WASHINGTON — Firefly Aerospace, yaklaşan Ay iniş aracı görevinde Zeno Power'a ait bir yükü taşıyacak. Şirket, bu sayede gelecekteki uzay görevlerinin Ay gecesini atlatmasını sağlayabilecek bir radyoizotop ısı kaynağını test etmeyi hedefliyor.
İki şirket 19 Ağustos'ta yaptığı açıklamayla, 2028 yılında fırlatılması planlanan Firefly Blue Ghost iniş aracı görevinin, Ay gecesi boyunca çalışmak üzere tasarlanmış bir "Geceyi Atlat" (Survive-the-Night) paketi içereceğini duyurdu. Bu paketi Zeno Power sağlıyor.
Bağımsız bir sistem olan bu paket, radyoaktif bir izotop olan amerikyumu-241 kullanarak 5 watt termal enerji üreten küçük bir radyoizotop ısıtma ünitesi (RHU) barındırıyor. Ay gecesinde sıcaklıklar eksi 170 santigrat dereveye kadar düştüğünde bu ünite; iletişim, elektrik enerjisi ve ilgili alt sistemler dahil olmak üzere tüm bileşenleri sıcak tutacak.
Zeno Power Üst Yöneticisi (CEO) Tyler Bernstein, bir röportajda paketin tek ve basit bir amacı olduğunu belirterek şunları söyledi: "Ay gecesinin beşinci gününde bir sinyal gönderip 'Hâlâ buradayım' demek."
Bernstein, bu adımın NASA'nın Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) kapsamında yakın zamanda yayımladığı görev siparişindeki "geceyi atlatma" teknolojilerini sergileme teşvikinin gerekliliklerini karşılayacağını ifade etti. Firefly Aerospace, Haziran ayında bu sipariş için seçilen üç şirketten biri olmuştu.
NASA'nın bir Ay üssü kurma çalışmaları sürerken, birden fazla Ay günü boyunca kesintisiz çalışabilmek giderek daha kritik bir hal alıyor. Firefly Uzay Aracı Görev Yönetimi Direktörü Farah Zuberi, bir röportajda konuya ilişkin değerlendirmesinde, "NASA'nın bize ilettiği tüm Ay Üssü girişimlerini destekleyebilmek için güç sorununu çözmemiz yönünde güçlü bir talep var" dedi.
Zuberi, "Bence bu demonstrasyon, özellikle Ay yüzeyinde güç kullanımı ve Ay Üssü'nün desteklenmesi konularında geleceğin nasıl şekilleneceği hakkında bize çok şey öğretecek" diye ekledi.
Şirketler, Zeno Power paketinin kütlesi ve hacmi gibi teknik detaylarını kamuoyuyla paylaşmadı. Ancak Bernstein, ısıtma ünitesinin (RHU) kendisinin yaklaşık bir gümüş para boyutunda olduğunu sözlerine ekledi.
Firefly iniş aracında taşınacak bu yük, Zeno Power'ın ilk uzay görevi olmasının yanı sıra, bu sınıftaki ticari radyoizotop güç kaynaklarının da ilk uygulaması olacak. Öte yandan Temmuz ayında City Labs, mikrowatt düzeyinde güç üreten bir trityum batarya ile nükleer güç kaynağına sahip ilk ticari uydunu yörüngeye göndermişti.
Bernstein, "Bu bir teknoloji demonstrasyonu olmasının yanı sıra, düzenleyici süreçler için de bir öncü adım niteliğinde" dedi ve birkaç yıl önce oluşturulan ancak yakın zamanda ilk kez City Labs cubesat uydusuyla uygulanan fırlatma onay süreçlerine atıf yaptı. Bernstein, "Her iki husus da bu teknolojinin sadece üretilebileceğini değil, aynı zamanda uzaya gönderilebileceğini kanıtlamak açısından en az teknolojinin kendisi kadar önemli" diye konuştu.
Zuberi ise "Düzenleyici süreçler, nükleer yük teknolojisinin kendisi kadar zorlu olacak" ifadelerini kullandı. Firefly Aerospace, Zeno Power yükünü Blue Ghost iniş aracına güvenli bir şekilde entegre etmek için gerekli süreçleri yürütüyor ve test ile fırlatma hazırlıklarını sürdürüyor.
Zeno Power, Ay gecesini atlatmak zorunda kalacak gelecekteki görevler için ısıtma ünitesi üretimini artırmak üzere çalışmalar yürütüyor. Bernstein, "Gelecekteki talebi net bir şekilde görüyoruz. Önümüzdeki yıllarda Ay yüzeyine düzenlenecek görevlerin sayısına baktığınızda, bu ısıtma ünitelerinden yüzlercesine ihtiyaç duyulacağını öngörüyoruz" dedi.
Şirket ayrıca elektrik enerjisi üretmek için Stirling jeneratörlerini kullanan radyoizotop güç kaynakları üzerinde de çalışıyor. Bernstein, bu ihtiyaçları karşılamak üzere yeterli miktarda amerikyumu-241 tedarikini güvence altına aldıklarını belirtti ve "NASA'dan, özel sektörden ve uluslararası ortaklardan geleceğine inandığımız talebi karşılamak için tedarik zincirini kurmak adına ciddi bir zaman ve sermaye harcıyoruz" diye konuştu.
Zuberi, Firefly Aerospace'in bu teknolojiyi gelecekteki görevlere nasıl entegre edebileceklerini incelediklerini söyledi. Bu süreç, belirli yükler veya iniş aracının tamamı için ısıtma üniteleri kullanımını içerebilir. Zuberi, "NASA'nın geceyi atlatma yetenekleri ve teknolojileri üzerine çalıştığına ve bu tür demonstrasyonlar görmek istediğine dair ilk talep sinyallerini aldık" dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu görevden çok şey öğreneceğiz ve müşterilerin ihtiyaçlarını tek tek değerlendirerek ilerleyeceğiz."
Firefly Aerospace, ısıtma ünitesi testlerini planlayan tek iniş aracı şirketi değil. Intuitive Machines Nükleer Uzay Programları İcra Direktörü Vince Bilardo, 13 Ağustos'ta düzenlenen Uzay Nükleer Endüstrisi Sempozyumu'nda, şirketlerinin de söz konusu CLPS görev siparişindeki "geceyi atlatma" teşvikinden yararlanmak için girişimlerde bulunduğunu açıkladı.
Intuitive Machines, Haziran ayında bir iniş aracı görevi almıştı ve Bilardo, bu görevin Ağustos 2028'de fırlatılmasının planlandığını belirtti. "Geceyi atlatma" teşvikinin 15 milyon dolar değerinde olduğunu kaydeden Bilardo, şirketinin bu hedefe ulaşmak için amerikyumu-241 kullanan bir ısıtma ünitesinden yararlanacağını sözlerine ekledi.
Bilardo, karşılaştıkları en büyük sorunun NASA'nın bu nükleer yük için yasal bir güvence sağlaması gerektiği olduğunu dile getirdi. Bu tür yüklerin sigortalanması için ticari bir pazarın bulunmadığına dikkat çeken Bilardo, "Bu yasal güvence sağlanmadan o görevi gerçekleştirmemiz imkansız" dedi.
