Kuyruklu yıldız 3I/ATLAS, gökbilimcileri şaşırtmaya devam ediyor. ABD Ulusal Bilim Vakfı Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi'nin (NSF NRAO) de ortak olduğu Atacama Büyük Milimetre/Alt Milimetre Dizisi (ALMA) ile yapılan yeni gözlemler, bu yıldızlararası ziyaretçinin olağan dışı derecede büyük miktarda metanol içerdiğini gösterdi. Hatta metanol bolluğu, kendi Güneş sistemimizdeki bilinen neredeyse tüm kuyruklu yıldızlarda görülen seviyeyi aşıyor.
Araştırmanın başyazarı ve Amerikan Üniversitesi profesörü Nathan Roth, konuyla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi: "3I/ATLAS'i gözlemlemek, başka bir Güneş sisteminden parmak izi almak gibi. Detaylar onun neyden yapıldığını ortaya koyuyor ve kendi Güneş sistemimizdeki kuyruklu yıldızlarda genellikle görmediğimiz bir şekilde metanole doymuş durumda."
Başka Bir Güneş Sisteminden Kimyasal Parmak İzi
Araştırma ekibi, 3I/ATLAS'i Güneş'e yaklaşırken 2025'in sonlarında çeşitli tarihlerde gözlemlemek için Şili'deki ALMA'nın Atacama Kompakt Dizisi'ni kullandı. Güneş ışığı kuyruklu yıldızın buzlu yüzeyini ısıttıkça, gaz ve toz dışarı sızdı ve çekirdeğinin etrafında parlak bir bulut (koma) oluşturdu.
Gökbilimciler bu komadaki molekülleri inceleyerek kuyruklu yıldız tarafından taşınan malzemenin kimyasal yapısını belirleyebildi. 3I/ATLAS Güneş sistemimizin dışından geldiği için, bu ölçümler bilim insanlarına kendi sistemimizin ötesine geçmeden başka bir gezegen sisteminde küçük buzlu cisimlerin nasıl oluşabileceğini araştırma konusunda nadir bir fırsat sundu.
Bilim insanları iki molekülün zayıf alt milimetre imzalarına odaklandı: Bir alkol türü olan metanol (CH3OH) ve kuyruklu yıldızlarda yaygın olarak görülen azot taşıyan organik bir molekül olan hidrojen siyanür (HCN).
ALMA, 3I/ATLAS'in hidrojen siyanüre kıyasla olağan dışı derecede yüksek miktarda metanol içerdiğini ortaya çıkardı. Araştırmacılar iki gözlem tarihinde metanolün HCN'ye oranını yaklaşık 70 ve 120 olarak ölçtü. Bu değerler, 3I/ATLAS'i şimdiye kadar incelenen en metanol zengini kuyruklu yıldızlar arasına sokuyor.
Olağan Dışı Kimya Farklı Kökenlere İşaret Ediyor
Ölçümler, 3I/ATLAS'in içindeki buzun, Güneş sistemimizdeki çoğu kuyruklu yıldızın deneyimlediğinden çok farklı koşullar altında oluştuğunu veya daha sonra bu koşullara maruz kaldığını gösteriyor.
James Webb Uzay Teleskobu ile daha önce yapılan gözlemler, 3I/ATLAS'in Güneş'ten çok uzaktayken komasının karbondioksit hakimiyetinde olduğunu ortaya koymuştu. Yeni ALMA ölçümleri ise kuyruklu yıldızın kimyasal yapısındaki olağan dışı özellikler listesine bol miktarda metanolü ekliyor.
ALMA'nın yüksek çözünürlüklü görüntüleme yeteneği, gökbilimcilerin farklı moleküllerin nasıl salındığını ve kuyruklu yıldızdan uzaklaştığını takip etmesine de olanak tanıdı. Gözlemler, metanol ve hidrojen siyanür arasında çarpıcı bir tezat ortaya koydu.
Hidrojen siyanürün büyük ölçüde kuyruklu yıldızın merkezi gövdesinden yani çekirdeğinden kaynaklandığı görülüyor. Bu davranış, Güneş sistemimizdeki kuyruklu yıldızlar arasında yaygın bir durum. Ancak metanolün hem çekirdekten hem de komanın içinde yüzen buz parçacıklarından geldiği anlaşılıyor.
Küçük Buz Taneleri Mini Kuyruklu Yıldız Gibi Davranıyor
Bu küçük buz taneleri, etkili bir şekilde minyatür kuyruklu yıldızlar gibi davranıyor. 3I/ATLAS Güneş'e yaklaştıkça ve sıcaklıklar arttıkça, tanelerin içindeki buz gaza dönüşüyor ve çevredeki komaya ek metanol salıyor.
Gökbilimciler kendi Güneş sistemimizdeki bazı kuyruklu yıldızlarda benzer davranışlar görmüştü. Ancak araştırmacılar, yıldızlararası uzaydan gelen bir cisimde bu tür bir gaz çıkışının ayrıntılı fiziğini ilk kez bu kadar detaylı takip ediyor.
Kuyruklu yıldız 3I/ATLAS, 1I/'Oumuamua ve 2I/Borisov'un ardından yıldızlararası uzaydan Güneş sistemimize girdiği gözlemlenen üçüncü onaylanmış cisim konumunda. Bu önceki ziyaretçilerle yapılan çalışmalar da olağan dışı özellikler ortaya çıkarmıştı.
Gökbilimciler daha fazla yıldızlararası cisim bulup inceledikçe, her biri Güneş sistemimizi galaksinin diğer yerlerindeki gezegen sistemleriyle karşılaştırmak için yeni bir fırsat sunuyor. 3I/ATLAS'in olağan dışı kimyası, uzak yıldızların etrafında gezegenlerin, kuyruklu yıldızların ve diğer küçük cisimlerin nasıl oluştuğuna dair daha geniş tabloya ilgi çekici bir parça daha ekliyor.
