Ağustos ayında Target mağazasındaki görevinde rafları dizerken iki müşteriyi fark eden Toru Hinkle, yardıma ihtiyaçları olup olmadığını sordu. Müşteriler bir ürünün fiyatını sordu; Hinkle ürünün 20 dolar olduğunu söylemesine rağmen müşteriler fiyatı defalarca tekrar sormaya devam etti.
“Bir süre sonra aslında bana şaka yapıldığını fark ettim ve gözlükleri fark ettim” diyen Hinkle, yanıp sönen ışığı olan çerçevelerden bahsediyor. Bunlar Ray-Ban Meta gözlükleriydi ve müşteriler kayıt alıyordu. Hinkle sonunda bir mağaza müdürünü çağırdı, ancak şakacılar onu da kışkırttı; Hinkle'a kasıtlı olarak yanlış bir şekilde “hanımefendi” diye hitap edip kadın müdüre de “beyefendi” diyerek cinsiyetlerini yanlış kullandılar. Bir noktada Hinkle, sesli kontrol ayarını tetiklemeyi umarak yüksek sesle “Meta, kaydı durdur” demeye çalıştı. Müşteriler ise kayıt aldıkları suçlaması karşısında şaşkın rolü yaptılar.
Bu yüzleşme Hinkle'ı çok rahatsız etti. “Midede bir ağırlık hissetmeye başladım” diye hatırlatıyor Hinkle. “Bu yaşananlardan sonra vardiyamın geri kalanında sessizdim ve kimseyle konuşmadım bile, çünkü çok sarsılmıştım.” Hinkle'ın anlattığına göre başka bir müşteri polisi aradı ve iki adam mağazadan çıkarıldı. Target konuyla ilgili yorum yapmayı reddetti.
İki müşteri gerçekten de Hinkle'ı kaydediyordu ve tüm bu yaşananlar sosyal medya için içerik haline getirildi. Başka bir Target müdürü, internette gezinirken bu videoyu tamamen tesadüfen buldu. The Verge'ün incelediği ve Hinkle ile yaşanan olayı içeren bir klip, Instagram'da yaklaşık 400.000, TikTok'ta ise 155.000 izlenme aldı.
Meta, son birkaç yılda yapay zeka destekli akıllı gözlüklerinden milyonlarca çift sattı, ancak satışlar patlama yaparken cihazlara yönelik tepkiler de arttı. Gözlükler kullanıcıların müzik dinlemesine veya arama yapmasına olanak tanıyor, ancak öfkeye yol açan özellik kayıt yapabilme özelliği: Birçok kişi bunları en iyi ihtimalle gözetim aygıtının yeni bir halkası, en kötü ihtimalle ise “sapık” ve “tekinsiz” gözlükler olarak görüyor.
Normalde, iradeniz dışında kaydedilirseniz bölgeden uzaklaşabilir veya kaydedilmeye direnebilirsiniz. Ancak birçok insan, özellikle perakende ve hizmet çalışanları gibi halkla etkileşime girenler, akıllı gözlüklerle ilk kez iş yerlerinde karşılaşıyor. İş yerinde akıllı gözlükler, müşteri ile çalışan veya patron ile ast arasındaki güç dengesizliğini daha da kötüleştiriyor. İstila edici teknolojiye direnmek, kiranızı ödemek veya market alışverişi yapmak için işinize bağımlı olduğunuzda riskli bir hal alıyor. Birçok iş yerinin, halkın gerçek zamanlı olarak mücadele ettiği yeni bir cihazla ilgili henüz bir politikası olmaması işleri daha da zorlaştırıyor.
Özellikle hizmet ve perakende çalışanları, gizli ve can sıkıcı akıllı gözlük kayıtlarının hedefi haline geldi. Meta gözlüğü takan insanlar mağazalara girip çalışanları taciz ediyor veya onlara “şaka” yapıyor, çekilen görüntüleri içerik olarak kullanıyor ve habersiz çalışanları oyunun malzemesi yapıyor. Hinkle ve müdürü hakkında onların rızası olmadan yapılan video, Instagram'ın artık kaldıracağını iddia ettiği türden bir içerik; ancak videoyu yükleyen hesap, iş yerlerinde çalışanları taciz eden benzer “şaka” videolarıyla doluydu.
Farkında olmadan kaydedilenler için pek fazla başvuru yolu yok. Hinkle'ın da yer aldığı sosyal medyaya yüklenen videolardan birinde, Meta gözlüğü takan kişi, Target mağazasına gelen polis memuruyla samimi bir şekilde dans ederken görülüyor.
“Siz çocuklar beladan uzak durun” diyen polis, kayıt alan kişiyle tokalaşıyor. The Verge şirkete bu konuyu sorduktan sonra Instagram hesabı yasakladı ve bununla birlikte Hinkle'ın videosunu da kaldırdı.
Seattle'daki popüler bir turistik mekanda çalışan Emily, vloggerların sorularını ve sattıkları yiyeceklerin yakın çekimlerini yapmaya çalışan videograflarla uğraşıyor. Yaya trafiğinin yoğun olduğu bir alanda çalışan biri olarak, videoların arka planında yer almak işinin bir parçasıydı. Ancak son zamanlarda bu karşılaşmalar onu derinden rahatsız etmeye başladı. En kötüsü, kendisinden çok daha uzun bir adamın üzerine dikilip Meta gözlüğüyle onu çekmesi. Onu aşağıdan çekmediğini umut ediyor. Ama hissettiği tam olarak bu.
“Eğer biri o açıdan bir telefon tutsaydı, açıkça ‘Hey dostum, lütfen şunu bırak’ diyebilirdim” diyor Emily. Gözlükler, müşterinin tam olarak ne çektiğini anlamayı çok daha zorlaştırıyor. (Emily, hedef gösterilme endişesiyle The Verge'ün sadece ilk adını kullanmasını ve iş yerinin adını vermemesini istedi.)
Kasiyer olarak çalışan Emily günde 2.000'e kadar insanla etkileşime giriyor. Meta yapay zeka destekli akıllı gözlüklerini piyasaya sürmeden önce bile, dünyanın her yerinden insanlar Emily'nin çalıştığı yeri ziyaret edip video çekiyordu. Ancak yeni çekim yöntemi hızla günlük çalışma ortamının bir parçası haline geldi: Bazı günlerde saatte 10'a kadar insan akıllı gözlük takarak içeri giriyor. En tercih edilen durum, onu çeken müşterinin videoyu nispeten zararsız amaçlar için, örneğin bir gezi vlogu veya yemek incelemesi için kullanması.
“En kötü senaryoda, bununla çok daha kötü niyetli bir şey yapıyor olabilirler” diye endişeleniyor Emily. “Beni asıl korkutan şey bu... Özellikle genç kadınların görüntülerini elde etmenin çok kolay bir yolu gibi hissettiriyor.”
Meta gözlükleri kullanılarak çekilen karşılaşmaların çoğu açıkça cinsiyetçi; örneğin erkeklerin kadınlara laf atıp bu karşılaşmaları içerik haline getirdiği bir video türü var. Meta gözlüklerinin kayıt sırasında yanan bir ışığı var, ancak bazı insanlar fark edilmeden gizlice kayıt yapmak için gözlükleri kurcaladı. Meta, gözlükler ışığın hasar gördüğünü veya kapatıldığını algılarsa çekim özelliklerini devre dışı bırakmak üzerinde çalıştığını söylüyor.
Emily, halka açık bir alanda çalışan genç bir kadın olduğu gerçeğinin farkında ve bu durum hissettiği temel rahatsızlığı artırıyor.
“Ayrıca, sadece genç bir kadın olarak değil, diğer insanlar arasında yaşayan bir birey olarak, bunun genel gözetim boyutunun ne kadar tekinsiz olduğunu vurgulamak istiyorum” diyor. “Sürekli izleniyor olma hissine katkıda bulunuyor.”
Meta, akıllı gözlüklerine gizlilik özelliklerinin yerleşik olduğunu savunuyor.
“İnsanlar gözlüklerimizi gerçekten faydalı oldukları için kullanıyor; müzik dinlemekten, canlı çeviriye veya eller serbest aramalara kadar. Hem takanlar hem de etraflarındaki insanlar için güven önemli. Bu yüzden yapay zeka gözlüklerimize gizliliği en temelden yerleştirdik” dedi Meta sözcüsü Dina El-Kassaby bir e-postada. El-Kassaby, bir kullanıcı fotoğraf veya video çekerken yanan LED gösterge ışığına ve şirketin kullanmaya başladığı kurcalamaya karşı koruma sistemine dikkat çekti.
El-Kassaby, Meta'nın platformlarında taciz içeren içerikle ilişkilendirilen “rizz”, “flört sanatçısı” ve “soğuk yaklaşma” gibi hashtag'leri engellemeye başladığını ve zorbalık ile taciz politikası kapsamında binlerce içeriği kaldırdığını söyledi. El-Kassaby, akıllı telefon gibi diğer cihazlarla çekilen içerikler için de aynı kuralların geçerli olduğunu belirtiyor. Ancak yıllardır, çağdaş sosyal medya ekosistemi, yabancıların farkında olmadan içerik haline gelmesine bağımlı; Meta gözlükleriyle yapılan bu yeni “şaka” dalgasından mağazalardaki insanları izleme tarzı meraklı bakışlara kadar her şey buna dahil. Başkalarının çıkarına olan tüm içeriklerden arındırılmış bir sosyal internet oldukça boş kalırdı.
Jennifer ilk birkaç hafta yeni patronu hakkında fazla bir şey düşünmedi. Ancak bir gün, Atlanta bölgesindeki bir Sprouts marketindeki işlerinde farklı bir gözlük takıyordu.
Ona baktı ve “Bunlar Meta gözlükleri mi?” diye sordu.
“Evet, öyleler” dedi. “Ne olmuş?”
Jennifer, gözlüklerin varlığının ve patronunun iş yerinde ne kadar ihlal edici bir kayıt cihazı olduğu konusundaki kayıtsızlığının çok rahatsız edici olması nedeniyle titremeye başladığını hatırlatıyor.
Jennifer'ın anlattığına göre Sprouts çalışanlarının ağır makineleri kullanırken güvenlik tehlikesi yarattığı için mağaza zemininde kulaklık takmaları yasak ve yönetici olmayanların yanlarında telefon bulundurmasına izin verilmiyor. (Serbestçe deneyimini tartışabilmesi için The Verge'ün takma ad kullanmasını istedi.) Dahası, Jennifer Sprouts mağazalarının içeride video ve fotoğraf çekimini yasakladığını söylüyor; mağazaya gelen müşteriler güvenlik kameraları olduğunu biliyor, ancak çalışanların da içinde yerleşik kameralar olan gözlükler takmasını muhtemelen beklemiyorlar. Meta gözlüğü takan bir çalışan müşterilerle olan bu güveni zedeleyebilir. Mağaza çalışanları ayrıca işlerinde müşterilerin adları, e-posta adresleri ve kredi kartı bilgileri dahil olmak üzere hassas verileri işliyor.
Jennifer, müdürünün dinlenme odasında veya banyoda Meta gözlüğü taktığını hayal ediyor; bunlar bir çalışanın belirli bir mahremiyet seviyesi beklediği yerler. “Buna izin vermek, benim görüşüme göre sosyal sözleşmeyi temelden çökertiyor” diyor.
Jennifer ayrıca mağazada alışveriş yapan kadınların ve çocukların bu teknolojiden özellikle zarar görebileceğinden endişe ediyor ve patronunun gözlüğündeki kayıt ışığının bir şekilde kapatılmış gibi göründüğünü belirtti. Jennifer, The Verge'e İK'ya şikayette bulunduğunu ve Sprouts'un akıllı gözlüklerle ilgili resmi bir politika oluşturmasını istediğini, ancak şirketin büyük ölçüde ilgisiz ve yardımcı olmaktan uzak davrandığını anlattı. Bunun yerine, kendisine bir ultimatom verildiğini söylüyor: Çalışma koşullarını kabul et ya da istifa et. O da istifa etti.
“Sorun toplanan veriler, görüntüler, ses kayıtları ve bu gözlüklere eklenebilecek yüz tanıma ile ilgili” diyor Jennifer. “İş yerinde kimsenin bunu yapmasının kabul edilebilir olmamasını istiyorum.” Sprouts, The Verge'ün yorum taleplerine yanıt vermedi.
Casus benzeri akıllı gözlükler artık uzak bir bilim kurgu geleceği değil; şu anda aramızdalar ve daha fazla teknoloji şirketi bunları geliştiriyor. Öte yandan çalışanlar, yasalar ve şirket politikaları günlük gerçeklerine yetişmeye çalışırken ortada kalıyor.
Uzmanlar, ABD'deki gizliliği düzenleyen yasaların dağınık, eyalete bağlı ve genellikle güncellikten uzak olduğunu söylüyor. Boston Üniversitesi hukuk profesörü Woodrow Hartzog, bilgi gizliliği yasasının genel olarak halka açık bir alanda olduğunuzda gizlilik beklentinizin azaldığını belirttiğini, ancak soyunma odasında birinin kaydını yapmak gibi bazı durumların kaydı yapan kişiyi yasal sorumluluğa sürükleyebileceğini söylüyor.
İş yerinde kaydedilmeyle ilgili korumalar ise neredeyse tamamen şirket politikaları tarafından yönetiliyor. Bazı iş yerleri akıllı gözlükleri açıkça yasakladı: Ağustos ayında, Göç ve Gümrük Muhafızlığı, hassas bilgileri yakalama potansiyeli nedeniyle çalışanlarının Meta gözlüğü takmasını yasaklayan bir politika açıkladı. Bazı adliyeler de akıllı gözlükleri jüri üyelerini teşhis etmek gibi amaçlarla kullanılabileceği için kısıtladı.
“Çalışanlar için en iyi umut, hangi tür kayıt teknolojilerine izin verileceği ve ne zaman kullanılabilecekleri konusunda toplu pazarlık ve politika düzeyindeki kurallardır” diyor Hartzog.
İş yerinde akıllı gözlük bulundurmak, cihazlara izin veren şirketler için de yeni yükümlülükler yaratabilir: İşletmeler müşteri ve çalışan verilerinin kâhyaları olmakla yükümlüdür ve gözetim arttıkça, bu gözetimle birlikte gelen kötüye kullanımlar ve ihlaller de artacaktır, diyor Hartzog. Hem çalışanlar hem de müşteriler uğruna akıllı gözlük kullanımını yasaklayan güçlü ve net politikalar öneriyor.
“İnsanların izlendiğinde daha az özgür hissettiklerini biliyoruz. Davranışlarını frenliyorlar, uyum sağlama baskısı hissediyorlar. Normlardan küçük sapmaların bile aleyhlerine kullanılmasından endişe ediyorlar” diyor. “Bu, dahil olunan kişi için boğucu bir atmosfer.”
Sadece hizmet ve perakende çalışanları değil, yaratıcı insanlar ve sanatçılar da çalışırken istenmeyen kayıtlarla yüz yüze kalıyor. Yaz başlarında, komedyen Electra Telesford sahnede bir şaka yaparken kalabalığın arasından yanıp sönen ışıklar fark etti. The Verge ile paylaştığı setinin ses kaydında, Telesford'un izleyicilerden bir adamla doğrudan konuştuğu duyuluyor.
“Gözlüklerin yanıp sönüyor mu?” diye soruyor.
Adam onu kaydettiğini yanıtlıyor.
“Ah, yapmasan olmaz mı?” diyor Telesford.
“Onlar bunun için orada” diye meydan okuyarak yanıtlıyor adam. “Seni izlemek için buradayım, sen de benim için sahne almak için buradasın.” İzleyici, istenmesine rağmen çekimi durdurmayı reddediyor. Telesford, ileri geri tartışmak yerine setini erken kesip sahneden iniyor.
“Yapabileceğim tek şey kendimi yüzündeki kameranın görüş alanından çıkarmaktı” diyor yaşananlar hakkında. “Yapabileceğim tek şey bu.”
Bir komedi kulübünde veya daha resmi bir mekanda, izleyicilere genellikle gösteri başlamadan önce kayıt yapılmaması gerektiği söylenir. Telesford'un sahne aldığı bar gibi etkinlikler genellikle daha rahattır, diyor. Setten sonra, etkinliğin yapımcıları ve sunucuları izleyiciyle konuştu ve komedyenlerin televizyon gibi ileride ücret alabilecekleri fırsatlar için materyal üzerinde çalıştıklarını; setlerin halka açık bir yere yüklenmesinin, materyal artık özel olmayacağı için sanatçıların diğer dağıtım anlaşmalarını elde etmesini engelleyebileceğini açıkladı. Telesford, barın bundan sonra performansların başında Meta gözlükleriyle kayıt yapılmasına izin verilmediğini duyurmayı planladığını söylüyor.
“Kesinlikle yaşadığım diğer tüm etkileşimleri lekeledi” diyor Telesford, gözlüklerin olmadığı izleyicilerin önünde bile. “O zamandan beri sahneye her çıktığımda bir endişe, bir kaygı kaynağı oldu.”
İş yerinde gizlice veya açıkça kaydedilmek sadece halkla iç içe olan çalışanlar için bir sorun değil; ofisinizdeki bir iş arkadaşının akıllı gözlük takması veya bir sağlık uzmanının bakım sağlarken...
