Çin'deki temiz enerji hamlesi o kadar hızlı ilerliyor ki, hem rekor seviyelere tırmanan elektrik talebini karşılıyor hem de kömürlü termik santralleri geri plana itiyor.
Enerji düşünce kuruluşu Ember'in yayımladığı yeni rapora göre, incelenen 26 Çin eyaleti ve bölgesinden 17'sinde kömürle elektrik üretimi büyümeyi durdurdu. Shandong ve Hunan gibi sanayi devlerini de içeren bu bölgeler, Çin'in termik enerji kapasitesinin yarısından fazlasını oluşturuyor.
Çoğunluğu kömürden gelen termik üretim, 2025 yılında elektrik talebindeki yüzde 5'lik sıçramaya rağmen yüzde 0,7 oranında geriledi.
Çin'de termik üretim en son 2015 yılında, elektrik talebinin sadece yüzde 0,5 arttığı ve neredeyse yerinde saydığı bir dönemde düşmüştü. Ancak geçen yıl yaşananlar bundan çok farklı bir tablo ortaya koydu: Temiz elektrik üretimi, artan talebi karşılayacak kadar hızlı büyüdü ve kömürün yerini almaya başladı.
Ember'in verilerine göre, kömürle üretim 2024'ün başlarından bu yana 12 aylık kayan ortalamada yatay bir seyir izliyor. Bu durum, 2025'teki düşüşün tek seferlik bir anomali olmadığını gösteriyor.
Temiz enerji nihayet kömürün payını yemeye başladı
Çin, son on yılı “yıkmadan önce inşa etmek” ilkesiyle geçirdi. Ülke, bu ifadeyle fosil yakıt sistemini sökmeden önce onun yerini alacak temiz enerji altyapısını kurmayı kastediyor.
Ember, Çin'in artık çok daha karmaşık olan “inşa ederken yıkma” dönemine girdiğini belirtiyor. Bu, temiz enerji sisteminin genişlemeye devam ederken, eski fosil yakıt sisteminin bazı bölümlerinin küçülmeye başlaması anlamına geliyor.
Ember kıdemli analisti Dr. Muyi Yang konuyla ilgili şunları söyledi: “Temiz elektrik sistemi hem güç hem de kapsam kazanıyor ve fosil yakıt sistemi bu değişimi şimdiden hissettiriyor. Fosil yakıt kullanımının sektörden sektöre ve eyaletten eyalete nasıl yatay bir seyir izlediğini net bir şekilde görebiliyorsunuz.”
Pil depolama sistemleri, tüm bu temiz elektriği dengelemede giderek daha önemli bir rol üstleniyor. Piller, 2024'ün sonunda Çin'in en büyük kurulu enerji depolama kapasitesi kaynağı olarak pompajlı hidroelektrik santralleri geride bıraktı ve 2025'te yüzde 84 daha büyüdü.
2022 ile 2025 yılları arasında ortalama kullanım oranı kabaca iki katına çıktı. Bu da pillerin şebekeyi yönetmeye yardımcı olmak için aktif olarak kullanıldığını gösteriyor.
Elektriklendirme fabrikalara ve ulaşıma yayılıyor
Fosil yakıtlardan uzaklaşma eğilimi sadece elektrik santrallerinin ötesine geçiyor. Ember'in takip ettiği 11 sanayi sektörünün sekizinde fosil yakıt kullanımı şimdiden zirveyi gördü ve bu durum çoğunlukla 2018'den bu yana devam ediyor.
Fosil yakıt kullanımı gıda ve içecek imalatında yüzde 26, ulaşım ekipmanları imalatında yüzde 52 ve fosil yakıt çıkarımında yüzde 71 oranında düştü.
Ancak bu düşüş, Çin'in üretim yapmayı bıraktığı anlamına gelmiyor. Kişi başına düşen sanayi üretimi artmaya devam ederken, kişi başına fosil yakıt kullanımı geriledi. Ülke sadece sanayi tabanını küçültmüyor, fosil yakıtların yerini elektrikle değiştiriyor.
Makine, elektronik ve tekstil gibi hafif imalat sektörlerinde elektrik, nihai enerji talebinin yaklaşık yüzde 75'ini karşılıyor. Elektriklendirme aynı zamanda metal eritme ve metalik olmayan mineraller gibi daha zorlu sektörlere de adım adım giriyor.
Elektrik, 2024 yılında Çin'in nihai enerji tüketiminin yüzde 29'unu karşıladı. Bu oran 2015'te yüzde 22'ydi. Karşılaştırma yapmak gerekirse, bu oran Avrupa'da yaklaşık yüzde 23, ABD'de ise yüzde 21 seviyesinde bulunuyor.
Çin'in patlama yapan elektrikli araç pazarı, ulaşımdaki bu dönüşümü hızlandırıyor. Elektrikli binek araçlar, Haziran 2026'da yeni araç satışlarının yüzde 67'sine ulaştı. Elektrikli kamyon satışları hem 2024 hem de 2025'te iki kattan fazla artarak geçen yıl yeni kamyon satışlarının yüzde 26'sını oluşturdu.
2025 yılında dünya genelinde satılan her 10 elektrikli kamyondan 9'u Çin'de satıldı.
Elektrikli araçlar Çin'in petrol bağımlılığını kırıyor
Elektriklendirme aynı zamanda Çin'in en büyük enerji güvenliği sorunlarından birini de azaltıyor: İthal petrole olan bağımlılık. Çin, kullandığı petrolün yüzde 70'inden fazlasını ithal ediyor ve bu durum ekonomisini küresel tedarik kesintilerine karşı savunmasız bırakıyor.
Çin'in elektrikli araç filosu, 2024 yılında günlük tahmini 400 bin varil benzin talebini ortadan kaldırdı. Bu rakam 2020'de günde yaklaşık 100 bin varildi. Diğer elektriklendirme biçimleri de hesaba katıldığında Ember, Çin'in günlük en az 1 milyon varil petrol talebinden kurtulduğunu tahmin ediyor.
Bu sadece iklim için bir kazanç değil. Çin'in ithal etmesine gerek kalmayan her bir varil petrol, ülkeyi petrol tedarik şoklarına karşı daha az kırılgan hale getiriyor.
Çin'in fosil yakıt yavaşlaması neden küresel ölçekte önemli?
Çin, çeyrek asırdır küresel fosil yakıt talebi artışının motoru konumunda. 2000 ile 2025 yılları arasında, dünya genelindeki petrol talebi artışının yaklaşık yarısını ve kömür talebi artışının yüzde 90'ından fazlasını tek başına karşıladı.
Dolayısıyla Çin'in talebi tırmanmayı durdurursa, uzun vadeli planlarını tam da bu artışın süreceği varsayımı üzerine kuran fosil yakıt üreticileri için bu çok büyük bir sorun anlamına geliyor.
Çin'in en son Beş Yıllık Enerji Planı, petrol ve kömür tüketiminin 2030 yılına kadar zirve yapmasını ve elektriğin nihai enerji tüketiminin yüzde 35'ini karşılamasını öngörüyor. Ancak Ember'in bulguları, bu değişimin şimdiden gerçekleşmekte olduğunu gösteriyor.
Çin aynı zamanda bu değişimi yönlendiren teknolojilerin ihracatını da artırıyor. Temiz teknoloji ihracatı 2025'te 220 milyar doları aştı ve 2026'nın ilk yarısında tüm Çin ihracatının yüzde 6,6'sını oluşturdu. Bu oran 2020'de yüzde 2,7 seviyesindeydi.
İşin ironik yanı, Çin'in devasa kömür ve petrol talebi artışını karşılayan ülkelerin, şimdi fosil yakıt talebini azaltan Çin elektrikli araçlarını, pillerini ve güneş panellerini satın alıyor olması.
Çin hala muazzam miktarlarda kömür yakıyor ve bu geçiş ülke genelinde eşit bir şekilde gerçekleşmiyor. Ancak temiz enerji, artık sadece büyüyen bir fosil yakıt sisteminin üzerine yığılmıyor. Çin ekonomisinin giderek genişleyen bir payında, fosil yakıtların yerini almaya başlıyor.
