3 Eylül 2006'da Avrupa'ya ait SMART-1 isimli uydu Ay'a çarptı! Bu felaket gibi görünmese de uzay aracı bunu bilerek yaptı.
SMART-1 2003'te fırlatıldı ve Ay'a giden ilk Avrupa uzay aracı oldu. Aynı zamanda Avrupa Uzay Ajansı'nın yeni uzay uçuş teknolojilerini test etmek için düşük maliyetli uzay araçları serisi olan Small Missions for Advanced Research in Technology programının ilk göreviydi.
SMART-1'in birincil amacı Solar Electric Primary Propulsion yani güneş enerjili elektrikli motoru test etmekti. Yaklaşık iki yıl boyunca Ay'ı yörüngede dolaşırken ay yüzeyinde su buzu ve diğer kimyasalları aradı.
SMART-1'in Ay'a çarpması da bilimsel amaçlıydı. Dünya'daki gökbilimciler teleskoplarla çarpımı izledi, meteor çarpımlarının mekaniği hakkında fikir edinmeyi umdular.
Neden önemliydi
Temelde ESA'nın SMART-1 Ay sondası uzay aracı teknolojileri için bir teknoloji test yatağıydı, bu misyonun bilim açısından bir değeri olmadığı anlamına gelmiyor.
Uzay aracı ay yüzeyini haritalamak, ay yüzeyinin mineral bileşimini incelemek ve su buzu işaretleri için kızılötesi imzalar aramak üzere bir dizi araç taşıdı. Bilim insanları sondanın Ay'ın şiddetli kökenlerini daha iyi anlamak için jeolojik tarihini oluşturmasına yardımcı olmasını umuyordu.
SMART-1 bunların hepsini ve daha fazlasını başardı. Misyonun Ay'da sadece altı ay sürmesi bekleniyordu, ancak sonda yaklaşık üç yıl sürdü.
ESA başlangıçta SMART-1'in Eylül 2005'te Ay'a çarpmasını bekliyordu, ancak görev yöneticileri bir dizi motor manevrası tasarlayarak misyona tam bir yıl ekledi. SMART-1'in xenon kaynağını tamamen tüketen daha sonraki bir manevra, ESA yetkililerinin belirttiğine göre sondanın ömrünü birkaç hafta daha uzattı.
3 Eylül 2006'da Ay'ın yerçekimi SMART-1'i ay yörüngesinden çıkardı. Sonda nispeten yavaş 4.473 mph (7.200 kph) hızla Ay'a çarptı; Leonid meteoroidlerinin Ay'a çarpması örneğin 156.585 mph (252.000 kph)'den fazla. Çarpma bölgesi "Mükemmellik Gölü" olarak bilinen bölgedeydi. Hiçbir uzay aracı ay yörüngesinde sondanın sonunu görmedi, ancak Dünya'daki bir teleskop ay çarpmasından gelen flaşı kaydetti.
SMART-1 çarpmasının ay yüzeyinde açtığı çukuru görmenin NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter'ının başka 11 yıl alması gerekti. Bu sondanın fotoğrafı SMART-1'in Ay'a çarptığında sadece 13 feet (4 metre) genişliğinde bir krater ve 65 feet (20 m) uzunluğunda bir oyuk oluşturduğunu gösterdi.
Hâlâ SMART-1'de kullanılan güneş enerjili iyon motorunu göstermek, misyonun birincil hedefiydi. Bu motor itici gaz olarak inert xenon gazı kullandı.
O dönemde SMART-1 güneş enerjili motoru test eden sadece ikinci uzay aracıydı (NASA'nın Deep Space 1'i ilk olanıydı). ESA misyonun daha düşük maliyetli ve daha yakıt verimli bir şekilde diğer gezegenlere ulaşma yöntemiyle yeni bir gezegenler arası keşif dönemine yol açmasını umuyordu. Misyon, ESA'nın o dönem belirttiğine göre Merkür, asteroitler ve daha fazlasına yönelik görevlerin yolunu açabilirdi.
Bugün bu umutlar kelimenin tam anlamıyla gerçekleşmiş durumda.
Merkür'e yönelik BepiColombo görevi, Avrupa Uzay Ajansı ve Japonya'nın gezegene iki yörünge aracı göndermek için ortak çabası, bugün - 3 Eylül 2026 - yörüngeye giriş öncesinde birleşik yörünge aracını serbest bırakarak varış aşamasına başlıyor. İki sondayı Merkür'e taşıyan Merkür Transfer Modülü, güneş enerjili xenon itki sistemi tarafından destekleniyor.
NASA'nın Psyche asteroit uzay aracı, Dawn asteroit görevi ve DART asteroit çarpma görevi de benzer itki sistemlerini kullandı.
