Dört kişilik bir mürettebat, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) altı ay sürecek bir görev için Perşembe günü Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu'ndan fırlatıldı.
Falcon 9 roketi ve Dragon uzay aracıyla yolculuğa çıkan ekip, Perşembe günü yerel saatle 11:10'da Space Launch Complex-40'tan ayrıldı. Fırlatmadan dokuz dakika sonra yörüngeye ulaşan mürettebat, aynı günün akşamında istasyona kenetlenmek üzere ilerlemeye başladı.
Aslında Eylül ortasında yapılması planlanan fırlatma, Dragon uzay aracının itki sistemindeki sorunlu bir valfin değiştirilmesi nedeniyle ertelenmişti. Bu işlem, geminin içindeki bir yakıt hattının kesilerek arızalı parçanın değiştirilmesini gerektirdi.
Perşembe günü yörüngeye gönderilen ekibin başında, jeologluktan astronotluğa geçen 38 yaşındaki Jessica Watkins bulunuyor. Watkins, bir uzay aracına komuta eden ilk siyahi kadın olarak tarihe geçti. 2022 yılında gerçekleştirdiği uzun süreli uçuşta 170 gün geçiren Watkins, Crew-13 görevinin tek deneyimli astronotu.
Pilot Luke Delaney, Dragon'un yükselişi sırasında Watkins'in yanında yer aldı. Ekibi tamamlayan diğer isimler ise Kanada Hava Kuvvetleri'nde eski bir pilot olan Kanadalı astronot Joshua Kutryk ile 2021'de Roscosmos Kozmonot Kolordusu'na seçilen eski donanma mühendisi Rus kozmonot Sergey Teteryatnikov oldu.
Kutryk ve eşi Heather, bu yılın sonlarında üçüncü çocuklarını bekliyor. Astronotların çocuklarının doğumu sırasında dünya dışında olması nadir görülse de daha önce yaşanmış bir durum. Örneğin, önümüzdeki yıl Artemis III görevine komuta edecek olan NASA astronotu Randy Bresnik, 2009'da Space Shuttle Atlantis ile uçarken eşi Houston'da kızları Abigail Mae'yi dünyaya getirmişti.
Kutryk, X üzerinden yaptığı paylaşımda, "üç çocuğumu (ve yolda olanı) geride bırakmak hayatımda yaptığım en zor şey ama keşfetmenin doğası her zaman böyleydi" ifadelerini kullandı.
Watkins ve ekibi, fırlatmadan yaklaşık sekiz saat sonra ISS'ye ulaşarak ABD'li bir uzay aracının gerçekleştirdiği en hızlı kenetlenme süresine imza attı.
Yörüngeye ulaştıktan kısa süre sonra görev kontrol merkezine radyo mesajı gönderen Delaney, "Epik bir yolculuktu. Bugün, dünün mirasları üzerine inşa ederek uzay keşfinin geleceğine yol açan, yörüngede yaşayan ve çalışan insanların serisini gururla sürdürüyoruz" dedi.
2000 yılından beri sürekli personel barındıran ISS'ye ulaşım; NASA'nın uzay mekikleri, Rus Soyuz araçları ve son olarak SpaceX'in Crew Dragon kapsülleriyle sağlandı. NASA ve ortakları, istasyonu en az 2030 yılına kadar işletmeyi planlıyor. SpaceX'in Crew Dragon'u 2030 civarında emekliye ayırma planları, NASA'nın sorunlu Starliner kapsülünü hizmete sokmak için Boeing ile daha yakın çalışmasına neden oldu.
Yeteneklerini geliştiriyorlar
Perşembe günkü uçuş, SpaceX'in NASA ile yaptığı milyarlarca dolarlık sözleşme kapsamındaki 13. mürettebat rotasyon göreviydi. Şirket, test uçuşları ve tamamen ticari görevler dahil toplamda 21. insanlı uzay uçuşunu gerçekleştirmiş oldu.
Crew Dragon'un başarısı, 2011'de uzay mekiklerinin emekli olmasının ardından dokuz yıl süren boşluğu doldurarak ABD'nin astronotlarını yörüngeye gönderme yeteneğini geri kazandırdı ve NASA'nın mürettebat taşımacılığında Rusya'ya olan tek bağımlılığını sona erdirdi. Öte yandan, NASA'nın diğer ticari ortağı Boeing, Starliner uzay aracıyla yaptığı test uçuşlarında defalarca başarısız oldu.
Crew Dragon ve Falcon 9'un emeklilik planları, bu filoların operasyonel ömürlerinin yarısını çoktan geçtiği anlamına geliyor. SpaceX'in elinde, NASA'nın yakın zamanda 946 milyon dolarlık bir ek sözleşmeyle güvence altına aldığı üç ek görev dahil olmak üzere dokuz Crew Dragon uçuşu daha bulunuyor. Böylece NASA'nın 17 SpaceX mürettebat görevi için toplam sözleşme tutarı 5,92 milyar dolara ulaştı.
Ancak bu rakam, SpaceX'in Starlink geniş bant hizmeti, Starship/Super Heavy roketi ve yörünge veri merkezlerinden beklediği gelirlerin yanında oldukça küçük kalıyor. Artık halka açık bir şirket olan SpaceX, en kârlı iş kollarına öncelik veriyor ve ISS uçuşları bu listenin başında yer almıyor.
SpaceX'in inşa ve uçuş güvenilirliği başkan yardımcısı Bill Gerstenmaier, Çarşamba günü düzenlenen basın toplantısında, şirketin NASA'ya Crew Dragon uçuşları sunmayı ne zaman tamamen bırakacağına dair kesin bir tarih vermedi. Son sözleşme uzatmasının sonuncusu olabileceği düşünülüyor.
Gerstenmaier, "15, 16 ve 17. mürettebat uçuşlarını yeni aldık, bu yüzden asıl odağımız bu uçuşlardan maksimum verimi almak" diyerek araçların ve tüm hazırlıkların eksiksiz olması için çok çalıştıklarını belirtti.
SpaceX, Crew Dragon ve Falcon 9'u zirvedeyken devreden çıkarıyor. Gerstenmaier, Crew-13 görevi için yapılan valf değişimini, şirketin NASA ile olan sözleşmesini yerine getirme konusundaki kararlılığının bir kanıtı olarak gösterdi.
NASA, Ağustos sonunda Cape Canaveral'daki hazırlıklar sırasında Dragon'un itki sisteminde tespit edilen bir oksitleyici sızıntısını gidermek için fırlatmanın ertelendiğini duyurmuştu. SpaceX, sızıntının bir valften kaynaklandığını belirledi. Uzay aracı, Dragon'un kontrol iticilerinde hidrazin yakıtıyla birlikte kullanılan uçucu ve toksik bir oksitleyici olan azot tetroksit (NTO) ile zaten doldurulmuştu.
Ekipler, yakıtı boşaltmadan ve aracı parçalarına ayırmadan valfi değiştirmek için daha önce örneği olmayan bir 'uzay aracı cerrahisi' yöntemi geliştirdi; aksi takdirde çok daha uzun bir gecikme yaşanacaktı. İşlem; yakıt hattının kesilmesi, valfin çıkarılıp yenisinin takılması ve hattın tekrar kaynaklanması şeklinde gerçekleştirildi. Bu, SpaceX'in yakıtla tamamen dolu bir Dragon aracında böyle bir onarımı ilk kez gerçekleştirdiği an oldu.
Gerstenmaier, "Hattı keserek fiziksel olarak içeri girdik ve valfi oradan çıkardık. Valf yerine kaynaklanmıştı, biz de yeni bir valfi oraya yeniden kaynakladık" şeklinde konuştu.
Mühendisler sızıntının nedenini belirlemek için arızalı valfi test ederken, NASA yetkilileri onarımdan memnun kaldı. Perşembe günkü son hazırlıklarda sızıntı tespit edilmedi ve Dragon'un itki sistemi yörüngeye ulaştıktan sonra sorunsuz çalıştı.
NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu program yöneticisi Dana Weigel, planların, kaynakların ve sızıntı verilerinin harika göründüğünü belirterek onarımın yapılış şeklinden çok mutlu olduklarını söyledi.
SpaceX'in uzun bir bekleme süresi yerine valfi yerinde kesip değiştirmeyi tercih etmesi, Crew-13 görevinin zamanında tamamlanmasını sağladı. Böylece ekip, sekiz ayın ardından Ekim ortasında Dünya'ya dönecek olan Crew-12 ekibinin yerini zamanında alabilecek.
Onarım işlemi, şirketin birkaç mil ötedeki standart bakım hangarlarında değil, Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu'ndaki 'Area 59' olarak bilinen yakıt ikmali ve tehlikeli işlem tesisinde yapıldı.
Gerstenmaier, temiz odaya girerek valfin nereden kesildiğini bizzat gördüğünü, alanın dar olmasına rağmen platformun erişim imkanlarının iyi olduğunu belirtti. İşlemin yapıldığı konumun benzersiz bir yönü olduğunu ekledi.
Araçta oksitleyici varken ve tanklar doluyken bu işlemin yapıldığını vurgulayan Gerstenmaier, araçta azot tetroksit varken 'sıcak çalışma' (kaynak işlemi) yapabilmek için Uzay Kuvvetleri Doğu Menzili'nden özel izin almaları gerektiğini söyledi.
