Ay, Güneş'i her örttüğünde — gündüz gökyüzünü karartıp Güneş'in hayaletimsi dış atmosferi olan koronayı kısa süreliğine gözler önüne serdiğinde — yıldızımızı ve onun Dünya üzerindeki etkisini daha iyi anlamak için yeni fırsatlar doğar.
12 Ağustos Çarşamba günü, bir sonraki tam güneş tutulması Grönland, İzlanda ve İspanya'yı etkisi altına alırken, NASA destekli bilim ekipleri Ay'ın gölgesini yüksek irtifa jeti ve bilimsel balonlarla takip ederek Güneş'in dinamiklerini ve gökyüzünün geçici olarak kararmasının atmosferimizi nasıl etkilediğini araştıracak.
NASA Genel Merkezi'nde (Washington) tutulma program yöneticisi olan Kelly Korreck, "Dünya'daki eşsiz bakış açımızdan, tam güneş tutulması sırasında bilim insanları Güneş'in koronasını, Güneş Sistemi'ndeki hiçbir yerden yapamayacağımız şekilde inceleyebilirler" dedi. Korreck, "Güneş günlük yaşamımızı, uydularımızı ve uzaydaki astronotları etkiliyor. Bu anı, bu etkiyi anlama yolunda ilerlemek için kullanabiliriz" diye ekledi.
Yüksekten uçan jet, Güneş dinamiklerini kaydedecek
NASA'nın WB-57 yüksek irtifa araştırma uçağının burun konisinde, koronayı görünür ve kızılötesi ışığın birkaç farklı dalga boyunda yüksek çözünürlüklü görüntüler alacak dört kameradan oluşan bir sistem bulunuyor. NASA'nın Hampton, Virginia'daki Langley Araştırma Merkezi'ndeki NASA Bilimsel Kalibrasyonlu Uçuş Görüntüleme (SCIFLI) ekibi tarafından geliştirilen bu cihazın kameraları, saniyede en az 20 kare çekerek tam güneş tutulması sırasında koronadaki yapıları, dışa akımları ve hızlı değişimleri kaydedecek.
Bilim insanları bu görüntülerle, Güneş yüzeyinin üzerinde asılı kalan güneş maddesi olan çıkıntıların (prominences) oluşumu hakkında daha fazla bilgi edinmeyi, koronayı ve onun neredeyse bir milyon dereceye kadar nasıl ısındığını daha iyi anlamayı ve koronadaki madde ile Güneş'ten Güneş Sistemi boyunca dışarı akan güneş rüzgarı arasındaki ilişkiyi araştırmayı umuyor.
Ay'ın gölgesini takip eden jet, kameraların koronayı gözlemleme süresini uzatacak. Yerde, koronayı görebilmek için en uzun süre 2 dakika 18 saniye olacak. Ancak jet, tutulma yolunda saatte 740 kilometre hızla uçarak koronayı yaklaşık üç dakika boyunca gözlemleyebilecek.
NASA'nın WB-57'si, 15 kilometre yükseklikte, koronayı yerden gözlemlemeyi engelleyebilecek bulutların üzerinde uçacak. Bu yükseklik ayrıca kameraların, alt atmosfer tarafından emildiği için yere ulaşamayan bazı kızılötesi dalga boylarını gözlemlemesine de olanak tanıyacak. Korona daha önce yalnızca birkaç kez bu dalga boylarında gözlemlenmişti.
SCIFLI Çok Bantlı Hava Görüntüleyici (SAMI) adı verilen cihaz, 8 Nisan 2024'teki tam güneş tutulması sırasında da bir WB-57 uçağında uçmuş ve korona hakkında değerli görüntüler ve bilgiler sağlamıştı. Ancak Colorado, Boulder'daki Southwest Araştırma Enstitüsü'nden çalışmanın baş araştırmacısı Amir Caspi, her tam güneş tutulmasının korona hakkında daha fazla bilgi edinmek için yeni fırsatlar sunduğunu söylüyor.
Caspi, "Güneş sürekli değişiyor. Her tutulma farklıdır. Bu nedenle daha önce görmediğimiz şeyler görebiliriz. Ve her tutulmadan bir sonrakini nasıl daha iyi gözlemleyeceğimizi öğreniyoruz" dedi.
Caspi'nin ekibi ayrıca 2024'te edinilen deneyimlere dayanarak 2026 kampanyası için bazı iyileştirmeler yapıyor. Örneğin ekip, 2024 görüntülerinde aşırı pozlanmış parlak özellikleri daha iyi yakalamak için pozlama sürelerini ayarlayacak. Ayrıca 2024'ten bu yana geliştirilen yazılımları kullanarak verileri daha önce olduğundan daha hızlı işleyip analiz edecekler.
Deney, NASA'nın Heliofizik Düşük Maliyetli Uzay Erişim Programı tarafından finanse ediliyor.
Atmosfer değişimlerini izlemek için balonlar
Tam güneş tutulması gündüz gökyüzünü aniden kararttığında, atmosferimiz henüz tam olarak anlayamadığımız şekillerde değişiyor.
Montana Eyalet Üniversitesi'nden Angela Des Jardins liderliğindeki NASA destekli Ulusal Tutulma Balon Projesi, bu değişimleri daha iyi anlamak için ABD'deki birkaç üniversiteden öğrencileri İzlanda ve İspanya'ya gönderiyor. Öğrenciler, tutulma öncesinde, sırasında ve sonrasında bilimsel balonlar fırlatacak.
