Güney Kaliforniya'daki NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı (JPL) öncülüğünde yapılan yeni bir araştırma, kafa karıştırıcı bir Dünya'ya yakın cismin kimliğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar, cismin uzaydaki hareketini hassas bir şekilde izleyerek ve sönük gök cisimlerini görüntüleyebilen güçlü gözlemevlerini kullanarak bu sonuca ulaştı.
Bu cisim ikili bir kimliğe sahip: Geçmiş görüntülerde belirgin bir kuyruklu yıldız aktivitesi görülmediği için asteroit olduğu düşünülüyordu, ancak son dönemdeki hareketinin bir kuyruklu yıldız gibi düzensiz olduğu kanıtlandı. Bilim insanları bulgularını Nature Astronomy dergisinde yayımlanan bir çalışmada detaylandırdı.
Bu bilmece, 28 Ağustos 2025'te, geçici olarak asteroit 1998 SH2 olarak bilinen cismin, Güneş etrafındaki 4,5 yıllık yörüngesi sırasında gezegenimize 2 milyon mil (3 milyon kilometre) yakınından güvenle geçmesiyle başladı. Araştırmacılar, 1998 SH2'yi NASA'nın Derin Uzay Ağı (DSN) gezegen radar sistemiyle gözlemlemek istiyordu. Cismin konumunu önceki yörüngelerden elde edilen verilerle hesaplamış ve Güneş ile gezegenlerin kütleçekiminin yörüngesi üzerindeki etkilerini de hesaba katmışlardı. Ancak 1998 SH2 beklenen yerde görünmeyince, cismin hareketini etkileyen beklenmedik bir faktör olduğunu fark ettiler.
Nesne Takibi
Araştırmacılar, optik astrometri kullanarak cismin gökyüzündeki konumunu hassas bir şekilde ölçtü ve nedenini tespit etmeyi başardı.
JPL'deki NASA Dünya'ya Yakın Nesne Çalışmaları Merkezi'nde navigasyon mühendisi ve çalışmanın başyazarı Davide Farnocchia, “1998 SH2'nin hareketini etkileyen kütleçekimsel olmayan pertürbasyonları ölçtükten ve bunların bir asteroitle uyumlu olmadığını fark ettikten sonra, cismin aktif bir kuyruklu yıldız olabileceğinden şüphelendik” dedi.
1998 SH2'nin Güneş etrafındaki yörüngesi 1998'den 2016'ya kadar iyi bir şekilde takip edilmiş olsa da, cisim 2025'teki DSN girişimlerine kadar teleskoplarla ek gözlem yapılmadan iki Güneş yörüngesini tamamlamıştı. Araştırmacılar, cismin 1998'deki keşfinden bu yana toplanan tüm gözlemleri analiz ederek 1998 SH2'nin hareketindeki pertürbasyonları belirledi ve cismin uzaya gaz salarak küçük bir itki ürettiğini, bunun da öngörülen yörüngesinden sapmasına neden olduğunu öne sürdü.
Bu gaz çıkışı, Güneş'in kayalık malzemeyle karışık buzu ısıtarak buzu gaza dönüştürmesiyle oluşur. Normal kuyruklu yıldızlarda bu aktivite, belirgin bir parlak kuyruk ve koma (kuyruklu yıldız çekirdeğini çevreleyen gaz ve toz) oluşturur. Ancak bir cisim çok daha küçük miktarlarda gaz ve toz ürettiğinde, kuyruğu ve koması çoğu gözlemevi tarafından tespit edilemeyebilir.
Kuyruk ve Koma Ortaya Çıkıyor
1998 SH2'nin Ağustos 2025'te Dünya'ya yakın geçişi, makalenin yazarlarına görünür kuyruklu yıldız aktivitesine dair gözlemsel kanıt toplamak için mükemmel bir fırsat sundu. Araştırmacılar, Hawaii'deki Mauna Kea zirvesi yakınında bulunan 3,6 metrelik (12 fit) optik/kızılötesi teleskopa sahip Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu'ndaki ve Şili'deki La Silla'da bulunan 1,5 metrelik (5 fit) Avrupa Güney Gözlemevi'ne ait Danimarka Teleskobu'ndaki gökbilimcilerle iletişime geçti. Ayrıca, Şili'deki Cerro Paranal dağındaki güçlü Avrupa Güney Gözlemevi'ne ait 8,2 metrelik (27 fit) Çok Büyük Teleskop da cismi takip etti.
Avrupa Güney Gözlemevi'nde gökbilimci ve çalışmanın ortak yazarı Olivier Hainaut, “Bu gözlemevlerinden topladığımız görüntüler zayıf ama net bir kuyruk gösterdi ve böylece 1998 SH2'nin aslında bir kuyruklu yıldız olduğunu doğruladı. Bilim böyle işler: Bir hipotez oluşturursunuz ve onu test etmek için yola çıkarsınız. Bu veri, 1998 SH2'nin bir kuyruklu yıldız olduğu yönündeki hipotezimizi doğrulamak için tam olarak ihtiyacımız olan şeydi” dedi.
Araştırmanın bir sonucu olarak, 1998 SH2'ye ek bir kuyruklu yıldız geçici adı olan P/1998 SH2 verilecek.
Gezegen Savunması Açısından Önemi
Araştırma ayrıca karanlık kuyruklu yıldızlar adı verilen daha da sıra dışı bir cisim sınıfına ışık tutuyor. 1998 SH2 gibi karanlık kuyruklu yıldızlar da yörüngelerinde önemli düzensizlikler veya pertürbasyonlar sergiler, ancak kuyruklu yıldız aktivitesine dair başka görünür kanıtları yoktur; koma, kuyruk veya görünür gaz çıkışı yoktur. Bu gizemli cisimler iki farklı popülasyona ayrılır: Yörüngeleri Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızlarına (yüksek eliptik veya eksantrik yörüngelere sahip kısa dönemli kuyruklu yıldızlar) benzeyen daha büyük olanlar ve Güneş'e daha yakın yörüngede dönen daha küçük olanlar. 2016'da ilk karanlık kuyruklu yıldızın keşfinden bu yana, yaklaşık bir düzine daha tespit edildi.
Makalenin yazarları, 1998 SH2'ninkine benzer yörüngelere sahip olan daha büyük karanlık kuyruklu yıldızların çoğunun, gökbilimcilerin inanılmaz derecede sönük cisimleri görüntüleyebilen güçlü teleskoplarla gözlemleme fırsatı bulması halinde normal kuyruklu yıldızlar olduğunun ortaya çıkabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar, hassas astrometri verileri kullanarak tüm Dünya'ya yakın cisimlerin hareketini analiz ederek, daha önce asteroit olarak sınıflandırılmış ancak kuyruklu yıldız benzeri kütleçekimsel olmayan pertürbasyonlar sergileyen daha fazla kuyruklu yıldızı ortaya çıkarabilir.
Farnocchia, “Bu çalışma, Dünya'ya yakın cisimlerin sürekli olarak izlenmesinin önemini gösteriyor. Gaz çıkışı nedeniyle kuyruklu yıldızların hareketi, asteroitlerinkinden daha fazla etkileniyor. Bu pertürbasyonları tespit etmek, gezegen savunması için önemli bir teşhis aracı olabilir; hangi cisimlerin asteroit yerine kuyruklu yıldız olabileceğini, yörüngelerinin nasıl evrimleştiğini ve bunun Dünya'ya çarpma risklerini nasıl etkilediğini anlamamıza yardımcı olacaktır” dedi.
Dünya'ya Yakın Nesnelerin Avı
NASA'nın yakında faaliyete geçecek olan Dünya'ya Yakın Nesne (NEO) Surveyor'u, bu çabayı desteklemek için kullanılabilecek veriler toplayacak. Gezegen savunması için inşa edilen ilk uzay araştırma teleskobu olan bu yeni nesil görev, çok fazla görünür ışık yansıtmayan karanlık asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi bulunması en zor Dünya'ya yakın cisimlerden bazılarını arayacak.
NASA'nın Dünya'ya Yakın Nesne Çalışmaları Merkezi, Goldstone Güneş Sistemi Radar Grubu ve NEO Surveyor'un tümü JPL tarafından yönetiliyor ve ajansın Washington'daki Gezegen Savunma Koordinasyon Ofisi tarafından destekleniyor. Pasadena'daki Caltech, JPL'yi NASA adına yönetiyor. DSN, yine NASA genel merkezindeki SCaN (Uzay İletişim ve Navigasyon) program ofisinden programatik denetim alıyor.
Gezegen radarı, NASA'nın Dünya'ya Yakın Nesne Çalışmaları Merkezi ve Dünya'ya yakın nesneler hakkında daha fazla bilgiye şu adresten ulaşılabilir:
https://www.jpl.nasa.gov/asteroid-watch
Basın İletişim Bilgileri
Ian J. O’Neill
Jet Propulsion Laboratory, Pasadena, Kaliforniya
818-354-2649
[email protected]
Karen Fox / Molly Wasser
NASA Genel Merkezi, Washington
202-358-1600
[email protected] / [email protected]
2026-046
