NASA'nın Swift uzay teleskobunun önümüzdeki günlerde Dünya'ya geri dönmesi bekleniyor.
NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi robotik kurtarma görevinin teleskobu daha yüksek bir yörüngeye çıkaramamasının ardından kontrolsüz şekilde Dünya atmosferine yeniden girecek.
Swift, Kasım 2004'te Dünya yörüngesine fırlatıldı. Son yirmi yılda evrendeki en güçlü patlamalar olan gama ışını patlamaları ile diğer gök cisimlerini ve olaylarını Burst Alert Telescope (BAT), X-Ray Telescope (XRT) ve Ultraviolet/Optical Telescope (UVOT) olmak üzere üç teleskopuyla inceledi.
20 Ekim'de NASA, Swift'in yörüngesinin Dünya'nın 171 mil (275 kilometre) üzerine kadar düştüğünü ve yaklaşık 3.300 pound (1.500 kilogram) ağırlığındaki gözlemevinin artan sürüklenmenin etkilerini dengeleyemediğini bildirdi. Gözlemevi güvenli moda geçti; ardından Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'ndeki operasyon ekibi uzay aracına operasyonlarını yok edici ve alevli düşüşü öncesinde fiilen sonlandıran komutu gönderdi.
Swift'in tam olarak ne zaman ve nereye çakılacağı şu an için net değil. Araştırmacılar gelişmeyi yakından izliyor.
Yeniden girişlerde artış
Fizik kurallarına göre göğe çıkan çoğu şey bir şekilde geri dönüyor ve uzay donanımı da bunun bir parçası.
Düşük Dünya yörüngesindeki takımyıldızların artması ve teknoloji yenileme döngüleri sayesinde yılda atmosfere giren nesne sayısı beş yıl öncesine göre 10 kat arttı. Bu durumu LeoLabs'ta kıdemli teknik uzman olarak çalışan Darren McKnight söyledi. Şirket gezegenimizin üzerinde olup biteni izliyor.
"Swift'in 'yeniden yörüngeye alınmaması' üzücü ama yeniden giriş riski açısından geri dönen şeylerin küçük bir bölümünü oluşturuyor. Tabii ki mesele şu ki, birçok kişi daha fazla nesnenin yeniden girmesinden şikayet ederken ben 400 mil [644 km] üzerindeki devasa nesnelerin hızla terk edilme oranından çok daha fazla rahatsızım" dedi McKnight Space.com'a.
Swift'in yeniden giriş sırasında yeterince parçalanarak yerdeki can kaybı riski oluşturmayacağı görüşünde olan McKnight, gözlemevinin X-ışını ve optik teleskobunun iç bileşenlerinin hayatta kalabileceğini söyledi.
Dünyanın neresinde?
Benzer görüşte olan bir isim de Birleşik Krallık hassas bileşen tedarikçisi Accu Components'te kalite yöneticisi ve havacılık mühendisi Dean Sladen.
"Swift yaklaşık 120 kilometre [75 mil] yüksekliğe düştüğünde son genellikle birkaç dakika içinde gelir. Önünde ısınan hava o kadar çok ısınır ki uydu parlamaya başlar. Güneş panelleri ve antenler genellikle ilk kopan parçalardır ve yaklaşık 78 kilometre [48 mil] yükseklikte, geçen bir yolcu uçağının yaklaşık sekiz katı yükseklikte ana gövde parçalanır. Çoğu eriyip buharlaşır" dedi Sladen.
Hayatta kalabilecek parçaların tam olarak nereye düşeceği henüz bilinmiyor. Sladen, Swift'in yörüngesinin yalnızca ekvatorun yaklaşık 21 derece çevresindeki bir kuşak üzerinden geçtiğini belirtti.
"Bu kuşak büyük ölçüde okyanus olsa da Afrika'nın, Güney ve Güneydoğu Asya'nın ve Latin Amerika'nın yerleşim gören kısımlarını da kesiyor" diye konuştu.
Hayatta kalan kalıntılar
En muhtemel hayatta kalan parçalar konusunda Sladen, Swift gövdesinin büyük bölümünün alüminyum, kablolama ve elektroniklerden oluştuğunu ve bunların yeniden giriş sürecinin erken aşamasında eridiğini söyledi. Dünya'ya ulaşanlar genellikle küçük, yoğun ve ısıya dayanıklı olan titanyum, çelik ve cam gibi malzemelerdir.
"En olası hayatta kalanlar, kendisini yönlendirmek için kullandığı altı ağır reaksiyon tekerleği, dönen volanlar ile daha sağlam teleskop parçaları olan lensler ve aynalardır. Yaklaşık 52 bin küçük kurşun karodan oluşan maskesi neredeyse kesinlikle eriyecektir. Aşağıya ulaşması beklenen yalnızca bir avuç yanmış küçük parça olur; tanınabilir bir teleskop parçası olmaz" dedi Sladen.
Sladen, şu anda Swift'in düşüşü için ayrıntılı bir risk değerlendirmesinin yayınlanmadığını düşündüğünü söyledi.
"Ancak bu, NASA'nın çalışmayı yapmadığı anlamına gelmez" dedi Sladen.
"NASA'nın kendi yörüngesel enkaz gereklilikleri, hayatta kalan enkazdan kaynaklanan insan yaralanma riskinin 10.000'de bir'i aşmaması gerektiğini söylüyor, bu yüzden bu çalışmanın tamamlanmış olması ve yayınlanmamış olması çok olası" diye konuştu Space.com'a. "Kişisel olarak bunun yayınlanması gerektiğine inanıyorum, NASA bunu önceki uydular için yaptı. Risk neredeyse kesinlikle çok küçük, ancak bu insanlara tahmin yerine net, gerçekçi bir tablo verir."
Yok olmak üzere tasarlamak
Sladen, bir uydunun yaşamının nasıl sona ereceği konusuna geçmişe kıyasla çok daha fazla odaklanıldığını ekledi.
"Birçok uydu artık kendini uzaktaki bir okyanus parçasına yönlendirecek kadar itkiye sahip ya da tamamen yanacak şekilde tasarlanmış malzemelerden üretiliyor; buna 'yok olmak üzere tasarlamak' deniyor. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı yeniden girişten kimsenin zarar görme şansını 10.000'de bir ile sınırlıyor ve bir uydu bunu karşılayamıyorsa kontrollü şekilde inmeye zorlanıyor" dedi Sladen.
Peki insanlar Swift kalıntılarıyla kötü bir karşılaşma yaşamaktan endişe etmeli mi?
Sladen buna gerek olmadığını düşünüyor. NASA'nın yerdeki birine zarar verme ihtimalinin düşük olduğunu söylediğini ve LeoLabs'ın da riski çok küçük olarak tanımladığını belirtti. Uzay aracının çoğu yanacak ve hayatta kalan parçalar büyük olasılıkla denize düşecek.
"Gerçek endişe uzun vadeli eğilim. Daha önce hiç olmadığı kadar çok uydu fırlatılıyor, kontrolsüz yeniden girişlerin sayısı artıyor ve bu yüzden uyduların güvenli şekilde inmeye tasarlanması her zamankinden daha önemli hale geliyor" diye sözlerini tamamladı Sladen.
