Annem oldukça dramatik ve tepkilerini abartmaya meyilli bir kadındı. Ergenlik çağımdayken ona sakinleşmesi için birkaç hap içmesini söylerdim ve çoğu zaman da haklı çıkardım. Ancak 2004 yılında, hız sınırını saatte 20 mil aşarak otoyolda Korece küfürler savururken, trafiğin içinde slalom yaparak beni acil servise yetiştirdiğinde haklı olan tarafın o olduğunu itiraf etmeliyim. O anlarda midemden gelenleri bir poşete kusuyordum.
İki gün durmaksızın kustuktan sonra sadece ağır bir mide virüsü kaptığımı sanıyordum. Ancak doktorların kaşlarını çatarak suyu bile midemde tutamadığımı izlemeleriyle işin rengi değişti. Bana diyabetli olup olmadığımı sordular. Annem hayır, sadece saçma bir düşük karbonhidrat diyeti yaptığını söyledi. Başım dönüyor ve ne yaptığımı bilmiyordum. Benden bir kağıt şeride idrar yapmamı istediler. Şeridin rengi değişti. Sonrasında her şey bulanıklaştı; beni apar topar bir yatağa yatırmaya çalıştılar. Hatırladığım tek şey, saatler ve iki tam serum damlası sonra uyandığımda, doktorun anneme ergenlik çağında denetimsiz diyetlerin neden tehlikeli olduğunu anlatmasıydı.
Kilo vermek için giriştiğim bu yanlış hamle, kanımdaki keton seviyelerinin toksik düzeye ulaşmasına, tıbbi adıyla ketoasidoza yol açmıştı.
Geçtiğimiz hafta Abbott'un yeni bir sürekli glikoz monitörü (CGM) için FDA onayı aldığını duyduğumda aklıma gelen ilk şey bu anıydı. Libre Duo, hem glikoz hem de keton seviyelerini ölçen ilk 2'si 1 arada CGM cihazı. Peki diyabetliler neden keton seviyelerini bilmek ister? Cevap, bundan yaklaşık 22 yıl önce beni acil servise düşüren sebeple aynı: ketoasidoz.
Ketoasidoz berbat bir durumdur, ancak diyabetliler arasında oldukça yaygındır. Diyabetik ketoasidoz (DKA), kanda glikozu enerjiye dönüştürecek kadar insülin olmadığında ortaya çıkar. Karaciğer bunun yerine yağ yakmaya başlar ve ketonlar bu sürecin bir yan ürünüdür. Bu durum doğası gereği kötü değildir, ancak çok fazla keton kanın aşırı asidik hale gelmesine neden olur. Diyabetlilerde bu süreç şaşırtıcı derecede hızlı ilerleyebilir ve tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Genellikle Tip 1 diyabetliler için bir endişe kaynağıdır çünkü vücutları yeterli insülin üretemez. Ancak zamanla, genellikle yaşam tarzı faktörlerine bağlı olarak gelişen Tip 2 diyabette de görülebilir.
Abbott'un diyabet bakımı iş kolunda teknik operasyonlardan sorumlu başkan yardımcısı Mark Taub, “Aslında diyabetli bireyler için en yaygın hiperglisemik acil durum bu. Hastaneye yatışların önde gelen nedeni ve son on yılda oldukça hızlı bir artış gösterdi” diyor. Taub, “Yükselen ketonların belirtileri kolayca gözden kaçabiliyor; tıpkı grip veya enfeksiyon belirtilerine çok benziyorlar” diye ekliyor.
Taub'a göre yeni Abbott sensörü, bir keton türü olan beta-hidroksibütiratı ölçüyor ve bir “motor arıza lambası” gibi çalışması amaçlanıyor. Bir seferde 10 gün boyunca takılan sensör, diyabetlinin glikoz seviyeleri aralık dışına çıktığında uyarı vermekle kalmıyor, ketonlar için de aynısını yapabiliyor. Amaç sadece uygulanabilir bir uyarı sistemi sağlamak değil, bunu diyabetlilerin zaten aşina olduğu bir şekilde sunmak. Aynı uygulamayı kullanıyor, akıllı saatlerle çalışıyor ve bakıcıların sevdiklerinin glikoz ve keton seviyelerini izlemesine olanak tanıyor; bu, DKA'nın diyabetli çocuklar arasında önemli bir risk olduğu göz önüne alındığında potansiyel olarak çok büyük bir fayda sağlıyor.
Hoag Hospital'daki Mary and Dick Allen Diyabet Merkezi'nin diyabet şefi Dr. David Ahn, “DKA, kontrolsüz veya izlenmeyen diyabetin başlıca korkularından veya tehlikelerinden biridir” diyor. Ahn, keton izlemenin standart bir diyabet eğitim protokolünün bir parçası olarak çocuklarda çok daha yaygın olduğuna dikkat çekiyor. “Yetişkin klinisyenlerin ve hatta benim gibi endokrinologların büyük çoğunluğu rutin olarak keton şeritleri reçete etmiyor. İdeal dünyada, hastaları taburcu ederken onlara verdiğimiz şeylerden biri olurdu. Ancak pratik senaryolarda, genellikle en yüksek öncelik olmuyor.”
Ahn ayrıca keton izlemenin iki spesifik tedavi senaryosunda faydalı olabileceğini belirtiyor. Birincisi insülin pompası kullananlar. Pompada fark edilmeyen bir sorun, sızıntı veya bağlantı kopukluğu gibi durumlar varsa, insülin arzı istemden kesilebileceği ve oldukça hızlı bir şekilde ketoasidoza yol açabileceği için DKA riski daha yüksek. İkinci senaryo ise SGLT2 inhibitörleri alan diyabetliler; bu ilaçlar, diyabetlilerin idrar yoluyla fazla glikoz atmasına yardımcı olarak kan şekerini düşüren bir oral ilaç sınıfı.
Ahn, “SGLT2 inhibitörleri oldukça yaygın, ancak öncelikle Tip 2 diyabet ilacı” diyor ve klinik olarak Tip 1 diyabetlilere de yardımcı olduğunu gözlemlediklerini ekliyor. “Sorun şu ki, hastada DKA olduğuna dair en büyük ipucumuz yüksek kan şekeri. SGLT2 inhibitörü aldığınızda, şekeriniz o kadar yüksek olmayabilir ama şiddetli bir ketoasidoz yaşıyor olabileceğiniz nadir bir durum ortaya çıkıyor.”
Ahn'a göre, FDA'nın SGLT2 inhibitörlerini Tip 1 diyabetliler için henüz onaylamamasının temel nedeni bu; kan şekerini kontrol etmeye yardımcı olsa bile. Dolayısıyla kağıt üzerinde, 2'si 1 arada bir glikoz ve keton monitörü, Tip 1 diyabetliler için yeni tedavi seçeneklerinin önünü açacak bir emniyet mekanizması görevi görebilir. Bu, diyabetli çocuklara ve insülin pompası kullanıcılarına sağladığı faydalarla birleştiğinde, bu teknoloji akıllıca bir tercih gibi görünüyor, değil mi?
Evet ve hayır.
CGM'ler kusursuz bir teknoloji değil. Herhangi bir diyabet forumuna göz atarsanız, CGM'lerin sağladığı iç huzuruna minnettar olsalar da doğruluk, veri yorgunluğu ve glikoz seviyelerinin ne anlama geldiğini yorumlama konularında endişeleri olan insanları görürsünüz. Libre Duo hakkındaki tartışmalara bakarsanız, bu fikre ikna olmamış pek çok Tip 1 diyabetli bulacaksınız. Bazı diyabetliler on yıldan fazla bir süredir keton kontrolü yapmalarına gerek olmadığını iddia ediyor. Diğerleri ise yanlış pozitif sonuçların rahatsız edici uyarılara yol açmasından endişe ediyor. (Dexcom G7'yi son birkaç haftadır test ettikten sonra söyleyebilirim ki, uyarılar oldukça sesli olabiliyor.)
Ahn, “İlk yılı veya ilk iki yılını biraz sarsıntılı geçirebilir, ama aynı zamanda heyecanlıyım çünkü bence çok şey öğreneceğiz. Sürekli keton seviyeleri hakkında bilmediğimiz çok şey var” diyor. “Düşünürseniz, bir keton şeridi size tipik olarak bir sayı bile vermez. Hafif, orta ve şiddetli şeklinde bir renk kodudur.”
Bu durum, giyilebilir teknolojilerin nasıl iki ucu keskin bir kılıç olabileceğinin en net örneklerinden biri. Bir yandan teknoloji, insan vücudunda daha önce ölçülemeyen çok çeşitli senaryolarda neler olup bittiğine dair daha geniş bir resim sunuyor. Bu, tıbbi keşifler için ve belirli durumları nokta atışı testlerden daha iyi anlamak için faydalı olabilir. Tıbbi araştırmacıların giyilebilir cihazlarda bu kadar potansiyel görmesinin nedeni bu. Ancak zorluk, devasa miktardaki sürekli giyilebilir veri arasından doğru sinyalleri tespit edip kullanıcının dikkatini bunlara çekmekte yatıyor.
Abbott'dan Taub, şirketin FDA ve klinisyenlerle birlikte çalışarak Duo için keton performans standartları belirlediğini söylüyor. Ancak profesyoneller arasında bile yeni verileri yorumlama konusunda hala bir miktar tahmin payı var.
Ahn, “Yakın zamanda üst düzey uzmanlar tarafından yayınlanan bir konsensüs beyanı var ve temelde 'Keton izleme konusundaki rehberimiz budur' diyorlar. 3 mmol/L'lik bir kesme değeri belirlediler. Ancak o makalede bile, ki makalenin yazarlarıyla konuştum, bu hangi sayılardan itibaren endişelenmeye başlamamız gerektiğine dair en iyi tahminimiz” diye açıklıyor. Ahn, hamilelik, hastalık, açlık ve ağır egzersiz gibi faktörlerin de DKA dışında keton seviyelerini geçici olarak yükseltebilecek durumlar olduğunu sözlerine ekliyor.
“Tıp camiası sinyal-gürültü oranını anlamakta biraz endişeli” diyen Ahn, “Bence çok fazla yanlış pozitif sonuç olacak” şeklinde konuşuyor.
Sonuçta, Duo sensörünün tanıdık bir giyilebilir teknoloji senaryosunu takip etmesi muhtemel. Tıp camiasının ketonlar ve DKA hakkında çok daha fazla şey öğrenmesini kesinlikle sağlayacak. Özellikle giyilebilir teknolojilerin doğrulukla karmaşık bir ilişkisi olduğu göz önüne alındığında, ilk aşamalar biraz pürüzlü geçebilir. Şimdilik Taub, Duo'nun reçete gerektireceğini ve Abbott'un reçetesiz satışa geçiş için acil bir planı olmadığını söylüyor. Ancak ilerleyen dönemlerde Duo'nun teknolojisinin daha geniş bir tüketici kitlesine pazarlanacağı bir senaryoyu görmek hiç de zor değil.
Metabolik teknolojiler giyilebilir cihazların yeni sınırı. Sağlık teknolojisi girişimleri, metabolizmayı ölçmek için giderek daha fazla vücut sıvılarına yöneliyor. GLP-1'ler giderek daha popüler bir tedavi haline geliyor. İnsanlar gri piyasadaki peptitleri deniyor. Adını ketonlardan alan ve nihai hedefi ketozis denilen bir yağ yakma metabolik durumu olan keto diyeti, yaklaşık 20 yıldır popüler. Çeşitli tüketici giyilebilir cihaz şirketlerinin Duo'ya bakıp içinde dolar işaretleri olan yeni bir veri alanı görebileceğini anlamak için dahi olmaya gerek yok. Oradan, sağlık influencer'larının gerçekten faydalı bir teknolojiyi basitleştirip tıp kurumunun “bilmenizi istemediği” “gizli hile” olarak sunması hiç de zor değil.
Nihayetinde CGM'lerle olan da tam olarak buydu.
Duo, hayatımın daha az bilge olduğum bazı dönemlerini düşünmeme neden oluyor. Diyabetli olmayan biri için nadir bir durum olan ketoasidoz yüzünden acil servise düşmüştüm; çünkü parlak dergilerin ve düşük bel kot pantolonlarında eriyip giden ünlülerin cazibesine kapılarak stresli bir ergenlik dönemi yaşıyordum. Duo'nun bir versiyonu bunu önlememe yardımcı olur muydu? Kendi verilerini ölçmeye takıntılı tarafım evet diyor. Ancak giyilebilir teknolojiler konusundaki uzman kimliğim, CGM'lerle önceki deneyimlerim göz önüne alındığında, kişisel olarak bir acil servis ziyaretinden kaçınabileceğimi ama bunun yerine veri takıntısına ve ardından yorgunluğa sürüklenebileceğimi söylüyor.
Tüm bunlar Libre Duo'nun kötü olduğu anlamına gelmiyor. Giyilebilir teknolojiler her zaman çok fazla iyiliği mümkün kılma potansiyeline sahip tarafsız araçlardır; gerçekten sağlıklı bir şekilde kullanılmaları için sadece düşünce ve sağduyu gerekir. Mesele şu ki, günlük hayatlarında insanların çok büyük bir çoğunluğunun ketoasidozu izlemesine gerek yok. Tıp bilimi hayatımıza yeni bir veri seti eklediğinde, nedenini sormamız; bunun bize gerçekte ne söylediğini anlamamız önemlidir; sadece ne söylemesini umduğumuz veya bizim için ne yapabileceğini umduğumuz değil.
