NASA, Amerika Birleşik Devletleri'nin 250. kuruluş yıl dönümü şerefine, Chandra X-ışını Gözlemevi'nden elde edilen dört kozmik görüntüyü kırmızı, beyaz ve mavi renklerde paylaştı. Görüntüler, evrenin keşfedilmeyi bekleyen harikalarını temsil ediyor. Ayrıca, astronomik verileri sese dönüştüren üç yeni sonifikasyon tekniği de görüntülere eşlik ediyor.
Görüntü serisi, üst panelde Cassiopeia A ile başlıyor. Burada Chandra'dan alınan X-ışınları (mavi ve mor renkte) NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'ndan gelen kızılötesi görüntüyle (kırmızı ve beyaz) birleştirilmiş. Chandra'nın X-ışını görüşü, yıldızı parçalayan patlama dalgasını ve enkaz alanındaki demir, kalsiyum ve oksijen gibi elementleri ortaya çıkarıyor. Webb'in kızılötesi verileri ise patlamadan yayılan genişleyen malzeme kabuğunu ve kalıntı boyunca dağılmış kozmik tozu gösteriyor.
Alt sıradaki ilk görüntü, Samanyolu Galaksisi'nde bulunan ve büyük bir yıldız kümesi içeren NGC 3603 bulutsusu. Bu yeni kompozit görüntüde Chandra'nın X-ışını verileri (kırmızı ve beyaz) galaksinin merkezine yakın yaygın emisyonları ve görüntünün ortasındaki noktasal X-ışını kaynaklarını gösteriyor. NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu'ndan gelen optik, kızılötesi ve morötesi ışık (kırmızı-turuncu, yeşil, mavi ve sarı) görüntünün merkezindeki yıldızları ve alttaki toz ve gazı ortaya çıkarıyor. Renklerin katmanlaşması, bulutsuyu ve içinde oluşan yıldızları ağırlıklı olarak kırmızı, beyaz ve mavi gösterirken, X-ışınları genç yıldızların ışıltılı ışıklarını sergiliyor.
Alt sıranın ortasındaki panel, Messier 94 olarak da bilinen NGC 4736 galaksisine yeni bir bakış sunuyor. Bu görüntüde Chandra'dan farklı dalga boylarındaki X-ışınları (kırmızı, turuncu ve mavi), astrofotoğrafçıların yerdeki teleskoplarıyla çektiği görünür ışık görüntüsüyle (kırmızı, yeşil ve mavi) katmanlanmış. Messier 94, etrafında parlak bir iç halka bulunan sarmal bir galaksi. Bu halkaya 'yıldız patlaması halkası' adı veriliyor ve burada yeni yıldızlar oluşuyor. Oluşumun, görülen benzersiz oval şekilli yapıya sürüklenen gaz tarafından beslendiği düşünülüyor.
Kırmızı, beyaz ve mavi dörtlünün son görüntüsü ZwCl 0024+1652'ye ait. Bu, gökbilimcilerin Hubble'dan özel olarak işlenmiş verileri (mavi) kullanarak karanlık madde kanıtı bulduğu uzak bir galaksi kümesi. Hubble'dan bir başka görüntü, kümedeki tek tek galaksileri (sarı ve beyaz olarak görünen) ortaya çıkarıyor. Chandra'dan alınan X-ışını verileri, bu galaksi kümesini saran devasa aşırı ısınmış gaz rezervuarını (kırmızı) gösteriyor. Bu gazın kütlesi, tüm galaksilerin toplam kütlesinden çok daha fazla.
Bu mozaiğin alt sırasındaki üç görüntünün yeni sonifikasyonları da mevcut. Böylece dinleyiciler verileri ses yoluyla deneyimleyebilecek.
NGC 3603'ün sese dönüştürülmesinde soldan sağa tarama yapılıyor. Kaynakların parlaklığı ses seviyesini belirliyor. Chandra'nın galaksiye serpiştirilmiş kompakt kaynakları piyano notaları olarak duyulurken, yaygın X-ışını emisyonu bir dizi ses frekansına dönüştürülüyor. Hubble'dan gelen optik veriler ise sürekli tonlar ve akustik gitar armonikleri olarak çalınıyor.
NGC 4736'nın sonifikasyonunda radar benzeri tarama saat yönünde hareket ediyor ve kaynakların parlaklığı seslerin şiddetini belirliyor. Chandra'dan gelen X-ışınları, X-ışını emisyonunun şeklini takip eden rüzgar benzeri seslere dönüştürülmüş. Chandra tarafından tespit edilen nötron yıldızları ve yıldız kütleli kara delikler (kompakt kaynaklar olarak bilinir) cam marimba üzerinde perdelere dönüştürülüyor. Yer tabanlı gözlemlerden gelen optik veriler müzikal perdelere dönüştürülerek düşük bir uğultu oluştururken, yıldızlar ve arka plan galaksileri yumuşak bir piyano olarak duyuluyor.
ZwCl 0024+1652 için sonifikasyon, görüntünün dışında bir daire olarak başlıyor ve içe doğru hareket ediyor. Ses seviyesi verinin parlaklığına bağlı. Daire, Hubble optik gözlemlerinden çıkarılan karanlık maddenin üzerinden geçerken bir zirveye, çekirdeğe ulaştığında ise başka bir zirveye ulaşıyor. Arka plan yıldızları kabaran bir glockenspiel benzeri ses olarak duyulurken, galaksiler piyanoda çalınıyor. Galaksi kümesinin merkezine hakim olan ve aşırı ısınmış gazı ortaya çıkaran Chandra X-ışınları, havadar sentezleyici notalarıyla temsil ediliyor.
Sonifikasyon programına Chandra X-ışını Merkezi (CXC) liderlik ediyor ve program NASA'nın Evreni Öğrenme programının bir parçası. İşbirliği, görselleştirme bilimcisi Kimberly Arcand (CXC), astrofizikçi Matt Russo, müzisyen Andrew Santaguida (SYSTEM Sounds projesi) ve danışman Christine Malec tarafından yürütülüyor. Cassiopeia A'nın daha önce yayınlanan sonifikasyonlarına chandra.si.edu/sound adresinden ulaşılabilir.
NASA'nın Alabama, Huntsville'deki Marshall Uzay Uçuş Merkezi Chandra programını yönetiyor. Smithsonian Astrofizik Gözlemevi'nin Chandra X-ışını Merkezi, Massachusetts, Cambridge'den bilim operasyonlarını ve Massachusetts, Burlington'dan uçuş operasyonlarını kontrol ediyor.
NASA'nın Chandra misyonu hakkında daha fazla bilgi için: https://nasa.gov/chandra
Görsel Anlatım
ABD'nin 250. yıl dönümü şerefine yayınlanan bu set, kırmızı, beyaz ve mavi tonlarında dört evren harikasını içeriyor. Görüntüler, Chandra X-ışını Gözlemevi'nden X-ışını verileri, Hubble Uzay Teleskobu ve James Webb Uzay Teleskobu'ndan optik ve kızılötesi veriler ile yer tabanlı teleskopları kapsıyor.
Ana görüntü seti dört ayrı cismin kompozit görüntülerini içeriyor: Cassiopeia A, NGC 3603, M94/NGC 4736 ve ZwCl 0024+1652.
Cassiopeia A, çerçevenin üst panelinde yer alıyor ve setteki diğer görüntülerden belirgin şekilde daha büyük. Süpernova kalıntısının bulutsu patlama dalgası halka benzeri bir şekle sahip ve demir, kalsiyum ile oksijen damarlarıyla çizgili. Kırmızı, beyaz ve mavi olarak sunulan kalıntı, çilek ve yaban mersini sosu damarlarıyla çatırdayan elektrikli bir çöreği andırıyor.
Görüntü setinin sol altında, Samanyolu'nun diğer tarafında büyük bir yıldız kümesi içeren NGC 3603 bulutsusu yer alıyor. Neon kırmızısı ve beyaz yıldızlardan oluşan sıkı bir küme görüntünün merkezini dolduruyor ve panelin dış kenarlarına doğru dağılıyor. Görüntünün alt köşelerinde, tülbent tabakalarını andıran puslu mavi bulutlar süzülüyor.
Görüntü setinin altında ortalanmış olarak Messier 94 (M94) olarak da bilinen NGC 4736 galaksisi bulunuyor. Sarmal galaksi tam karşıdan görülüyor. Beyaz, açık mavi, yumuşak kırmızı ve altın sarısı yıldızlarla bezenmiş eş merkezli soluk mor bulut halkaları dikkat çekiyor. Galaksinin iç halkası parlak ve gül sarısı renkte. Bu, yeni yıldızların oluştuğu bir yıldız patlaması halkası.
Görüntü setinin sağ altında uzak galaksi kümesi ZwCl 0024+1652 bulunuyor. Görüntü, altın sarısı ve parlak beyaz çizgiler ve beneklerle dolu. Yakından bakıldığında her çizgi ve beneğin, bazıları sarmal şekilleri seçilebilen tek tek galaksiler olduğu görülüyor. Görüntünün merkezinde, kraliyet mavisi pusla çevrili yuvarlak bir parlak kırmızı ışık havuzu var. Kırmızı ışık, Chandra'nın X-ışını gözlemlerini temsil ediyor ve kümeyi saran devasa bir aşırı ısınmış gaz rezervuarını ortaya çıkarıyor. Mavi pus ise Hubble'dan alınan özel işlenmiş verileri temsil ediyor ve karanlık madde kanıtına işaret ediyor.
Bu yayın, veri setinin alt sırasındaki üç görüntünün yeni sonifikasyonlarını da içeriyor ve dinleyicilerin verileri ses yoluyla deneyimlemesine olanak sağlıyor.
Detaylı bilgi için: NASA Chandra X-ışını Gözlemevi sayfası
