ABD’de son hafta seçmenler sandığa giderken ben Virginia’nın Ashburn kentindeydim; burası Data Center Alley olarak bilinen dünyanın en büyük veri merkezi merkezi. Ülke çapında yayılan tepkinin şekillenmeye başladığı yer de burası olarak görülüyor.
Burasından geçmek gerçeküstü. Her ana yol boyunca dev beton yapılar yükseliyor, isimleri Skybox ve CloudHQ gibi.
Big Tech’te kabul görmüş görüş, veri merkezlerine karşı savaşın sadece veri merkezlerinin kendisinden daha büyük bir şeyle ilgili olduğudur. Seçimlerin üzerinden iki gün geçtikten sonra OpenAI’nin küresel işler sorumlusu Chris Lehane, veri merkezlerinin “kamunun uygun fiyat, kurumsal güç ve geleceğin kontrolünü kaybetme konusundaki rahatsızlığının vekili haline geldiğini” yazdı. Başka bir deyişle kültürel bir savaş.
Ama Data Center Alley’de birkaç gün geçirmek Lehane’in tarif ettiği vekilin gerçekten o olup olmadığı sorusunu uyandırdı. Ben veri merkezi karşıtlığının Big Tech’in itiraf ettiğinden daha çok elektrikle ilgili olduğuna ikna olarak ayrıldım. Sektör imajını iyileştirebilir ama elektrik açlığının fiziksel sonuçlarından kaçamaz.
Nedeni şu. Yapay zekâ şirketlerinin istediği türden bir veri merkezini beslemenin iki yolu var: şebekeye bağlanmak ya da elektriği yerinde üretmek. Veri merkezlerinin yaygın olduğu ancak son dönemde başka yerlerdeki durmaksızın genişlemeden daha istikrarlı bir hızda inşa edildiği Virginia’nın Loudoun ilçesinde çoğu mevcut şebekeye bağlı.
İçine girdiğim bir tesis Equinix tarafından işletiliyor; yedek için yerinde büyük dizel jeneratörleri var ama gücü yerel dağıtım şirketi Dominion Energy’den alıyor. Dominion’un elektriğinin büyük bölümü doğal gazdan üretiliyor (bu kömür ya da petrolden daha temiz ama yenilenebilir enerjiden daha kötü).
Virginia’nın bu bölgesinde bugün faaliyet gösteren ortalama bir veri merkezinin güç kapasitesi 54 megavat. Bu, Denver Uluslararası Havalimanı’nın güç çekiminden daha fazla.
Virginia’da veri merkezlerine karşı önde gelen aktivistlerden Elena Schlossberg, sektörün mücadeleyi kültürel bir savaş olarak göstermesi karşısında “duvara kafamı vurmaktan başka çarem kalmıyor” dedi. “Her zaman güç meselesiydi,” diyor; yani elektrik.
Schlossberg’e kıyasla bazı Virginia protestocuları daha geniş bir anti-teknoloji popülizmiyle daha çok motive görünüyor, adil olmak gerekirse. Ama şebekeden bu kadar çok güç çekmenin özel sonuçları, tepkinin nasıl geliştiğini şekillendiren en önemli etken oldu.
Son protestolar eyaletin yeni kurallar çıkarmasına yol açtı; veri merkezleri şebekeye yeni iletim hatlarının maliyetini tamamen kendileri ödemek zorunda ve bu maliyetin herkes arasında dağıtılmaması gerekiyor. Veri merkezi geliştiricileri, zirve talep anlarında şebeke elektriğinden kesilecek yeni kurallara hazırlanıyor. Schlossberg ayrıca zorlanan bir şebekeden kaynaklanan dolaylı etkilerden de endişe duyuyor; örneğin veri merkezlerinin daha fazla dizel jeneratör çalıştırması ya da Dominion Energy’nin talebi karşılamak için yenilenebilirler yerine fosil yakıt girdilerini genişletmesi.
Ülkenin başka yerlerinde inşa edilen yapay zekâ veri merkezlerinin ezici çoğunluğu böyle tasarlanmıyor. İstenen ölçek o kadar büyük ki şirketler bağlanacak neredeyse hiç şebeke altyapısı olmayan kırsal bölgelere yerleşiyor. Orada inşa etmek kendi gücünüzü getirmeniz anlamına geliyor; sözde “metre arkası” güç, doğal gazla çalışan türbinler biçiminde. Şirketler yedek için dizel jeneratörler de kuruyor. Anthropic’in örneğin bir yapay zekâ şirketi tarafından yapılan en büyük güç üretim satın alması olarak tanımlanan doğal gaz türbinleri için 3,4 milyar dolar ödemeyi kabul ettiği bildiriliyor.
Şebekeler yakın olsa bile talep edilen güç miktarına hizmet etmesi olası değil. Yapay zekâ eğitimi için cazip olan en küçük veri merkezleri 300 megavat. Bir sanayi sitesi için çok güç ama eşi görülmemiş değil: Bir veri merkezi geliştiricisi bana, şebekeden o kadar elektriği çekmeye hazır eski bir çelik fabrikasını hedeflediğini söyledi.
Ama ideal tesisler daha çok 6.000 megavat civarında. Bu, Chicago kentinin tahmini çekimi; kent tek başına 20’den fazla güç santraliyle besleniyor (ve daha uzakta onlarca tane daha var).
Veri merkezi şirketlerinin kendi güçlerini getirmesi fikri ilk bakışta çekici görünebilir, çünkü şebekeyi zorlamazlar. Ama bu ölçekte elektrik üretmek kaçınılmaz olarak çevre toplulukları etkiler ve kamu hizmetleri bu büyüklükte altyapı inşa ettiğinde topluluklar geleneksel olarak nereye gideceği konusunda söz sahibi olmayı bekler. Şimdi özel şirketler benzer ölçekte projeler üstleniyor.
Her ölçekteki doğal gaz türbinleri hava kirleticileri salar. Dizel jeneratörler kullanıldığında durum daha da kötü. Bu tesislerin işletmeye alınması için yaşanan benzeri görülmemiş telaşta şirketler kötü komşular haline geldi; Çevre Koruma Ajansı’na göre Elon Musk, Memphis’te bir veri merkezini beslemek için onlarca türbin kurduğunda hava kalitesi yasalarını ihlal etti.
Big Tech’in tepkileri kültürel bir savaşa indirgeme eğilimi tek basit gerçeği gizliyor: Yaşamak için etrafında küçük bir bilgisayar kenti barındırmak ancak belli bir noktaya kadar hoş olabilir. Elbette şirketler vergi gelirlerini artıran, yerel işçiler çalıştıran ve daha fazla toplumsal katılım sağlayan daha iyi anlaşmalar arayabilir, protestoların onları buna yönlendirdiği gibi. Ama küçük bir kasabaya bir Walt Disney World, uluslararası bir havalimanı, bir çelik fabrikası ve hepsini çalıştırmak için güç santrallerini kabul etmesi söylenirse, tedirginliğine şaşırır mıyız?
Yine de bunun veri merkezlerine karşıtlığın tek nedeni olduğu söylenemez. İş kaybı korkuları, varoluşsal riskler ve yoğunlaşmış kurumsal güç de tepkiyi besliyor; yanlış bilgi de var (çoğu tesis insanların düşündüğünden çok daha az su kullanıyor). Ve büyük miktarda elektrik tüketmek başlı başına kötü değil: Modern yaşamı iyileştiren pek çok ilerleme tam olarak bunu gerektirdi.
Ama yakın zamanda bir geliştiricinin bana söylediğine göre sektör içinden insanlar hedeflerini kamu karşıtlığından ziyade elektrik eksikliği nedeniyle kısıtlı görüyor. Bu bize bir şey söylemeli.
Peki ya sonrası? Yeni seçilen siyasetçilerin veri merkezleri konusundaki gerçek tutumlarının seçim kampanyasındaki kadar olumsuz olmayası mümkün. Ama genel olarak doğru görünen şey şu: Yeni veri merkezleri kendi güçlerini yerinde üretmek zorunda kalırsa, karşı koyabilecek en az insanın olduğu yerlere gidecek. Bu, geliştiricilerin bağlanması kolay doğal gaz hatları ağı olan ve nüfusu seyrek Permian Havzası olabilir. Şirketler yurt dışına da şansını deneyebilir; Google örneğin seçimlerin ertesi günü Malezya’da veri merkezi projelerine 15 milyar dolar harcayacağını duyurdu.
Ama Big Tech’in neredeyse hiç sınır bulamayacağı bir yer olabilir; Elon Musk seçim sonuçlarının gelmeye başlamasından saatler sonra “Uzaydaki veri merkezleri şu an oldukça cazip görünüyor.” diye yazdı.
