NASA'nın Perseverance keşif aracı, beş yıldır Jezero Krateri'ni tarayarak milyarlarca yıl önce Mars'ta işleyen süreçlerin kimyasal kalıntılarını arıyor. Araç daha önce de organik karbon bulmuştu, ancak bu karbon genellikle delinmesi veya aşındırılması gereken kayaların içinde yer alıyordu. Şimdiyse Neretva Vallis adlı eski bir nehir kanalının kenarındaki bir kayaç yüzeyinde, karmaşık makromoleküler karbonu doğrudan kayanın yüzeyinde tespit etti.
“Bizim bildiğimiz kadarıyla, bu Mars yüzeyinde bugüne kadar yapılan en sığ organik madde tespiti,” dedi Arizona, Tucson'daki Gezegen Enstitüsü'nden araştırmacı ve Bright Angel bölgesinde bulunan kayaç üzerine yapılan çalışmanın baş yazarı Ashley E. Murphy. Dünya'da bu kadar yüksek miktardaki makromoleküler karbon genellikle biyolojik bir kökene işaret ediyor. Ancak Bright Angel'daki bu karbonun ne olduğunu ve nereden geldiğini öğrenmek için numunelerin Dünya'ya getirilmesi gerekebilir.
Kayalardaki Karbon
Bright Angel karbonunun tespiti, Perseverance'ın robotik koluna monte edilen SHERLOC (Organik ve Kimyasallar için Raman ve Lüminesansla Yaşanabilir Ortamları Tarama) adlı bir UV Raman spektrometresi sayesinde gerçekleşti. SHERLOC, bir hedefe derin morötesi lazer ateşliyor ve enerjisi değişmiş halde geri dönen ışığı okuyor; bu sinyal, bilim insanlarının belirli moleküler bağları tanımlamasını sağlıyor.
Perseverance, 1180 ile 1218 numaralı sollar arasında bu UV lazerini Bright Angel bölgesindeki dört hedefe yöneltti. Bunlardan Steamboat Mountain adlı sıradan bir kaya, ekibin kontrol amaçlı kullandığı hedefti. Kalan üç hedef (Cheyava Falls, Apollo Temple ve Walhalla Glades) ise makromoleküler karbonun spektroskopik imzasını verdi. Grafitik bant (G-bandı) olarak adlandırılan bu sinyal, kimyasal ve termal bozulmaya dirençli, çoğunlukla indirgenmiş karbon atomlarından oluşan iç içe geçmiş, çapraz bağlı bir ağın varlığına işaret ediyor.
Perseverance'ın araçlarının kesinlik sınırları dahilinde, malzeme kabaca dünyadaki kerojene benziyor. Ancak araştırmacılar “kerojen” terimini kullanmaktan kaçındı. Çünkü Dünya'da kerojen neredeyse tamamen biyolojik maddelerden, özellikle de milyonlarca yıl önce gömülmüş fosil mikroplardan oluşuyor. “Kerojen terimi biyojenik bir kaynağı ima eder,” diye açıkladı Murphy. “Makromoleküler karbon ise kökeninin biyotik mi yoksa abiyotik mi olduğunu bilmediğimiz anlamına geliyor.”
