Elektronik atık, 2026'da düzenleyici gündemlerde giderek daha fazla yer kaplıyor. Avrupa'nın yeni atık sevkiyat kuralları, California'da çıkarılamayan batarya içeren ürünlere getirilen genişletilmiş geri dönüşüm ücretleri ve Malezya'nın elektronik atık ithalat yasağı, elektronikler parçalanmadan ya da ihraç edilmeden önce daha fazla değer kurtarma baskısını artırıyor.
Birleşmiş Milletler'in 2024 tarihli Küresel Elektronik Atık İzleme Raporu'na göre dünya, 2030 yılına kadar yılda 82 milyon ton elektronik atık üretecek. Rapor, mevcut elektronik atık yönetiminin atılan elektroniğin içerdiği kurtarılabilir metal değerinin yalnızca üçte birini ele geçirebildiğini ortaya koyuyor.
Geri dönüşümcüler açısından bu değer kaybının büyük bölümü, devre kartları eriticiye ya da kırıcıya ulaşmadan önce yaşananlardan kaynaklanıyor. Kartlar; bellek çipleri, işlemciler, mıknatıslar ve kapasitörler gibi bileşenlerin yanı sıra bakır, alüminyum, tantal ve değerli metaller gibi ham maddeleri barındırıyor. Geleneksel geri dönüşüm ise çoğu zaman her şeyi toplu akışlara karıştırıp yeniden kullanılabilecek bileşenleri de imha ediyor.
San Francisco merkezli girişim Tuurny, kalan malzeme parçalanmadan önce devre kartlarından yeniden kullanılabilir çipleri otomatik olarak söküp ayıran bir sistem geliştiriyor. Şirket Nisan ayında, Nantul adını verdiği robotik sistemi tanıttı. Her makinenin saatte 300 adet bütün RAM entegre devresi kurtarabileceği açıklandı.
Tuurny'nin kurucusu Sina Ghashghaei, şirketin ilk saha konuşlandırmasını Birleşik Krallık merkezli televizyon geri dönüşümcüsü Areera ile imzalanan altı haneli bir anlaşma kapsamında düzinelerce makineyle gerçekleştireceğini söylüyor. Aylık 1.500 ton televizyon işleyen Areera ile yapılan bu konuşlandırmanın 2027 yılı başında hayata geçirilmesi planlanıyor.
Tuurny'nin ilk hedefi, yedek parça bulmakta zorluk çekilen eski sistemlerde kullanılan RAM ve diğer çipleri kurtarmak. Ghashghaei, birkaç eski çip tedarikçisiyle görüştüklerini ve devre kartlarından elde edilen alüminyum ile bakırı eriticilere ve rafinericilere tedarik etmek için potansiyel anlaşmalar arayışında olduklarını belirtiyor; ancak ilgili şirket isimlerini açıklamıyor.
Geleneksel elektronik geri dönüşüm genellikle kartları parçalayarak başlar ve ardından karışık çıktıyı sıralar. Tuurny ise tam tersini yapıyor: Önce bileşenleri tanımlayıp sökün, modele ya da malzemeye göre ayırın, sonra kurtarılan öğeleri potansiyel yeni çip olarak test laboratuvarlarına ya da ileri işlem için rafineri ve eriticilere yönlendirin.
Nantul, üç robotik sistemden oluşuyor. İlki, bileşen söküm robotlarını sürekli besleyen bir koldan oluşuyor; buna ek olarak 3D yazıcı ya da CNC makinelerine benzeyen iki masa üstü makine bulunuyor. Bir sinir ağı bileşenleri tanımlayıp kataloglayarak üreticilerin termal profil özelliklerini internette arıyor. Nantul daha sonra bu özellikleri kullanarak çipleri hasarı en aza indirecek şekilde sökmek için emme, kontrollü ısı, bilgisayarla görme ve robotik kontrollerin bir kombinasyonunu uyguluyor. Kurtarılan öğeler ardından model numarasına göre malzemeye özgü gruplar halinde ayrıştırılıyor.
Ghashghaei, "Daha önce var olmayan eski hammaddelerden yeni bir tedarik zinciri yaratıyoruz" diyor ve elle kurtarmanın pahalı ve ölçeklenmesinin zor olduğunu ekliyor.
