Astronomlar şimdiye kadar oluşturulan en büyük iki boyutlu evren haritasını yayımladı. Harita gökyüzünün yaklaşık dörtte üçü boyunca neredeyse 4 milyar gök cismine dair geniş bir görünüm sunuyor.
Yeni haritayı Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) Legacy Imaging Surveys ekibi oluşturdu. Harita 5,6 trilyon piksel içeriyor ve on yılı aşkın sürede toplanan 263 binden fazla teleskop görüntüsünü birleştiriyor. Ulusal Bilim Vakfı (NSF) NOIRLab’ın açıklamasına göre gözlemler görünür ve yakın kızılötesi dalga boylarını kapsıyor ve gökyüzündeki yıldızların, galaksilerin ve diğer kozmik olayların devasa bir portresini sunuyor.
Legacy Surveys’in eş lideri ve ABD Enerji Bakanlığı Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’ndan bilim insanı David Schlegel açıklamada şunları söyledi: “Artık astronomi araştırmalarının dokusunun bir parçası.” Schlegel sözlerini şöyle sürdürdü: “Bugün gök cisimleriyle çalışırken genellikle neye baktığınızı görmek için Legacy Imaging Viewer’ı açıyorsunuz.”
En yeni 2 boyutlu kozmik harita 13 yıllık gözlem ve veri işlemenin doruk noktasıdır. Legacy Imaging Surveys başlangıçta DESI’nin binlerce robotik optik fiberini nereye yönlendireceğini belirlemesine yardımcı olmak üzere tasarlandı ve bu sayede DESI’nin evreni üç boyutta haritalama çabasının 2 boyutlu temelini oluşturdu.
Arizona’daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi’nde bulunan Nicholas U. Mayall 4 metre Teleskobu’na kurulu DESI, galaksilerin ve kuasarların spektrumlarını ölçüyor. Astronomlar ışığın evren genişledikçe ne kadar gerildiğini gösteren kızıl kaymaları belirleyerek uzaklıklarını hesaplayabiliyor ve gökyüzünün düz görünümünü kozmosun 3 boyutlu bir haritasına dönüştürebiliyor.
DESI 2021’de ana araştırmasına, evrenin milyarlarca yıl boyunca nasıl genişlediğini izlemek ve bu genişlemeyi yönlendirdiği düşünülen gizemli olgu karanlık enerjiyi daha iyi anlamak amacıyla başladı.
Proje başlangıçtaki hedeflerinin çok ötesine geçti. Nisan 2026 itibarıyla DESI 47 milyondan fazla galaksi ve kuasarı haritaladı ve bugüne kadarki en büyük yüksek çözünürlüklü 3 boyutlu evren haritasını oluşturdu. DESI’nin önceki sonuçları ayrıca karanlık enerjinin kozmoloji standart modelinin öngördüğü gibi sabit kalmak yerine zaman içinde evrilebileceğine dair ilgi çekici kanıtlar da sundu.
DESI kozmosu haritalamanın yeni yollarını bulan tek proje değil. Yılın başlarında Hobby-Eberly Teleskobu Karanlık Enerji Deneyi (HETDEX) ekibindeki astronomlar, galaksiler arasındaki hidrojenden gelen soluk Lyman-alfa emisyonunu kullanarak farklı bir 3 boyutlu harita oluşturdu. Bu çalışma, evrenin yıldız oluşumunun zirve yaptığı 9 milyar ila 11 milyar yıl öncesine tarihlenen daha önce gizli kalmış yapıların aydınlatılmasını sağladı.
Yeni Legacy Imaging Surveys haritasının ise DESI’nin ötesinde pek çok kullanımı olacak. Veri setinin önceki sürümleri 1.800’den fazla bilimsel makalede referans gösterildi. En yeni sürümün astronomların nadir gökcisimleri ve olayları aramasına, galaksi evrimini incelemesine ve yeni nesil gözlemevlerinden beklenen devasa veri hacimlerini analiz etmek üzere yapay zekâ sistemlerini eğitmesine yardımcı olması bekleniyor.
Legacy Imaging Surveys’in eş lideri ve NSF NOIRLab astronomu Arjun Dey açıklamada şunları kaydetti: “Evrenimizi keşfetmek her zaman gece gökyüzünün görüntüleriyle başlar. DESI Imaging Legacy Surveys bu saygın insan geleneğinde sadece bir adımdır.” Dey sözlerini şöyle tamamladı: “Ekip için bu veriler evrenin genişleme tarihi ve galaksimizin oluşumu araştırmasının temelidir. Ama gökyüzü hepimize aittir ve bu araştırma herkese harikalarına hayran kalma şansı veriyor.”
