NASA'nın Perseverance Mars keşif aracı, Jezero Krateri'nin kenarında 75 metre kalınlığındaki antik kaya katmanlarının tekrarlanan asteroit çarpmaları sonucu oluştuğunu ortaya çıkardı. Araştırma ekibinin "Broom Point üyesi" olarak adlandırdığı bu katmanlı kayaç dizisinin 3,9 milyar yıldan daha yaşlı olduğu tahmin ediliyor. Bu özelliğiyle, bir Mars keşif aracının şimdiye kadar incelediği en eski araziler arasında yer alıyor.
Çarşamba günü Journal of Geophysical Research: Planets dergisinde yayımlanan bulgular, Güneş Sistemi tarihinin en çalkantılı dönemlerinden birine ışık tutuyor.
Caltech'ten Perseverance yardımcı proje bilimcisi Ken Farley, "Jezero'dan ayrıldığımızdan beri Perseverance hem coğrafi hem de jeolojik olarak yepyeni bir sınırı keşfediyor — kraterin kendisinden daha eski bir Mars dönemini" dedi. Farley sözlerine şöyle devam etti: "Dünya'da en eski jeolojik tarihimiz levha tektoniği tarafından temelden parçalanmış, deforme olmuş ve silinmiştir. Mars'ta levha tektoniği olmadığı için bu antik kayıt bozulmadan kalmış durumda. Bu da bize kendi gezegenimizde bulunmayan bir jeolojik zaman dilimine nadir bir bakış sunuyor."
Katmanlar Arasında Okumak
Perseverance, 2024 sonlarında Jezero Krateri'nin batı kenarına tırmandıktan sonra çevredeki bölgeleri bilimsel aletleriyle incelemeye başladı. Broom Point'teki veriler, altı farklı kaya türünü ortaya çıkardı. Bunlar arasında köşeli parçalardan oluşan breşler ve ince taneli, öğütülmüş kaya tozu katmanları yer alıyor. Breşlerin içindeki kaya parçalarında gaz kabarcığı boşlukları bulunuyor, bu da bu kayaların bir zamanlar erimiş halde olduğunu gösteriyor.
Katmanlar içindeki küçük, koyu renkli cam boncuklar, bu kayaların nasıl oluştuğuna dair önemli bir ipucu verdi. Volkanlar benzer cam damlacıkları üretebilse de, bu kadar yüksek miktarda nadiren bulunuyorlar. Bu durum, ana mimarın asteroit çarpmaları olduğuna işaret ediyor. Aslında, en büyük boncuklar, Dünya'da dinozorların yok olmasına neden olan Chicxulub asteroitinin çarpmasıyla fırlayan boncuklarla boyut olarak yarışıyor.
Bu farklı kaya türlerinin kalın kaya dizisi boyunca tekrarlanması, erken Mars'ın bu bölgesinde yüksek enerjili çarpma olaylarının defalarca yaşandığını gösteriyor.
Imperial College London'da gezegen jeolojisi doktora öğrencisi ve makalenin başyazarı Alex Jones, "Farklı kaya katmanları, bu kaya dizisinin biriktiği yerden farklı uzaklıklarda meydana gelen değişken büyüklükteki çarpmaların kaydını tutuyor" dedi. "Bazı büyük çarpmalar çok uzakta, bazı küçük çarpmalar ise yakında gerçekleşti. Tüm bu enkaz buraya gelerek bu kalın kaya bölümünü oluşturdu."
Bu katmanların oluşma şekli, su veya buzla etkileşime işaret ediyor olabilir. Katmanların birkaçı, yere yakın akan hızlı enkaz akıntılarıyla oluşmuş gibi görünüyor. Dünya'da bu güçlü, akışkan benzeri dalgalar, erimiş kaya suya veya buza çarptığında ve anında buhara dönüştüğünde meydana gelebiliyor.
Kozmik Çifte Darbe
Broom Point'teki katmanların bazıları 80 dereceyi aşan açılarla eğimli — neredeyse dikey. Bu eğim, Jezero Krateri'ni oluşturan çarpmanın neden olabileceğinden çok daha dik.
Bilim insanları bunun yerine, bu manzarayı uzun zaman önce kozmik bir "çifte darbenin" şekillendirdiğini düşünüyor. İlk olarak, dev bir asteroit çarpması Mars'ın en büyük çarpma havzalarından biri olan 1.900 kilometre genişliğindeki Isidis Havzası'nı oluşturdu ve bir zamanlar düz olan kaya katmanlarını altüst edip eğdi. Daha sonra ikinci bir asteroit çarparak 45 kilometre genişliğindeki Jezero Krateri'ni oluşturdu. Bu ikinci çarpma, zaten eğilmiş olan kayaları kırarak yükseltti ve keşif aracının bugün gördüğü çarpıcı oluşumları meydana getirdi.
Bu olayların tam olarak ne zaman gerçekleştiğini belirlemek için Perseverance ekibi "Bell Island" ve "Main River" adlı iki kaya örneği topladı. Gelecekteki bir görev bu örnekleri Dünya'ya getirirse, laboratuvar tarihlemesi erken Mars'ta çarpmaların ne zaman ve ne sıklıkta meydana geldiğini belirleyebilir. Bu da dolaylı olarak, kendi erken çarpma kaydı milyarlarca yıllık levha tektoniği tarafından silinmiş olan genç Dünya hakkında bilgi verebilir.
Jones, "Bu şiddetli dönemde, gökten yağmur veya kar değil, asteroit çarpmalarının fırlattığı neredeyse sürekli bir erimiş kaya damlacıkları ve öğütülmüş toz yağmuru yağıyordu" dedi. "Bu katmanların yaşlarını belirleyebilirsek, 4 milyar yıl öncesinden bir kozmik hava durumu raporu okumak gibi olur."
Perseverance Hakkında Daha Fazla Bilgi
NASA'nın Güney Kaliforniya'daki Jet Propulsion Laboratuvarı (JPL), Caltech tarafından ajans adına yönetilen, Perseverance keşif aracını inşa etti ve işletiyor. JPL, NASA'nın Mars Keşif Programı portföyünün bir parçası olarak ajansın Washington'daki Bilim Misyonu Müdürlüğü adına çalışıyor. Arizona Eyalet Üniversitesi, keşif aracının Mastcam-Z cihazının operasyonlarını yürütüyor ve San Diego'daki Malin Space Science Systems ile kameraların tasarımı, üretimi, testi ve işletiminde işbirliği yapıyor. SuperCam, New Mexico'daki Los Alamos Ulusal Laboratuvarı tarafından yönetiliyor ve cihazın Gövde Birimi burada geliştirildi. Keşif aracının SHERLOC cihazı NASA JPL'de, WATSON kamerası ise Malin Space Science Systems'da inşa edildi.
