Bu hafta yaklaşık bir saat boyunca Telegram, Apple'ın App Store'undan kayboldu. Kısa süreli bu kesinti bile, dünya genelinde 1 milyardan fazla kullanıcısı olan ve sansür altındaki ülkelerde yaşayan insanlar için güvenli bir iletişim platformu olarak yaygın şekilde kullanılan bu dev uygulama için şaşırtıcı bir yokluk anlamına geliyordu. Apple daha sonra uygulamayı çocukların cinsel istismarı materyalleri (CSAM) barındırdığı gerekçesiyle kaldırdığını ve bu içerikler temizlendikten sonra geri yüklendiğini açıkladı.
Ancak bu karar, Apple'ın içerik denetimi politikaları ve farklı şirketlere nasıl yaklaştığı konusundaki soruları ve kafa karışıklığını bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Akıllara gelen ilk şirket ise Elon Musk'a ait X platformu oldu. Platformda Grok yapay zekası tarafından üretilen çocukların cinselleştirilmiş görselleri sel olup akmaya devam ederken X, App Store'da kalmayı başardı. Peki, Telegram'ın kaldırılmasına yol açan, X'in ise çevrimiçi kalabilmesini sağlayan şey neydi?
Cevap teknik olmaktan çok siyasi olabilir. Georgetown Üniversitesi Hukuk ve Teknoloji Profesörü Anupam Chander, The Verge'e verdiği demeçte, "İçerik denetimi politikanızı tüm bir platforma karşı uyguladığınızda, karşılaşacağınız tepkilere de göğüs germek zorunda kalıyorsunuz" diyor.
Hem Telegram hem de X kendi paylarına düşen tartışmaları yaşadılar. Merkezi Dubai'de bulunan Telegram, içerik denetimi konusunda gevşek bir yaklaşım sergilediği için bir ün kazanmıştı.
Son yıllarda yerel hükümetler, uygulamayı içerikleri silmesi ve yeni kısıtlamalar getirmesi konusunda baskı altına almaya başladı. Örneğin 2017'de Telegram, Endonezya'dan gelen tehditlerin ardından "terörle ilgili içerikleri" kaldırmaya başladı. 2022'de ise Almanya, nefret söylemini kolaylaştırdığı iddiaları üzerine Telegram'ı yasaklamayı düşündü. İşler 2024'te zirveye ulaştı; Fransız yetkililer, yasa dışı işlemler ve CSAM ile ilgili yasa dışı eylemlere "yardakçılık" yapmakla suçladıkları Telegram'ın Rus asıllı kurucusu ve CEO'su Pavel Durov'u tutukladı. (Geçen yıl itibarıyla Fransa'nın Durov hakkındaki soruşturması hala açık.) Geçen ay Rusya, Durov'u terörizmi kolaylaştırmakla suçladı. Rus hükümeti, Durov'un Ukraynalı casusların ülkeye saldırı planlamak için Telegram'ı kullanmasına izin verdiğini iddia ediyor. Durov ise buna kameraya orta parmağını göstererek yanıt verdi.
Telegram o zamandan beri içerik denetimi politikalarına daha sıkı bir şekilde eğildi. Özel mesaj denetimi konusundaki tutumunu değiştirdi, kullanıcıların yakındaki diğer kişileri bulup mesajlaşmasına izin veren bir özellik de dahil olmak üzere bazı "yanlış kullanılan" özellikleri sonlandırdı ve suç faaliyetlerinden şüphelenilen kullanıcılarla ilgili bilgi isteyen mahkeme kararlarına uydu. Mesajlaşma uygulaması ayrıca yasa dışı materyallerin tespit edilmesini de artırdı.
Tüm bunlar gösteriyor ki Telegram, büyük ve önemli olmasının yanı sıra siyasi bir baş belası ve kendi başına sorunlu bir platform olarak görülüyor. Chander, "X'in Amerika Birleşik Devletleri'nde Telegram'a kıyasla çok daha güçlü bir siyasi destek tabanı var" diyor. Bu da "X'i kaldırmanın, Apple'a karşı Telegram'ı kaldırırken alacağından çok daha büyük bir siyasi tepki fırtınasına yol açacağı" anlamına geliyor. Bu Apple için bir ilk de değildi; şirket daha önce 2018'de de CSAM ihlali nedeniyle Telegram'ı benzer şekilde kısa bir süreliğine kaldırmıştı.
Yasa dışı içeriğin tek bir örneği bile bir uygulamanın uygulama mağazalarından kaldırılması için yeterli olabilir, ancak Apple X'in son tartışmasında çok farklı bir yaklaşım sergiledi. Geçen yılın sonlarında X, kullanıcıların platformdaki görselleri X'in Grok yapay zeka sohbet robotunu kullanarak düzenleme yeteneği veren bir güncelleme yayınladı. Kısa süre sonra, yetişkinlerin ve çocukların kıyafetlerini çıkaran yapay zeka destekli deepfake'ler platformda yayılmaya başladı.
Olaya verilen tepki yüksek sesliydi ve tüm dünyada yankı uyandırdı. Birleşik Krallık'ın eski başbakanı X'i kınadı ve bir deepfake yasasını ilerletti. Avrupa Birliği ise platform hakkında soruşturma başlattı. Savunuculuk grupları, X'in Apple ve Google'ın uygulama mağazalarından kaldırılması çağrısında bulundu, ancak bu hiç gerçekleşmedi. Olay aynı zamanda hukuki savaşları da beraberinde getirdi. Musk'ın çocuklarından birinin annesi Ashley St. Clair, Grok'un kendisinin rızası dışı, cinselleştirilmiş görsellerini üretmesine izin verdiği için X'e dava açtı. Bir grup genç de sohbet robotunun kendilerinin reşit olmadıkları dönemdeki cinselleştirilmiş görsellerini ürettiği iddialarıyla Musk'a ait şirket xAI'yi dava etti.
Apple'a yönelik tüm bu baskıya rağmen şirket, X'i mağazasında tuttu. Bunun yerine, değişiklik talep etmek için X ile perde arkasında iletişime geçti.
NBC News'in gördüğü ve Apple'ın ABD'li senatörlere yazdığı bir mektuba göre Apple, "şikayetler aldıktan ve skandalın haberlerini gördükten sonra" X ve Grok uygulamalarının arkasındaki ekiplerle iletişime geçti. NBC News'in aktardığına göre Apple, geliştiricilerden "içerik denetimini iyileştirmek için bir plan oluşturmalarını" istedi. Apple daha sonra X'in ihlallerini "büyük ölçüde çözdüğünü" tespit etse de, Grok ekibine "ek değişiklikler yapmaları gerektiğini, aksi takdirde uygulamanın App Store'dan kaldırılabileceğini" söyledi.
Musk Ocak ayında bir açıklama yaparak, "Grok'u yasa dışı içerik üretmek için kullanan herkes, yasa dışı içerik yüklediğinde karşılaşacağı sonuçlarla aynı sonuçlara katlanacaktır" dedi. xAI daha sonra Grok'u CSAM üretmek ve dağıtmak için kullandığı iddia edilen bir adama dava açtı. Bu süre zarfında Apple, her iki uygulamadaki yapay zeka sohbet robotunun reşit olmayanların kıyafetsiz görsellerini üretmesine rağmen ne X'i ne de Grok'u kaldırdı ve bugüne kadar da kaldırmadı.
Chander, "X'i kaldırmak, en üst düzeyde alınması gereken, çok öfkeli bir Elon Musk da dahil olmak üzere siyasi sonuçlara katlanmaya istekli olduğunuz bir karar olmak zorundaydı" diyor. Apple bunun ne anlama geldiğini çok iyi biliyor. 2022'de Musk, Twitter'ı satın aldıktan kısa bir süre sonra Apple'ın uygulamayı kısıtlamaya çalıştığından şikayet etmeye başladı. Anlaşmazlık, Tim Cook'un Musk'a Apple kampüsünde bir tur attırması ve görünürdeki "yanlış anlaşılmanın" çözülmesiyle sona erdi.
Bu arada Durov, Apple'ın Telegram'ı şirketle iletişime geçmeden önce kaldırdığını iddia ediyor. Apple, iki uygulama arasındaki denetim farklılıkları hakkında yorum yapmayı reddetti.
Apple, denetim kararlarının arkasındaki süreci sıkı bir şekilde koruyor, bu nedenle şirketin kapalı kapılar ardında geliştiricilerle tam olarak nasıl çalıştığını söylemek zor. Ancak Apple'ın son hamleleri, kuralların bazı esneklikler içerdiğini gösteriyor — en azından dünyanın ilk trilyoneri söz konusu olduğunda.
