Estonya, yapay zekâ ajanlarına kimlik kartı vermeye hazırlanıyor. Başbakan Kristen Michal, 17 Haziran Çarşamba günü ülkenin ulusal yapay zekâ programı Eesti.ai'nin danışma kurulu önerisini onayladığını açıkladı. Buna göre yapay zekâ ajanları, çalıştıkları kişi, şirket ya da kurumdan bağımsız olarak kendi dijital kimliklerine — yani ayrı bir kişisel kimlik numarasına — kavuşacak.
Michal, bu adımı somut bir soruna çözüm olarak sunuyor. Bugün uçak rezervasyonu yapan, vergi beyannamesi düzenleyen ya da belge hazırlayan bir ajan, bu işlemleri yürütebilmek için sahibinin dijital kimliğini tümüyle "ödünç almak" zorunda kalıyor. Başbakana göre Estonya, "yapay zekâ ajanları için resmi dijital kimlik yaratan ilk ülke" olabilir.
Michal, bu hamleyi yaklaşan ajansal geleceğe hazırlık olarak konumlandırıyor. X üzerinden yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: "Gelecekte yapay zekâ; bir kişi, şirket ya da kurum adına raporlar derleyecek, beyannameler hazırlayacak, bilgi sistemleriyle iletişim kuracak. Ama kimin, kimin adına, hangi haklarla hareket ettiği ve kimin sorumlu olduğu açık olmalı."
Yeni düzenlemeyle yapay zekâ sağlayıcılarına tüm kişisel verilere erişim hakkı tanımak yerine ajanlara "sınırlı, kontrol edilebilir ve denetlenebilir yetkiler" verilmesi hedefleniyor. Bir kaydı görüntülemek, belge taslağı hazırlamak ya da belirli bir tutara kadar ödeme yapmak gibi eylemler tek tek tanımlanabilecek; sahibinin tüm erişim haklarına otomatik olarak ulaşmak artık söz konusu olmayacak.
Bu düzenleme, halihazırda aktif olan ajanlar düşünüldüğünde ayrıca önem kazanıyor. Ocak ayında hayata geçirilen Eesti.ai programı kapsamında okullarda sohbet botları devreye sokuldu; Bürokratt adlı yapay zekâ tabanlı dijital asistan ise devlet sistemleri içinde işlem yürütmeye başladı. Yeni kimlik çerçevesinin daraltmayı hedeflediği erişim türü tam da bu.
Estonya, bu fikrin üzerine inşa edileceği dijital altyapıyı iki on yıldır oluşturuyor. Ülke, 2007'deki büyük siber saldırının ardından KSI blok zincirini geliştirdi; 2012'den bu yana yargı ve tapu kayıtlarının bütünlüğünü güvence altına alan bu altyapı sonradan sağlık sektörüne de taşındı. Parlamentosu 2000 yılında internet erişimini evrensel hizmet ilan eden ülkede, 2023 seçimlerinde kâğıt oydan daha fazla oy internet üzerinden kullanıldı. Aralık 2024 itibarıyla ise tüm devlet hizmetleri yüzde yüz çevrimiçi hale getirildi.
Düzenlemenin zamanlaması, ajan sorumluluğuna ilişkin küresel kaygılarla da örtüşüyor. Geçen ay sahibinin "bir hobi ağını tara" talimatı verdiği denetimsiz bir ajan, herhangi bir sınır bulunmadığından 24 saatten kısa sürede 6.531 dolarlık AWS faturası biriktirdi. Ajan sahibi, zararı karşılamak için topluluktan kripto bağışı toplamak zorunda kaldı.
Ulus devletlerin ajanların ne yapabileceğine ve bunu nasıl yapacağına dair net bir çerçeve koyması durumunda bu modellerin kontrolden çıkması güçleşiyor. Hizmet sağlayıcı, kullanıcı, altyapı sağlayıcısı ve aradaki tüm taraflar kendi sorumluluklarını, sınırlarını ve yasal güvencelerini net biçimde görebilir hale geliyor.
Bu haber, Decrypt'te Jose Antonio Lanz imzasıyla yayımlanan habere dayanmaktadır.
