Bir insan gözünün tamamını nakletmek hiç kolay değil. Ameliyatın kendisi de oldukça zorlu. Gözler vücuttan ayrılır ayrılmaz bozulmaya başlıyor. Cerrahlar birkaç yıl önce bunu denediğinde, nakledilen yeni göz görmemişti.
Ancak araştırmacılar bir çözüm bulduklarını düşünüyor: 'Perfüzyon' adı verilen bir teknikle taze olarak çıkarılan göz kürelerini koruyan ve canlandıran bir cihaz. Perfüzyon, ameliyatla alınan organlara, vücut içindeyken aldıkları oksijen ve besinlerin bir kısmını sağlayarak çalışıyor. Bu yöntemle işlenen gözler daha hızlı bozulmuyor ve elektrik sinyalleri iletme yeteneklerini koruyor gibi görünüyor. Cihaz, bir gün göz nakillerini mümkün kılabilir.
Massachusetts General Hospital'dan Shannon Tessier (araştırmaya katılmamış ancak diğer organların perfüzyonu üzerine çalışıyor) durumu 'gerçekten harika' olarak nitelendiriyor ve 'Retina korunması için yeni bir sınır olabilir' diyor.
İspanya'daki Barselona Bilim ve Teknoloji Enstitüsü'ne bağlı Genomik Düzenleme Merkezi'nden Pia Cosma ve meslektaşları cihazlarını geliştirmek için yıllarını harcadı. 'Eye-in-a-Care-Box' (ECaBox) yani 'Bakım Kutusunda Göz' adını verdikleri cihaz, normalde göze kan sağlayan atardamar yoluyla oksijence zengin bir sıvı veriyor.
Göz, cihazın içinde bir 'yatağa' yerleştiriliyor ve fazla sıvılar boşaltılıyor. Cihaz belirli bir sıcaklık ve basıncı korumak için kapatılırken, yan tarafındaki şeffaf bir pencere araştırmacıların gözü incelemesine ve görüntülemesine olanak tanıyor.
Cosma ve ekibi, deneylerine domuz gözleriyle başladı. Domuz gözleri anatomik olarak insan gözlerine benziyor ancak temin edilmesi çok daha kolay (ekip gözleri yerel bir mezbahadan almış).
Cihazın dışında, oda sıcaklığında tutulan domuz gözleri hızla bozulmaya başlıyor. Ekip, gözdeki hücrelerin küçüldüğünü ve gözlerin yapısını kaybetmeye başladığını tespit etti. Organları soğutmak da işe yaramadı; 4°C'de (39°F) tutulsa bile gözler 24 saat içinde bozuldu.
Ancak ECaBox'ta tutulan gözler çok daha iyi durumdaydı. 24 saat sonra yapılan testler, perfüze edilen gözlerin cihazda bekletilmeyen gözlere göre 'önemli ölçüde daha canlı' olduğunu gösterdi.
Perfüze edilen gözler ayrıca ışığa tepki verebiliyor gibi görünüyordu. Bu, nakledilmeleri halinde teknik olarak görebilecekleri anlamına geliyor. İşleme tabi tutulmayan domuz gözleri bu yeteneğini hayvandan çıkarılır çıkarılmaz kaybetti. Ancak bilim insanlarına göre, perfüzyondan yaklaşık 15 dakika sonra bu yetenek geri geldi. İşleme tabi tutulan gözlerden birkaçı 10 saat veya daha uzun süre dayandı.
Cosma ve meslektaşları çalışmayı henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskı makalesinde (preprint) yayımladı ve çalışma hakkında yorum yapmak istemedi.
Domuz gözlerindeki başarının ardından ekip, cihazı insan gözleri üzerinde test etti. Ölen altı kişiden 12 göz topladılar. Her bir çiftteki gözlerden biri cihaza konulurken diğeri konulmadı. Sonuç yine perfüze edilen gözlerden yana oldu; bu gözlerin retinaları korundu.
Cosma ve meslektaşları, cihazlarının bilim insanlarına canlı hayvanlar üzerinde deney yapmadan göz tedavilerini incelemek için yeni bir yol sunabileceğini umuyor. Ayrıca bazı iyileştirmelerle ECaBox'un, bağışlanan insan gözlerini tam göz nakli için korumanın ve canlandırmanın bir yolu olabileceğini düşünüyorlar.
Geçmişte, çoğunlukla deney hayvanlarında olmak üzere sınırlı başarı ile tam göz nakli denemeleri yapıldı. Mayıs 2023'te NYU Langone'dan bir ekip, iki yıl önce yüksek voltajlı bir elektrik kazası sonucu yüzünün büyük bir kısmını (sol gözü dahil) kaybeden bir adama, bir gözü yüzünün bir kısmıyla birlikte nakletmişti. Adam iyi bir iyileşme süreci geçirse de nakledilen gözle göremedi.
Tessier, ECaBox'ta işlenen gözlerin daha iyi sonuç verip vermeyeceğini ancak nakledildiklerinde öğrenebileceğimizi söylüyor.
Bu arada Cosma ve meslektaşları, cihazlarının daha yeni bir versiyonunu kullanarak araştırma için daha fazla insan gözü toplamayı planlıyor. Ekip, 'Kalbi atan donörlerin gözleri kullanıma sunulduğunda bozulmayı en aza indirmek için taşınabilir, ameliyathane tipi bir ECaBox geliştirmeyi planlıyoruz' diye yazıyor.
