James Webb Uzay Teleskobu (JWST) kullanılarak astronomlar, küçük bir güneş sistemi cisminin halka sisteminin bildiklerinden daha ilginç olduğunu keşfetti.
Söz konusu nesne Chariklo. Chariklo Güneş’in etrafında Satürn ile Uranüs arasında, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 17 katı uzaklıkta dolanıyor. Sadece yaklaşık 155 mil (250 kilometre) genişliğinde olmasına rağmen Chariklo, Centaur ailesi asteroitlerinden biri ve iki kalın halkaya sahip.
Halkalarıyla en ünlü güneş sistemi cismi Satürn olsa da Uranüs, Neptün ve Jüpiter’in de daha az belirgin halka sistemleri bulunuyor. Chariklo ve daha da küçük gök cismi Chiron ise en ufak cisimlerin bile halka geliştirebileceğini gösteriyor. Artık JWST’nin olağanüstü duyarlılığı sayesinde bilim insanları, Chariklo’nun halkalarının 2013’teki ilk keşfinin işaret ettiğinden daha tuhaf olduğunu biliyor.
Endülüs Astrofizik Enstitüsü (IAA-CSIC) araştırmacılarının liderliğindeki ekip, Chariklo’yu JWST ile 2022 Ekim’de gözlemlemeye başladı. Ekip, bir cismin bir yıldızın önünden geçerken yıldız ışığındaki azalmayı ölçen yıldız tutulma tekniğini kullandı.
IAA-CSIC’ten ekip lideri Pablo Santos-Sanz bir açıklamada şunları söyledi: "JWST gözlemlerini son on yılda diğer yıldız tutulmalarında elde edilenlerle karşılaştırarak iki halkada zıt değişimler keşfettik: iç halka önemli ölçüde daha yüksek opaklık gösterirken, dış halka daha düşük opaklık gösteriyor."
Asteroidin değişen halkaları, daha önce düşünüldüğünden daha karmaşık bir fizik yaşadığını gösteriyor. Bu önemli çünkü bilim insanları daha önce küçük cisimlerin nispeten kararlı halkalara sahip olduğuna inanıyordu.
Santos-Sanz sözlerini şöyle sürdürdü: "Sonuçlarımız bunların nasıl oluştuğunu, nasıl evrildiğini ve istikrarlarını neyin sürdürdüğünü yeniden düşünmemizi zorunlu kılıyor. Bu değişimleri tespit edebilme yeteneği, bu sistemlerin evrimini ve muhtemelen güneş sistemindeki diğer halka sistemlerinin evrimini anlamak için yeni bir pencere açıyor."
Bu değişimlerin nedeni hâlâ bir muamma.
JWST ve Gaia için bir başka kilometre taşı
Araştırma, asteroitler ve güneş sistemi halkaları konusundaki anlayışımızda önemli bir adım olmasının yanı sıra JWST için de önemli bir kilometre taşı.
IAA-CSIC’ten ekip üyesi Yücel Kilic şunları söyledi: "Bunu başarmak, Chariklo’nun yörüngesinin, Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia misyonu sayesinde yıldızın konumunun ve JWST’nin kendisinin Güneş’ten uzak, Dünya’nın yaklaşık 1 milyon mil (1,5 milyon kilometre) ötesinde bulunan L2 Lagrange noktası çevresindeki yörüngesinin olağanüstü hassasiyetle bilinmesini gerektirdi. JWST bu bölge çevresinde bir yörünge izliyor ve bu da periyodik istasyon tutma manevralarıyla düzeltme gerektiriyor."
Araştırmada kullanılan tutulma sırasında Chariklo, JWST’ye göre saatte yaklaşık 5.600 mil (saniyede 2,5 kilometre) hızla ilerliyordu.
Bu, Dünya standartlarına göre inanılmaz derecede hızlı ama güneş sisteminde yarışan cisimler için görece yavaş. Bu düşük hız, Chariklo’nun halkalarının benzeri görülmemiş ayrıntıda çözümlenmesine izin verdi. Astronomlar şu anda Chariklo ve halkalarını incelemek için tutulmaya güveniyor çünkü JWST bile bu küçük ve uzak asteroiti doğrudan görüntülemek için yeterince güçlü değil.
Ekip araştırmasını Salı günü (9 Eylül) Science Advances dergisinde yayımladı.
