları 'zombiye' çeviren parazitik mantarın aslında sandığımızdan çok daha karmaşık bir yaşam döngüsüne sahip olduğunu keşfetti. Yeni bir araştırmaya göre, Ophiocordyceps cinsi bu mantar, sadece böcekleri değil, aynı zamanda yosunları da enfekte edebiliyor.
Bu tür mantar patojenlerinin, konakçı kıtlığı veya çevresel stres durumlarında konakçı yelpazesini genişletebildiğine dair giderek artan kanıtlar var. Örneğin, bir tür bitki köklerine yerleşip kist nematod yumurtalarını parazitik olarak enfekte edebiliyor. Bu son çalışmayla en ilgili olanı ise, böcekleri parazitleyen mantarların hem bitkileri hem de eklembacaklıları kullanacak şekilde evrimleştiğini gösteren yakın tarihli araştırmalar.
Bu, 2020'de yapılan ve 'Himalaya altını' (O. sinensis) mantar türünün (ki bu tür güve larvalarını hedef alır) alp bölgelerindeki bitkilerde gizlendiğini ortaya koyan bir Çin çalışmasını da içeriyor. Ayrıca, karıncaları enfekte eden Ophiocordyceps türlerinin, talihsiz konakçılarının ölüm yeri olarak belirli bitkileri, örneğin alt tabaka palmiyelerini ve yosun halılarını tercih ettiğine dair raporlar da var.
Bu son çalışma için yazarlar, Brezilya'nın Orta Amazon bölgesindeki Adolpho Ducke Orman Rezervi'nde, Ophiocordyceps ile enfekte olmuş karıncaların cesetleriyle dolu 'karınca mezarlıklarından' örnekler topladı. Dört örnek kategorisi vardı: enfekte böceklerden çıkan mantarlar, karıncaların ısırıldığı yerde bulunan yosunlar, ısırık bölgelerine bitişik yosunlar ve enfekte böcek cesetlerine dair hiçbir kanıt bulunmayan, ısırık bölgelerinden en az 10 metre uzaktaki bir kontrol grubu yosunlar. Tüm örnekler fotoğraflandı, kalıntılardan temizlendi, tüplere yerleştirildi ve DNA ekstraksiyonu ve analizi için dondurucuda saklandı.
Araştırmacılar, Ophiocordyceps ile enfekte olmuş 19 böcek tespit etti. Bunlardan sadece üçü hariç hepsi, ilk gruptaki 'zombi-karınca' mantarıyla enfekte olmuştu. Bunlar çoğunlukla karıncalardı, ancak bir bit, bir bitki zararlısı ve bir ateş böceği larvası da vardı. Enfekte böceklerin çoğu (19'dan 11'i) yosunlara tutunmuş halde bulundu; bir tanesi yosunun yanı sıra ciğerotuna da tutunmuştu ve bir avuç örnek, birkaç farklı yosun ve ciğerotu türünden oluşan halılara gömülmüştü. Ekip ayrıca yosunların içinde de Ophiocordyceps tespit etti. Bu durum, karıncaların 'ölüm tutuşu' için yer seçerken bu yosunları tercih etmesinin, parazitik mantar tarafından yapılan başka bir manipülasyon biçimi olabileceğini gösteriyor.
Brezilya Ulusal Amazon Araştırmaları Enstitüsü'nden çalışmanın ortak yazarı Tales Alves Jr., 'Bu mantarı (Ophiocordyceps) her zaman böceklere, özellikle de manipüle ettiği böceklere özgü bir parazit olarak düşünmüştük,' dedi. 'Bizim verilerimiz ise hikayenin çok daha büyük olduğunu gösteriyor: Aynı mantar, çevredeki yosun topluluklarında da yaygın olarak bulunuyor. Sonuçlarımız, Amazon karıncalarının davranışsal manipülasyonunda rol oynayan bitkiler ve mantarların yaşam döngüleri arasında çok daha yakın bir bağlantı olduğunu ortaya koyuyor.'
Çalışma, IMA Fungus dergisinde yayımlandı. DOI: 10.3897/imafungus.17.196998
