Akıllı saatler ve diğer giyilebilir cihazlar, sadece adımlarınızı ve kalp atış hızınızı takip etmenin çok ötesine geçti. Bugünkü modeller; uyku, cilt sıcaklığı, solunum hızı, kan oksijeni, kalp atış hızı değişkenliği ve hatta uyku apnesi belirtilerine kadar her şeyi izleyebiliyor. Teknoloji devlerinin pazarlama söylemlerine kanarsanız, akıllı saatinizin gerçek bir Star Trek Tricorder'ı olmanın eşiğinde olduğu sonucuna varabilirsiniz. Peki giyilebilir cihazlar, hastalıkların veya diğer tıbbi durumların erken belirtilerini tespit etmede ne kadar güvenilir?
Bir akıllı saatin yeni bir sağlık özelliği için FDA onayı almasına genellikle, olduğundan daha fazlasını söylediği izlenimi veren coşkulu pazarlama kampanyaları eşlik ediyor. Örneğin Apple'ın sonbahar etkinlikleri, en yeni Apple Watch'un hayat kurtardığına dair iç ısıtan hikayeler anlatılmadan geçmez. Hatta Trump yönetimi de bu heyecana katıldı. Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., giyilebilir teknoloji ürünlerini gündeminin 'anahtarı' olarak nitelendirdi.
Peki tüm bu söylenenler sadece birer palavra mı? Tam olarak değil. Bazı özellikler gelişmekte olan bir hastalığın olası işaretlerini gösterebilse de, akıllı saatler genellikle altta yatan rahatsızlıkları teşhis etme konusunda pek başarılı değil. Ve bazı özellikler diğerlerinden daha kullanışlı.
Gerçekten İşe Yarayanlar
Giyilebilir cihazların en iyi yaptığı şey, vücudunuzun olağan düzenindeki sapmaları fark etmektir. Bu aykırı değerler, doktorunuzla daha fazla araştırma yapılması gereken bir duruma işaret edebilir.
Kendilerini zaten kanıtlamış oldukları bir alan, anormal bir kalp ritmi olan ve felç riskinin artmasıyla ilişkilendirilen atriyal fibrilasyonun (AFib) tespitidir. Bir Apple Watch çalışmasında, cihazın düzensiz nabız uyarılarının yüzde 84 oranında atriyal fibrilasyonu doğruladığı ortaya kondu.
Bu, onu birçok doktorun klinik olarak yararlı gördüğü birkaç akıllı saat özelliğinden biri haline getiriyor. Bunun nedeni, AFib'in tüketici tipi bir giyilebilir cihazın tespit etmesi için nispeten basit olan net bir fizyolojik imzaya sahip olmasıdır.
Yüksek güvenilirlikli diğer ölçümlere gelince, liste oldukça kısa. The New York Times'a konuşan doktorlar, temel uyku düzeninin (uyku evrelerinden daha az olmakla birlikte) ve adım sayısının tıbbi açıdan daha güvenilir ölçümler arasında olduğunu söyledi. Bir başka deyişle, klinik olarak yararlı özellikler kural değil, istisnadır.
Sınırları Bilmek
Diğer akıllı saat ölçümleri, tıbbi kararlar için kullanılamayacak kadar doğru değil. Kan basıncı uyarıları, kalori tahminleri ve ayrıntılı uyku evresi takibi, doktorların harekete geçmesi için yeterince güvenilir bulunmuyor. Bu arada VO2 max ve kalp atış hızı değişkenliği yalnızca fitness ve toparlanma hakkında kaba tahminler sunuyor. Oura'nın Readiness ve Whoop'ın Recovery'si gibi günlük sağlık puanları ise özel algoritmalara dayanıyor. Bu da klinisyenlere pek bir şey bırakmıyor.
En güvenilir ölçümler bile yanlış pozitif sonuçlara yol açabilir. Örneğin, dinlenme kalp atış hızınızdaki ani bir yükselme, vücudunuzun bir enfeksiyonla savaştığının işareti olabilir. Ancak diğer yandan, sadece kötü uyuduğunuz ya da normalden biraz fazla alkol aldığınız anlamına da gelebilir.
Bugünün cihazları sorunları fark etmekte oldukça başarılı. Ancak bunların tam olarak ne olduğunu veya neyin sebep olduğunu söyleme konusunda pek iyi değiller. Bu nedenle doktorlar, tek tek okumalardan ziyade daha geniş eğilimlere odaklanma eğilimindedir.
Verileri Birleştirmek
Grip ya da COVID-19 belirtilerini fark etmenizden çok önce, vücudunuzda ince değişiklikler başlar. Tek başına ele alındığında cilt sıcaklığınızdaki, dinlenme kalp atış hızınızdaki veya solunum düzeninizdeki değişiklikler pek bir anlam ifade etmeyebilir. Ancak birleştirildiğinde ve temel değerlerinizle karşılaştırıldığında, bir hastalığa yakalandığınıza işaret edebilir.
Araştırmalar, giyilebilir cihazların solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı fizyolojik değişiklikleri belirtiler ortaya çıkmadan tespit edebildiğini gösterdi. Burada şunu belirtmekte fayda var: Cihazlar, virüsü veya bakteriyi değil, vücudun enfeksiyona verdiği tepkiyi algılıyor. Texas A&M ve Stanford'dan yapılan yeni bir araştırma, akıllı saatlerin enfeksiyondan saatler sonra COVID-19 ve gribin erken belirtilerini tespit edebildiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, insanları izole olmaya, test yaptırmaya ve daha erken tedavi aramaya teşvik etmenin pandemi yayılımını yüzde 50'ye kadar azaltabileceğini tahmin ediyor.
Elbette giyilebilir cihazlar, pandemiler ve mevsimsel grip yıllardır var, ancak yapay zeka ve sensör teknolojisindeki son gelişmeler işleri ileriye taşıyabilir. Google, Oura ve Whoop gibi şirketlerin tümü, uygulamalarında kullanıcıların verilerini anlamlandırmalarına yardımcı olacak bir tür yapay zeka koçu veya danışmanı tanıttı.
Ayrıca 'yapay zeka' etiketi taşımayan ancak birden fazla sensörden gelen bilgileri bir araya getirip temel değerlerinizle karşılaştıran Oura'nın Symptom Radar ve Apple'ın Vitals gibi özellikler de var. Google'ın Health Coach'undaki Gemini gibi en son yapay zeka dil modellerinin işlem yeteneği, hepsini bir araya getirmede ve uygulanabilir adımlar önermede giderek daha önemli bir rol oynayacak. Ancak özel toparlanma puanları gibi, bu yapay zeka analizlerinin çoğu perde arkasında gerçekleşecek ve doktorların güvenle harekete geçebileceği çok az şey sunacak.
En iyi ihtimalle, yapay zeka sağlık analizleri insanları daha erken tedavi aramaya teşvik edecek. En kötü ihtimalle, insanları bilgisayar tarafından üretilen tavsiyeleri tıbbi uzmanlarla görüşmelerin yerine koymaya yönlendirebilir.
Bugünün yapay zeka sistemleri, gerçek doktorlara danışılması yönünde uyarılar içerse de, insanların giyilebilir cihaz verilerini veya uygulama içgörülerini sağlıkları hakkında nihai ve tek karar merci olarak görme riski hala mevcut. Bileğinizdeki minyatür bir sensörden gelen bilgi ya da telefonunuzdaki bir sohbet robotunun verdiği tavsiye olsun, hiçbir şey doktorlar ve tıp uzmanlarıyla yapılan düzenli fiziksel sağlık kontrollerinin yerini tutamaz.
Giyilebilir sağlık teknolojisinin geleceği muhtemelen bileğinizden hastalık teşhisi koyan bir akıllı saat olmayacak (efsanevi bilek Tricorder'ı). Bunun yerine, sessizce modelleri izleyen, bir şeyler ters göründüğünde sizi uyaran ve doktorunuzla tartışmanız için size başka bir faydalı bilgi parçası sunan bir cihaz olması daha olası.
