NASA'nın Artemis Programı'nı iptal ettiği projeler, yeni bir müfettiş raporuyla mercek altına alındı. Rapora göre son on yılda ciddi gecikme ve maliyet artışı yaşayan dört büyük projenin toplam sözleşme değeri yaklaşık 2,8 milyar dolardan 5,9 milyar dolara yükseldi. Projeler tamamlanmış olsaydı maliyetlerin daha da şişmesi ve teslim tarihlerinin daha fazla uzaması bekleniyordu.
NASA, yaklaşık üç ay önce düzenlediği "Ignition" etkinliğinde Artemis Programı'nın rotasını değiştirdiğini duyurmuştu. Kurum, Ay yörüngesinde bir uzay istasyonu kurmak yerine Ay yüzeyinde kalıcı insan varlığı oluşturmayı öncelik haline getirdi; bununla birlikte Space Launch System (SLS) roketi için geliştirilen yeni üst kademe çalışmalarını da sonlandırdı. Bazı yükleniciler bu kararı eleştirirken NASA Yöneticisi Jared Isaacman, iptal edilen sistemlerin Ay'a iniş için zorunlu olmadığını, üstelik yıllarca geciktiğini ve başlangıç bütçelerinin çok üzerine çıktığını vurguladı.
NASA Genel Müfettiş Ofisi'nin raporunda iptal edilen dört Artemis bileşeni ayrıntılı biçimde incelendi: SLS için geliştirilen yeni üst kademe (Exploration Upper Stage - EUS), Orion uzay aracını bu üst kademeye bağlayan adaptör (Universal Stage Adapter - USA), geliştirilmiş SLS için tasarlanan yeni mobil fırlatma kulesi (Mobile Launcher 2 - ML2) ve Lunar Gateway uzay istasyonu için hazırlanan yaşam ve lojistik modülü (Habitation and Logistics Outpost - HALO). Rapor, bu projelerin sözleşme değerlerinin süreç içinde yüzde 110 arttığını ortaya koydu.
Raporun en çarpıcı örneği, Universal Stage Adapter (USA) projesi oldu. NASA, Orion kapsülünü üst kademeye bağlayacak bu adaptörün tasarım, test ve üretim işlerini Haziran 2017'de Dynetics şirketiyle 131 milyon dolarlık sözleşmeyle başlattı. Sonradan yük ayırma sistemi için 9 milyon dolarlık ek bütçe de ayrıldı. Proje iptal edildiğinde sözleşme tutarı 353 milyon dolara ulaşmış, teslim tarihi ise Eylül 2028'e ertelenmişti. Tamamlansaydı toplam maliyetin 497 milyon dolara çıkacağı ve sistemin Mayıs 2030'dan önce hazır olamayacağı hesaplandı.
Rapor, herhangi bir itki sistemi ya da karmaşık alt bileşen barındırmayan görece basit bir adaptör için yaklaşık yarım milyar dolar harcanmasının ve geliştirme süresinin 13 yıla yaklaşmasının dikkat çekici olduğuna işaret etti.
Lunar Gateway projesindeki tablonun da iç açıcı olmadığı raporda vurgulandı. Yaşam ve lojistik modülü HALO'daki gecikmeler nedeniyle istasyonun en erken 2032'de operasyonel hale gelebileceği değerlendirildi. NASA'nın geçtiğimiz hafta Northrop Grumman'dan bu modül üzerindeki çalışmaları resmen durdurmasını istediği de raporda yer aldı.
Artemis Programı'nın başarı hanesine yazılan son gelişmeyse Nisan ayında gerçekleşti: Dört astronotluk ekiple Ay çevresinde düzenlenen Artemis II uçuşu tarihe geçti. Kapsam değişikliğine uğrayan Artemis III görevinin 2027 sonlarında astronotların ticari iniş araçlarını alçak Dünya yörüngesinde test etmesiyle icra edilmesi planlanıyor. İnsanlığı Apollo'dan bu yana ilk kez Ay yüzeyine indirecek tarihi görev ise 2028'deki Artemis IV ile gerçekleştirilecek.
