Ağustos 2001'de yönetmen John Carpenter sahneye çıktı ve "Mars'ın Hayaletleri"ni (Ghosts of Mars) dünyaya salıverdi. Carpenter'ın en saygın işlerinden biri olmasa da, Mars'ın dünyalaştırıldığı — tam olarak yüzde 84 oranında — ve insanlar tarafından iskân edildiği, derli toplu bir bilim kurgu-korku filmi. Üstelik kadrosunda Jason Statham ve Ice Cube var; bu da onu otomatik olarak şimdiye kadar yapılmış tüm filmlerden yüzde 99 daha iyi kılıyor.
Aksiyon, Mars üzerindeki ücra bir maden karakolu olan Shining Canyon'da geçiyor; mekânın havası tam bir vahşi batı/Mad Max karışımı: soğuk, acımasız ve çok ama çok tozlu. Pek de hayal edilecek bir ev adresi sayılmaz.
Bir de işin "kadim dünya dışı kötü ruhlarca ele geçirilmiş, sizi öldürmeye çalışan korkunç güruh" kısmı var. Ama gelin ürkütücü öğeleri bir kenara bırakalım ve Mars'ta gerçekten yaşama ihtimalini ciddi ciddi düşünelim. Filmin vizyona girmesinin üzerinden 25 yıl geçti; peki Kızıl Gezegen'i yeni evimiz ilan etmeye ne kadar yaklaştık?
Planetary Society'nin baş bilim insanı Dr. Bruce Betts pek iyimser değil: "Teknoloji ve kaynak yetersizliği nedeniyle küresel ölçekte dünyalaştırma yapabilecek konumda olduğumuzu sanmıyorum. Çalışmalar, elimizde karbondioksitin ancak çok küçük bir kısmının bulunduğunu gösteriyor; bir de işin siyasi ve ekonomik gerçekliği var. Şimdiye kadar duyduğum her yöntem, zaman içinde akıl almaz derecede pahalı. Üst düzeyde, yıllar ve nesiller boyu sürecek program desteğine ihtiyacınız olur. Tüm dünyanın bunu yapıp yapamayacağınız ya da yapmanız gerekip gerekmediği konusunda fikri olur. Bir de pek çok ülkenin imzaladığı gezegen koruma anlaşmaları var. Ama asıl işi bitiren, karbondioksit eksikliği." Filmde bile Dünya'daki gibi bir havaya kavuşmalarına daha 10 yıl var.
Gökbilimci, bilim yorumcusu ve Starlight Planetarium'un kurucusu Dr. Mark Gallaway de maliyet ve karbondioksit sorunlarını başlıca engeller arasında sayıyor; ayrıca Mars'ta yaşama girişimlerini neredeyse imkânsız kılabilecek iki zorluğa daha dikkat çekiyor: "Dünya'da kapalı habitatlar inşa ettik. Dışarıdan ekiplerin birkaç kez içeri girip grupları ayırması gerekti, çünkü yumruklaşmalar yaşandı [...] Yani bu uzun vadeli bir sorun olacak." Üstelik insanlar ücra bir maden karakoluna tıkılıp kaldığında bu sorun muhtemelen çok daha büyüyecek.
"Diğer büyük sorun ise insan fizyolojisinin 0,38G'de nasıl çalıştığı hakkında hiçbir fikrimizin olmaması. 0,38G'yi ancak dönen bir habitat kurup insanları orada yaşatarak deneyebiliriz. Yani yüzey yerçekiminin bize ne yapacağını bilmeden iş biraz karışık. İnsanların Mars'ta bir yıl kalıp döndüklerinde artık işlev göremediklerini görebiliriz."
Mars'ın durumuna dair son çalışmalar da pek umut vaat etmiyor. Betts, Bruce Jakosky ve Christopher Edwards'ın 2018 tarihli araştırma makalesini — "Mars'ın dünyalaştırılması günümüz teknolojisiyle mümkün değildir" ifadesinin açıkça yer aldığı çalışmayı — en büyük gerçeklik tokadı olarak görüyor.
"Jakosky ve Edwards'ın CO₂ hakkındaki makalesi beni çok karamsar yapıyor" diyen Betts şöyle devam ediyor: "Nanorod ve aerogel gibi egzotik teknolojiler kullanma fikirleri var; ama aerogelde bile sanırım yerel kubbeler oluşturmak için kullanmaktan söz ediliyor; kubbenin içini oluşturup orayı dünyalaştırmaya çalışıyorsunuz. Tüm gezegeni dönüştürmekten kesinlikle daha makul, ama yine de pek çok sonucu var gibi görünüyor. [...] İnsanlar yeni ve şık teknolojilerle geliyor, ama işe yarasa bile bunların nasıl uygulanacağını göremiyorum."
Bilim kurgu, Mars'ı insan iskânına açık bir ihtimal olarak resmetme eğiliminde; ancak Gallaway, dünyalaştırma heveslerine bir ağır darbe daha indiriyor: "Yakın zamanda Mars toprağının aslında yaşam için oldukça zehirli olduğunu keşfettik. Yani 'Marslı' filminde Mark Watney'nin patates yetiştirdiği sahne? O mümkün değil. Bu şu anlama geliyor: Mars'ı kolonileştirecekseniz tüm verimli toprağınızı yanınızda götürmek zorundasınız; ki bu büyük bir sorun."
Tüm bunlara ek olarak, ele alınması gereken etik ikilemler de var. Gökbilimci, öğretmen ve yazar Dr. Jeffrey Bennett, "Evrende Yaşam" (Life in the Universe) kitabını Seth Shostak, Nicholas Schneider ve Meredith MacGregor ile birlikte yazdı.
Kitapta, insanların uzay giysisi olmadan dolaşabilmesi için Mars atmosferine sera gazı salınmasını tartışan bir bölüm var. Ancak bu, kolonileşmenin etkileri ve insanların başka bir gezegenin atmosferini kökünden değiştirme, hatta orada hâlihazırda yaşayan olası yaşam biçimleri için onu mahvetme hakkına sahip olup olmadığı konusunda ciddi sorular doğuruyor. Unutmayın: "O gezegen onların… uzaylı olan biziz."
Bennett, insanlar kendi evlerini bile düzene sokamıyorsa Mars'ı dünyalaştırmanın bir seçenek olup olmadığını sorguluyor: "Dünya'nın iklimini bile istediğimiz gibi işler halde tutamıyor görünüyoruz — örneğin küresel ısınma iklimi insanlar ve diğer canlılar için daha kötü hale getiriyor — bu yüzden mevcut bilgi düzeyimizin Mars gibi konuksever olmayan bir yeri yaşanabilir bir dünyaya çevirebileceğine inanmakta zorlanıyorum. Belki bu gelecekte mümkün olabilir, ama kesinlikle önce kendi gezegenimizin iklimine nasıl bakacağımızı öğrenmeden değil."
Açıkça görülüyor ki Mars'ta yaşamak şu an mümkün değil; ama "Mars'ın Hayaletleri" gelecekte geçiyor, yani hâlâ vaktimiz var — bilim bizi nelerin beklediğini kim bilebilir? Ne yazık ki uzmanlar, mevcut hızla 2176'ya kadar bunun gerçekleşmesinin pek olası olmadığında hemfikir; yine de gelişmeler olabilir: "İnsanların küçük ölçekte yapılabilecek şeyler üzerinde araştırmaya devam edeceğini düşünüyorum, ama 2176'ya kadar Mars'ı gerçekten dünyalaştırmaya bugün olduğumuzdan daha fazla yaklaşacağımızı sanmıyorum" diyor Betts. Yani "hiç şansımız yok" demek yanlış olmaz.
Gallaway ise Mars'ı ya da başka bir gezegeni dünyalaştırmaya ilginç bir alternatif öneriyor: "Kişisel açıdan, gezegen temelli habitatlar yerine uzay habitatlarına bakmamız gerektiğini düşünüyorum. M-tipi dediğimiz bir asteroide gidin: [...] Platin grubu metalleri çıkarın, onları satın, sonra asteroidi döndürün ve içinde 1G'de yaşayabilirsiniz. Rahmetli Iain M. Banks'in bilim kurgusunun büyük bir hayranıyım; orada neredeyse herkes yaşanabilir yörünge yapılarında yaşıyor, çünkü ortamı baştan yaratmak, onu değiştirmekten daha kolay."
Hmm… Gallaway az önce mükemmel bir devam filmi fikri mi verdi? Evet, "Asteroidin Hayaletleri" fena duyulmuyor, değil mi? Yeter ki Statham bir şekilde geri dönsün ve gördüğü her şeyi yumruklasın.
"Mars'ın Hayaletleri"ni Prime Video ya da Apple TV'de izleyebilirsiniz.
