Dünyanın dikkatini ilk kez dışarıdan gelen üçüncü bilinen nesne olarak çeken kuyruklu yıldız 3I/ATLAS’ın keşfinden bu yana biraz daha bir yıl geçti. Gökbilimciler nesnenin tam olarak nereden geldiği konusunda hâlâ yeni bilgiler öğreniyor.
İlk kez kuyruklu yıldızın kuyruğundaki yüklü parçacıklar incelenebildi. Bu çalışma 3I/ATLAS’ın kendi Güneş Sistemimizden gelen tipik bir kuyruklu yıldızdan daha fazla azot içerdiğini ortaya koydu ve sıra dışı kuyruklu yıldızın nasıl oluştuğuna dair önemli bir ipucu verdi.
Northumbria Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olan Lea Ferellec bir açıklamada, “Azot bakımından bu kadar zengin olduğunu bulmak, muhtemelen son derece soğuk koşullarda, kendi yıldızından çok uzakta oluştuğunu gösteriyor” dedi.
Ferellec’in grubu İspanya’daki Kanarya Adaları’nda bulunan William Herschel Teleskobu’nu kullandı. Teleskobun aletlerinden biri fiber optik bir dokuma olan WEAVE. WEAVE gökbilimcilerin spektroskopi yapmasını sağlıyor; gelen ışığı tayfına ayırıyor. Farklı kimyasal elementler ışığın farklı dalga boylarını farklı şekilde emer ve yayar, tayfa kendine özgü parmak izleri bırakır. Spektroskopi ile gökbilimciler gök cisminin ışığına bakıp bu parmak izlerini seçerek içindeki maddeyi yeniden kurgulayabiliyor.
Diğer gökbilimciler de 3I/ATLAS’ı spektroskopi ile ölçtü ancak büyük ölçüde güneş ısısının buzunu buhara dönüştürmesiyle oluşan gaz kabuğu olan koma üzerinde durdular.
Elbette koma, bir kuyruklu yıldızın güneşe yaklaşırken oluşturduğu tek özellik değil. Yakın mesafede kuyruklu yıldız, güneş rüzgârının akınına uğrar ve bu rüzgâr kuyruklu yıldızın maddesini belirgin bir kuyruğa doğru iter. Bu süreçte güneş rüzgârının yüksek enerjili parçacıkları kuyruklu yıldızın moleküllerine çarparak onları yüklü iyonlara dönüştürür.
Gökbilimciler bir kuyruğun iyonlarını tanımlayabilirse, komadan tek başına öğrenilemeyecek kimyasalları ve bilgileri bulabilirler. Bu zor bir iştir. 2019’da Güneş Sistemimizi ziyaret eden diğer yıldızlararası kuyruklu yıldız 2I/Borisov’da gökbilimciler iyon izleri saptadı ancak bu iyonların ne olduğunu belirleyemediler.
2023’te çalışmaya başlayan WEAVE, bu konuda fark yaratacak kadar güçlü ve duyarlı. Ferellec ve meslektaşları 2025 sonlarında WEAVE’yi 3I/ATLAS’a çevirdiğinde sıra dışı kuyruklu yıldızın kuyruğunda azot, karbondioksit ve karbon monoksit gibi iyonları sayabildiler.
Bu oranların karşılaştırılması bir kuyruklu yıldızın nerede oluştuğuna dair ipucu verebilir. Örneğin azot-karbon monoksit oranı daha yüksek bir kuyruklu yıldız genellikle daha soğuk bir doğum yerinde oluşmuştur. Ferellec’in grubu 3I/ATLAS’ın Güneş Sistemi’nde gözlemlediğimiz çoğu kuyruklu yıldızdan çok daha yüksek bir orama sahip olduğunu buldu.
Özellikle Ferellec ve meslektaşları 3I/ATLAS’ın -240°C’den daha soğuk bir yerde oluştuğunu tahmin ediyor. Bu kuyruklu yıldız uzak bir yıldız sisteminde doğduysa, o sistemin dış bölgelerinde oluşmuş demektir. Başka bir deyişle 3I/ATLAS muhtemelen yıldızının ışığının pek ulaşamadığı bir yerde oluştu.
Ferellec açıklamada, “Bu nesne, kendi Güneş Sistemimizden tamamen farklı bir yerde oluşmuş maddeyi incelemek için bize nadir bir fırsat veriyor. İncelediğimiz her bir nesne, diğer yıldızların çevresinde gezegenlerin nasıl oluştuğunu biraz daha anlamamıza yardımcı oluyor” dedi.
Ferellec ve meslektaşları çalışmalarını 7 Eylül’de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımladı.
