ABD düzenleyicileri, bir yüklenicinin reaktör boşluğuna düşmesi ve yakıt çubuklarından oluşan bir demetin yeniden yakıt yüklemesi sırasında neredeyse devrilmesi üzerine Donald Trump’ın nükleer sektörü canlandırma çabaları için kritik öneme sahip bir nükleer projeye uyarı yayınladı.
ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu, Michigan’daki Palisades nükleer santralinde kapatılmış bir reaktörü yeniden açmaya çalışan Holtec International şirketine, personelin misilleme korkusu olmadan güvenlik endişelerini dile getirmekten çekindiği “soğuk çalışma ortamı” sorununu ele alması talimatını verdi.
Uyarı, yapay zekâ kaynaklı artan enerji talebine yanıt olarak nükleer enerjiyi canlandırma yönündeki mali ve siyasi baskıların kaza risklerini artırdığı yönündeki eleştirmenlerin endişelerini artırdı.
NRC, güvenlik bilincine ilişkin endişeler nedeniyle temmuzda Palisades’te denetim yaptı. Denetim, geçen yıl bir işçinin reaktör boşluğuna düşüp biraz su yutması ve tıbbi müdahale için dışarıya gönderilmesiyle sonuçlanan olayı takip etti. Olay raporuna göre radyasyon koruma personeli tarafından dekontramine edilen kişi saçında dakikada 300 sayım tespit edildi.
Ağustos ayında yaşanan ikinci olayda, bir nükleer yakıt çubuğu demeti yeniden yakıt yüklemesi sırasında devrildi ve ABD’de kapatılmış bir nükleer reaktörün ilk yeniden açılmasının öngörüldüğü süreci geciktirdi.
NRC ayrıca Palisades’teki 15 reaktör operatöründen dokuzunun temmuz ve ağustos aylarında uygulanan ilk lisans sınavında başarısız olduğunu, altı kişiye operatör lisansı verildiğini bildirdi.
Hiçbir zaman nükleer santral işletmemiş olan Holtec, sembol olarak gösterilen proje için yaklaşık 2,2 milyar dolar tutarında hükümet desteği sağladı. Palisades’teki çalışmalar başladıktan kısa süre sonra Pennsylvania’daki Three Mile Island ve Iowa’daki Duane Arnold nükleer santrallerinin sahipleri de kapatılmaya mahkûm iki santralin yeniden başlatılacağını duyurdu.
Trump yönetimi, nükleer enerjiyi Çin’e karşı yapay zekâ yarışında avantaj olarak tanıttı. Düzenlemeleri azalttı, onlarca milyar dolarlık fon sağladı ve projeleri hızlandırmak için NRC’de “riskten kaçınma” kültürünü tersine çevireceğine söz verdi.
NRC’nin Holtec’e geçen hafta gönderdiği uyarı, yapay zekâ patlamasının yavaşladığı endişesiyle nükleer sektördeki yatırımcı ilgisinin azaldığı bir döneme denk geldi.
Son bir yılda ABD’de işlem gören beş büyük nükleer enerji şirketinden Oklo, Centrus Energy, BWX Technologies, NuScale ve Nano Nuclear’ın piyasa değerinden 30 milyar dolardan fazla silindi. Geçen ay Holtec, New Jersey merkezli şirketi 10 milyar dolara kadar değerlemeyle 900 milyon dolar toplamayı beklediği planlanan halka arzı ertelemek zorunda kaldı.
Palisades ilk olarak 1971’de faaliyete geçti. 2022’de kapatıldı ancak restorasyonunu finanse etmek için 2024’te Enerji Bakanlığı’ndan 1,5 milyar dolarlık kredi aldı.
“Palisades’teki durum, Holtec’in nükleer bir reaktörü yeniden başlatmaya çalışan yeni bir santral işletmecisi olması ve bunun hızla yapılmasına yönelik büyük mali ve siyasi baskı altında olması” diyen 2012-2014 arasında NRC başkanı olarak görev yapan Allison Macfarlane, sözlerini şöyle sürdürdü: “NRC tarafından verilen ‘soğuk çalışma ortamı’ uyarısı, personelin güvenlik endişelerini dile getirip kazaları önlemeye cesaret edemediği endişesini artırıyor.”
“Bu belki de sektörün bir kısmında yayılan yeni kültürü yansıtıyor; hızlı hareket et ve şeyleri kır. Ancak güvenliği sağlamak için nükleer enerji yavaş ve dikkatli bir kültüre ihtiyaç duyar” diye ekledi.
Holtec, Palisades’ten elektrik satın almak için ek 1,3 milyar dolarlık hükümet fonu güvence altına alan müşterilere güç sağlamaya başlamak için mart 2027’ye kadar sözleşmesel bir son teslim süresiyle karşı karşıya.
FT’ye yaptığı açıklamada Holtec, NRC’nin tespit ettiği sorunları ciddiye aldığını ve santralin güvenli çalışmasını sağlamak için bunları ele aldığını söyledi. Şirket, devrilen yakıt montajının dökülme olmadan başarıyla kurtarıldığını ve “olağanüstü teknik beceri” örneği olduğunu belirtti.
“Güçlü güvenlik bilincine sahip bir çalışma ortamı kültürümüzün temelidir” dedi şirket. “Acele ettiğimiz iddiası, gerçekleştirilen çalışmalarla doğrudan çürütülmüştür.”
NRC, Holtec’e işyeri kültürü konusundaki endişelerinin daha fazla “kültürel gerilemeyi” önlemek için derhal ele alınması gerektiğini söyledi. NRC, şirketten sorunları düzeltmesini istedi ve planı 30 gün içinde gözden geçirecek.
Bununla birlikte NRC, kamu için acil bir risk olmadığını, azaltıcı önlemlerin santral güvenliğini tehlikeye atmadığını vurgulayarak küçümsedi. Holtec, geçen yıl reaktör boşluğuna düşen işçinin düşüşten küçük yaralanmalar geçirdiğini ancak kısa sürede işe döndüğünü söyledi.
Nükleer bileşen ve hizmet tedarikçisinden reaktör tasarımcısı ve santral işletmecisine dönüşmeye çalışan Holtec geçmişte yönetişim sorularıyla karşı karşıya kaldı. Şirket, mali yanlış beyan, yönetici misillemesi ve dolandırıcılık uygulamalarına ilişkin iddialarla ilgili bir ifşaatçı davası ve eski yöneticilerle hukuki anlaşmazlıkların hedefi oldu.
Holtec’in kurucusu ve baş yöneticisi Kris Singh, FT ile yaptığı önceki bir röportajda iddiaları reddetti.
