Sırbistan Cumhuriyeti, Perşembe günü NASA'nın Washington'daki merkezinde düzenlenen törenle Artemis Anlaşmaları'nı imzalayarak, barışçıl, şeffaf ve sorumlu uzay keşfine bağlı ülkeler topluluğuna katılan 69. ülke oldu.
NASA Genel Müdür Yardımcısı Matt Anderson, "Sırbistan'ın NASA ile bağlantısı Apollo programına kadar uzanıyor. Sırp mühendislerin çalışmaları, insanlığın uzaydaki en büyük başarılarından bazılarını mümkün kıldı" dedi. Anderson, Apollo 13 mürettebatının güvenli bir şekilde dünyaya dönmesinde kritik rol oynayan ve bu nedenle Başkanlık Özgürlük Madalyası'na layık görülen Milojko 'Mike' Vučelić'i de andı. "Onların hikayesi, uzaydaki en büyük başarıların yetenekli insanların birlikte çalışmasıyla mümkün olduğunu hatırlatıyor" diye ekledi.
Apollo döneminde görev alan Sırp asıllı Amerikalı mühendislerden oluşan ekip; sistem mühendisliği, itki sistemleri, güç sistemleri, uzay aracı kenetlenmesi, elektronik güvenilirliği ve görev koordinasyonu gibi alanlarda kilit roller üstlendi. Uzmanlıkları, Ay'a iniş analizlerinden güvenli uzay aracı kenetlenmesine kadar kritik işlevleri destekledi.
Sırbistan adına anlaşmayı Dışişleri Bakanı Marko Đurić imzaladı. Đurić törende yaptığı konuşmada, "Büyük ötesi, insanlığa her zaman en büyük başarıları elde etme ilhamı vermiştir. Biz, Nikola Tesla ve Milutin Milanković gibi büyük beyinlerin ülkesinden geliyoruz; ama aynı zamanda Apollo görevlerinin öncülerinden ve Ay'a inişi mümkün kılan 'Sırp Yedilisi' olarak bilinen mühendis ve teknisyen grubunun bir üyesi olan David Vujic'in mirasından da geliyoruz. Bu ruhla, hem cesur atalarımıza hem de çocuklarımıza karşı, yeni sınırlara doğru ilerlemeyi, keşfetmeyi, birbirimize ilham vermeyi ve daha büyük işlere cesaret etmeyi borçluyuz" ifadelerini kullandı.
Artemis Anlaşmaları'nı imzalayan ülkeler, NASA ile gelecekteki Ay keşifleri için fırsatların kapısını aralıyor. Bu kapsamda, ABD liderliğindeki Ay Üssü'ne bilim ve teknoloji yükleri sağlamak, gelecek Artemis görevleri için CubeSat'lar geliştirmek, insanlığın Ay'a dönüşünü hızlandırmak ve uzay keşfi ile inovasyonun Altın Çağı'nı şekillendirmek gibi imkanlar doğuyor.
Sırbistan'ın imza törenine, Sırbistan'ın ABD Büyükelçisi Dragan Šutanovac, Sırbistan Bilim, Teknolojik Gelişme ve İnovasyon Bakanlığı Devlet Sekreteri Marija Gnjatović ve ABD Dışişleri Bakanlığı Okyanuslar ve Uluslararası Çevre ve Bilimsel İşlerden Sorumlu Müsteşar Yardımcısı Wesley Brooks da katıldı.
NASA ve Dışişleri Bakanlığı, 2020 yılında diğer yedi kurucu ülkeyle birlikte Artemis Anlaşmaları'nı oluşturdu. Bu adım, hem hükümetlerin hem de özel şirketlerin Ay faaliyetlerine olan artan ilgisine yanıt olarak atıldı. Anlaşmalar, ülkelerin Ay, Mars ve ötesini keşfederken güvenliği ve koordinasyonu artırmayı amaçlayan ilk pratik ilkeler dizisini ortaya koydu. İmzacı ülkeler şu taahhütlerde bulunuyor:
- Barışçıl ve şeffaf bir şekilde keşif yapmak
- İhtiyaç sahiplerine yardım sağlamak
- Bilimsel verilere erişimi mümkün kılmak
- Faaliyetlerin başkalarının faaliyetlerine müdahale etmemesini sağlamak
- Tarihi öneme sahip alanları ve eserleri en iyi uygulamaları geliştirerek korumak
Beş yıl sonra, Başkan Donald J. Trump'ın Ulusal Uzay Politikası, NASA'ya sürekli bir Ay üssü kurma talimatı verdi. NASA, bu Ay Üssü ile Artemis Anlaşmaları'nın ilkelerini hayata geçiriyor ve her imzacı ülkeyi bu girişime katılmaya davet ediyor.
NASA, uzayda güvenli, barışçıl ve müreffeh bir gelecek kurma çalışmalarına devam ederken, önümüzdeki aylarda ve yıllarda daha fazla ülkenin Artemis Anlaşmaları'nı imzalaması bekleniyor.
