Uluslararası uzay politikalarının normalde oldukça nazik ve diplomatik yürüyen dünyası bu hafta çirkin bir krizle sarsıldı. SpaceX, Blue Origin, Stoke Space, K2 ve Starcloud gibi önde gelen ABD'li uzay şirketleri, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un düzenlediği yüksek profilli uzay zirvesinden çekilme kararı aldı.
Diplomatik krizi ilk olarak Politico duyurdu. Habere göre Beyaz Saray, ABD'li uzay şirketlerini önümüzdeki hafta Paris'te düzenlenecek olan Macron'un uzay zirvesine katılmamaları yönünde zorladı. Şirketler o günden bu yana toplantıdan büyük ölçüde çekilirken kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadı. Ancak iki günlük zirve programında hala bazı ABD temsilcilerinin yer aldığı görülüyor.
Ars'a bilgi veren birden fazla kaynak, Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi'nden (OSTP) bir yetkilinin geçen hafta sonlarında ABD'li uzay şirketleriyle bir telefon görüşmesi organize ettiğini doğruladı. Bu görüşme, geleneksel uluslararası uzay konferansları takviminde yer almayan Fransız toplantısıyla ilgili olarak ABD'li sektör temsilcilerinin yönelttiği sorular üzerine düzenlendi.
Uzay Zirvesi Nedir?
Macron, uzayın savunma sanayii için önemine ve Avrupa'nın bu alanda rekabetçi kalma ihtiyacına dair Haziran 2025'te yaptığı bir konuşmada toplantı planlarını duyurmuştu. Fransa'nın 2026'nın başlarında bir Uzay Zirvesi düzenleyeceğini belirten Macron, bu zirvenin Fransız ve Avrupa uzay stratejisini sağlamlaştıracağını ve dünya genelindeki kamu ve özel ortakları seferber edeceğini söylemişti. Daha sonra Kasım 2025'te astronot Thomas Pesquet ve girişimci Hélène Huby gibi Fransa'nın en tanınmış uzay isimlerinin özel elçi olarak görev yapacağını açıklamıştı.
Toplantı tarihi daha sonra bahar aylarından sonbahara kaydırıldı ve bu süreçte ABD'li şirketlere davetiyeler gönderildi. Jeopolitik konuları içeren bu tür durumlarda her zaman olduğu gibi, şirketlerin hükümetle ilişkiler birimleri, zirvenin niteliği hakkında sorular sormak için Beyaz Saray OSTP ile iletişime geçti.
Beyaz Saray yetkilileri, bu etkinliğin sıradan bir uzay sektörü fuarı veya konferansı olmaktan çıkıp, spektrum paylaşımı gibi tartışmalı konularda bazı politika dayatmalarını içereceğinden endişe ediyordu. ABD'li yetkililer, zirvenin sonunda Avrupa'lı uzay yetkililerinin ABD'li şirketlerin çıkarlarına uygun olmayan bazı politikaları kabul etmeye yönelebileceği görüşündeydi.
Bu endişeler, geçen hafta sonlarında OSTP ve bazı ABD'li uzay şirketleri arasında gerçekleşen telekonferansa yol açtı. Görüşmede, hükümetle ilişkiler sorumlularına ABD'li firmaların adil muamele görmeyi beklememeleri gerektiği ve kendi tercihlerini yansıtmayan politika duruşlarını desteklemeleri yönünde baskıya maruz kalabilecekleri tavsiye edildi. Trump yönetimi şirketlere açıkça çekilin emri vermedi; ancak toplantıya katılmanın kendi çıkarlarına olmayabileceği yönünde uyarılarda bulundu.
