NASA'nın Ay yörünge aracı daha önce olmayan 728 fitlik bir krater buldu | ScienceDaily
from research organizations
NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter'ı, Ay'da 2024'te oluşan 728 fit genişliğinde bir krater ortaya çıkardı ve bu, güneş sisteminde tespit edilen en büyük yeni oluşmuş krater oldu. Çarpma, çevresindeki yüzeyde kilometrelerce etki yarattı, şaşırtıcı derecede büyük bir soğuk bölge oluşturdu ve tek bir çarpışmanın ay manzarasını ne kadar dramatik şekilde yeniden şekillendirebileceğini gösterdi.
NASA ay verilerinin rutin bir kontrolü beklenmedik şekilde büyük bir keşfe yol açtı.
Robert Wagner, NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter'ı LRO ile çalışan bir bilim insanı, Ay'ın büyük bir haritasını incelerken bilgisayar ekranında olağandışı bir şey dikkatini çekti. Ay yüzeyindeki malzemenin yakın zamanda bozulduğunu gösteren bir deseni andıran, koyu bir hale ile çevrili olağandışı parlak bir yama fark etti.
"Sadece durdum, her şeyi bıraktım ve o noktanın ne olduğunu araştırmaya başladım," dedi Wagner. Wagner, Lunar Reconnaissance Orbiter Camera LROC sisteminden gelen verilerle çalışan Intuitive Machines'ten bir görüntü işleme uzmanı.
Wagner aynı bölgenin daha eski ve daha yeni görüntülerini karşılaştırdığında, özelliğin yeni oluşmuş bir çarpma krateri olduğunu fark etti. Bilim insanları 16 Eylül'de Science Advances'te bildirdiğine göre bu, güneş sisteminde tespit edilen en büyük yeni oluşmuş krater.
Bu bulgu aynı zamanda, ajans Ay'da sürdürülebilir insan varlığı ve daha fazla bilimsel ve ticari faaliyet için çalışırken, NASA'nın uzun süredir devam eden ay gözlemlerinin Ay'daki değişimleri izlemede ne kadar yararlı olduğunu da gösteriyor.
Nadir bir çarpma dev bir Ay krateri oluşturuyor
Krater resmi olarak öncü ay bilim insanı Tom McGetchin'in onuruna McGetchin olarak adlandırıldı. 11 Nisan ile 22 Mayıs 2024 arasında Ay'ın doğu kenarına yakın bir yerde, üç ila altı katlı bir binanın büyüklüğünde bir asteroit veya kuyruklu yıldızın yüzeye çarpmasıyla oluştu.
Çarpma, iki futbol sahası uzunluğunda yaklaşık 728 fit genişliğinde bir krater oydu. 141 fit derinliğinde olan krater, dikey olarak üst üste konulmuş üç sarı okul otobüsünü barındıracak kadar büyük olurdu.
Araştırmacılar, bu büyüklükte bir çarpmanın Ay'da yaklaşık her yüzyılda bir, hatta daha seyrek olarak gerçekleşebileceğini tahmin ediyor.
Ay sürekli olarak vuruluyor
17 yıldan fazla süredir LRO, yedi enstrümanı ile manzara, yüzey bileşimi, sıcaklık ve radyasyon ortamını inceleyerek Ay'ın çevresinde dolaşıyor.
Bu süre zarfında araştırmacılar en az 1.000 yeni çarpma krateri tespit etti. Ayrıca nesnelerin Ay'a çarpması veya çarpma sırasında dışarı fırlatılan enkaz nedeniyle yüzeydeki yaklaşık 100.000 ek değişikliği kaydettikleri.
Yeryüzünün aksine Ay, gelen uzay kayalarını yavaşlatacak veya yere ulaşmadan önce yakacak bir atmosfere sahip değil. Bu da asteroitlerin, meteoroidlerin ve diğer nesnelerin ay yüzeyine doğrudan çarpabileceği anlamına geliyor.
Çoğu çarpma, McGetchin'i oluşturan çarpma kadar büyük değil. LRO görüntülerinde güvenilir şekilde tespit edilebilen en küçük kraterler yaklaşık 30 fit çapında, yan yatmış üç katlı bir binanın uzunluğu kadar. Bu kraterler yaklaşık 43 inç genişliğinde, bir canavar kamyon lastiği büyüklüğünde kayalar tarafından üretilebilir.
Bilim insanları bu büyüklükteki çarpma etkilerinin Ay genelinde her yıl yaklaşık 140 yeni krater oluşturduğunu tahmin ediyor. Daha da fazla çarpma mikroskobik nesneler tarafından meydana getiriliyor, ancak ürettikleri delikler yörüngeden çekilen görüntülerde görülecek kadar küçük değil.
Kraterin çevresinde dört mil genişliğinde bir soğuk nokta
LRO, kamera görüntülerinde tek başına görünmeyen değişiklikleri ortaya çıkarabilen birkaç enstrüman taşıyor. McGetchin tespit edildikten sonra bilim insanları, uzay aracının termal enstrümanı Diviner'ı kullanarak çevredeki bölgeyi inceledi.
Bu gözlemler beklenmedik bir şey ortaya çıkardı. Kraterin etrafındaki yaklaşık 4 mil genişliğindeki bir alan, geceleyin yakın araziden 16 derece Fahrenheit daha soğuk.
16 Eylül'de aynı dergide yayınlanan ikinci bir makalede araştırmacılar, sıcaklık farkının ay regoliti'ndeki değişikliklerden kaynaklandığını bildirdi. Çarpma, krater çevresindeki malzemeyi karıştırıp gevşetti ve gün batımından sonra ısıyı tutma yeteneğini azaltarak daha az yoğun hale getirdi.
Bu "soğuk nokta"nın boyutu araştırmacıları şaşırttı çünkü büyük bir çarpmanın ay yüzeyini kraterin kendisinin çok ötesinde değiştirebileceğini gösteriyor.
Bu değişikliklerin gelecekteki ay keşfi için pratik sonuçları olabilir. Regolitin dokusu ve yoğunluğundaki farklılıklar örneğin, gezici tekerleklerinin yüzeyde nasıl hareket edeceğini etkileyebilir.
NASA yeni krateri nasıl buldu
LROC sistemi, LRO'nun kutuptan kutba taşıdığı bir yörüngede yaklaşık 60 mil yükseklikten Ay'ı fotoğraflıyor.
Sistem, ayrıntılı siyah-beyaz görüntüler yakalayan iki kamera ve orta çözünürlüklü çok spektrumlu görüntüler toplayan başka bir kamera içeriyor. Ay üzerinde binlerce geçişten sonra araştırmacılar, yeni kraterleri, heyelanları, uzay aracı iniş araçlarını, sismik fayları ve olası lav tüpü işaretlerini tanımlayacak kadar hassas haritalar oluşturdu.
LROC ile çalışan bilim insanları rutin olarak Dar Açılı Kamera tarafından çekilen yakın çekim görüntüleri inceliyor. Bu gözlemler genellikle 30 fitten küçük değişiklikleri aramak için kullanılıyor.
Her birkaç yılda bir ekip, çok daha büyük özellikler için daha geniş bir arama yapıyor. Araştırmacılar Ay'ın küresel haritalarını oluşturuyor ve bunları daha önceki sürümlerle karşılaştırarak 150 fitten geniş değişiklikleri arıyor.
Wagner'in 24 Ekim 2025'te gerçekleştirdiği görev buydu ve McGetchin dikkatini çekti.
LROC'un Geniş Açılı Kamerası'nın görüntülerini kullanarak Wagner, Ay yüzeyinin geniş alanlarını kaydeden ve pikselleri futbol sahası büyüklüğünde olan yüzlerce "önce" ve "sonra" görüntüsünü, aralarındaki farkları ortaya çıkarmak için tasarlanmış bir yazılım kullanarak birleştirdi.
Değişmeyen özellikler gri görünüyordu. Değişen her şey parlak veya koyu bir yama olarak ortaya çıktı.
Kaçırılması imkansız bir krater
Yöntem etkili olsa da, gerçek yeni kraterleri bulmak kapsamlı manuel incelemeyi gerektiriyor. Gölge veya aydınlatmadaki küçük değişiklikler bile yazılımı tetikleyerek yüzlerce yanlış sinyal üretebiliyor.
Wagner tipik olarak bu sonuçları, yalnızca bir piksel genişliğinde parlak noktaların etrafındaki küçük, bulanık haloları arayarak kontrol ediyor. Bu halolar, taze bir çarpma tarafından dışarı fırlatılan regolit spreylerini gösterebilir.
McGetchin tipik küçük özellik gibi görünmüyordu.
Enkaz deseni yüzlerce piksel boyunca uzanıyordu ve etrafındaki her şeyden hemen sıyrılıyordu.
"Bu görüntülerden birinde gördüğüm en açık çarpma enkaz deseniydi," dedi Wagner.
Araştırmacılar daha yakından bakmak için LROC'un Dar Açılı Kamerasını kullandı. Enstrüman yaklaşık piksel başına 3 fit detay yakalayabiliyor.
Bölge üzerindeki sonraki geçişlerde çekilen görüntüler bilim insanlarının kraterin boyutlarını ölçmesine, şeklini incelemesine ve çevredeki manzaranın nasıl değiştiğini belirlemesine olanak tanıdı.
Yakın çekim gözlemler aynı zamanda araştırmacıların McGetchin'i oluşturan nesnenin boyutu ve enerjisi hakkında tahminde bulunmasına da yardımcı oldu. Çarpma hakkında daha ayrıntılı sonuçların gelecekte yayınlanacak bir makalede yayınlanması bekleniyor.
