Martin Shkreli, kurtarıcı bir parazit ilacının fiyatını yüzde 4 binden fazla artırıp bunu yapan dolandırıcılık şeması nedeniyle yedi yıl hapis cezasına çarptırılan eski ilaç yöneticisi olarak biliniyor. 2022’den bu yana ömür boyu ilaç sektörü yasağı altında.
Federal Ticaret Komisyonu ile yedi eyaletin başsavcılarına göre Shkreli, yasağı neredeyse tüm bu süre boyunca “açıkça ve tekrar tekrar” ihlal etti. İddiaya göre onlarca ilaç şirketinde hisse alıp satıyor ve sosyal medyadaki canlı yayınlarda sektör hakkında konuşuyordu.
Salı günü FTC ve yedi eyalet, Shkreli’yi ihlaller nedeniyle mahkemeye saygısızlıktan sorumlu tutması için federal bir yargıçtan talepte bulundu. Eyaletler New York, Kaliforniya, Illinois, Kuzey Karolina, Ohio, Pennsylvania ve Virginia. Bu eyaletler, 2020’de FTC ile birlikte Shkreli’yi parazit ilacı Daraprim’e yönelik “karmaşık antitröst şeması” nedeniyle dava etmişti. Şema kapsamında ilaç fiyatı hap başına 17,50 dolardan bir gecede 750 dolara çıkarken, jenerik rakiplerin piyasaya girmesi engellenmişti.
Aşırı ihlal
2022’de federal mahkeme, böyle bir ömür boyu sektör yasağının “ciddiyetini” kabul etti ancak “Shkreli’nin alçakça, kasıtlı, tekrarlayan, uzun süredir devam eden ve sonuçta tehlikeli yasa dışı davranışları bu kapsamda bir tedbir emri verilmesini gerektiriyor” dedi. Yasağın, aralarında Shkreli’nin ilaç şirketlerinde hisse sahibi olmasını ve kamuya açık açıklamalarda bulunarak bir ilaç şirketinin işini etkilemesini açıkça yasaklaması da bulunuyor.
İddiaya göre yaşanan ihlaller nedeniyle FTC ve eyaletler, Shkreli’nin tüm ilaç şirketlerinden el çekmesini ve ilaç hisselerindeki alım satımlardan elde ettiği kâr kadar para cezası ödemesini istiyor. Ayrıca gelecekte yasağı ihlal etmesi halinde mali cezalar ve hapis dahil net ve artan yaptırımlar belirlenmesini talep ediyorlar.
FTC Komiseri Mark Meador bir açıklamada, “FTC personelinin derlediği kapsamlı kayıt, Bay Shkreli’nin hapisten çıktıktan sonra emre açıkça uymamayı seçtiğini gösteriyor” dedi. “Diğer eylemlerin yanı sıra ilaç hissesi alıp sattı ve kamuoyu yorumlarıyla birden fazla ilaç şirketinin işini ve yönetimini etkilemeye aktif olarak çalıştı; bu da tedbir emrinin şartlarına aykırı. Ömür boyu sektör yasağı, ihlaller ciddi emre uygun sonuçlarla karşılandığında etkili olur.”
Shkreli bir yanıtta FTC’nin başvurusundan şaşırdığını söyledi. Sosyal medyada yazdığı mesajda, “Toplamiter New York Başsavcısı Letitia James’in bir vatandaşın ifade özgürlüğünü sınırlamaya çalışmasını anlayabilirim ama Trump’ın FTC’sinden değil” dedi.
“Sihirli numara”
FTC ve eyaletlerin sunduğu dilekçede Shkreli’nin iddia edilen ihlalleri dört aşamada özetleniyor:
1) 2022’de başka bir YouTuber ile hisse senedi ticaret yarışması; 2) 2024’te küçük bir biyoteknoloji firmasında açığa satış yapmak ve diğer ilaç şirketi hisselerinde işlem yapmak; 3) 2025’te üç küçük biyoteknoloji firmasında açığa satış yaptığı ve birçok başka ilaç şirketi hissesinde işlem yaptığı bir ticaret mücadelesi; 4) Haziran 2026’da başlayan ve 10 milyon dolarlık hesapla ilaç şirketi hisselerinde işlem yapmaya devam ettiği bir ticaret mücadelesi.
Çeşitli sosyal medya platformlarındaki sayısız canlı yayında Shkreli bazen hesaplarını ekranda gösteriyordu. Dilekçeye göre ilaç şirketlerini uzun uzun tartışıyor, hisse senetlerini değerlendiriyor ve kritik klinik deneylerin sonuçlarını tahmin ediyordu. 2025’te izleyicilerine “sihirli numaram” diye seslendi: “Ne işlem yaparsam yapayım her zaman paramı yiyebileceğim birkaç biyoteknoloji hissesi bulabilirim.” Yılın ilerleyen döneminde Shkreli izleyicilerine bir ilaç şirketinin hissesinde açığa satış yapmalarını tavsiye etti ve şirketin hisse fiyatı hızla yüzde 17 düştü.
FTC ve eyaletler dilekçede, Shkreli’nin canlı yayınlarda konuştuğu hisselerin “muhtemelen buzdağının görünen kısmı” olduğunu yazdı. FTC personeli Shkreli’nin sosyal medya faaliyetlerinin yalnızca küçük bir bölümünü inceledi ve Shkreli başka hesaplara da sahip olduğunu ima eden birkaç gönderide bulundu.
Dilekçeye göre Shkreli bir yayında, “Size göstereceğim başka hesaplarım var ama, biliyorsunuz feds izliyor, o yüzden f*** that” dedi.
