NASA, yeni büyük uzay gözlemevini fırlatmaya günler kala kaldı.
Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu 30 Ağustos’ta Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden bir SpaceX Falcon Heavy roketiyle fırlatılacak ve Dünya’dan yaklaşık 930 bin mil yani 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki bir noktaya yönlendirilecek.
James Webb Uzay Teleskobu panoramik görüşten çok dar bir görüş alanıyla gökyüzünün küçük belirli bölgelerine derinlemesine bakmayı tercih ederken Roman ölçek için tasarlandı. Görüş alanı Hubble Uzay Teleskobu’nun 100 katı büyüklüğünde. Bu sayede beş yıllık planlanan temel görev süresinde Hubble’ın ilk 30 yılda gördüğünden 50 kat fazla gökyüzünü görüntülemesi bekleniyor. NASA’ya göre bu erişimle gözlemevinin yaklaşık 20 milyar yıldızı haritalaması, bir milyardan fazla galaksiden gelen ışığı ölçmesi ve 200 bin kadar yeni ötegezegen ortaya çıkarması öngörülüyor.
Görev için gerekli aletler, tuhaf bir şekilde uçuş halindeki bir helikoptere benzeyen gözlemevinin içinde yer alıyor. Teleskobu barındıran burun benzeri ön kısım, her iki yana uzanan düz güneş panelleri ve üstteki antenle birlikte Roman’ın ana bileşenlerini anlamak için kullanışlı bir benzetme sunuyor.
Teleskop
Bir helikopterin burnunda kritik navigasyon ve görüş aletleri olduğu gibi Roman’ın ön kısmında da yıldız ışığını toplayıp arkasındaki bilim aletlerine gönderen teleskop bulunuyor.
Teleskopun kalbinde Hubble’la aynı boyutta, 7,9 fit yani 2,4 metre çapında bir birincil ayna var. Önünde ise yaklaşık 2 fit yani 0,5 metre genişliğinde daha küçük bir ikincil ayna yer alıyor. NASA’ya göre her iki ayna da gözlemleri engelleyecek ısıyı önlemek için yaklaşık 19 Fahrenheit yani eksi 7 santigrat dereceye soğutuluyor.
Teleskopun optimum optik çalışma koşulunu koruması için de Ön Kapak Açma Aygıtı, yani DAC yardım ediyor. Roman’ın en önünde bulunan şapka benzeri gölgeleme sistemi yörüngeye ulaştıktan sonra açılıyor, teleskop namlusuna sızan dağınık ışığı engelliyor ve görev boyunca hassas optikleri koruyor.
Güneş Dizisi Güneş Kalkanı
Bir helikopterin kanatları Roman’ın her iki yanına gerilmiş düz panellere benziyor; fark bu panellerin kaldırma değil güç üretmek için tasarlanmış olması.
Güneş Dizisi Güneş Kalkanı ya da SASS altı güneş panelinden oluşuyor. Bunlardan ikisi uzay aracına sabit kalıyor, dört tanesi Roman yörüngeye ulaştıktan sonra açılıyor. Güneye dönük dizilim gözlemevine güç sağlıyor ve aynı zamanda hassas aletlerin çalışması için gereken düşük sıcaklıkların korunmasına yardımcı olmak üzere uzay aracının büyük bölümünü gölgeliyor.
Geniş Alan Aleti
Görevdeki iş gücü Geniş Alan Aleti, WFI, aslında Dünya’dan görülen dolunaydan daha büyük bir gökyüzü dilimini tek karede yakalayacak kadar güçlü ve duyarlı dev bir kızılötesi kameradır.
Alet bu işi, her biri 16 milyondan fazla piksele sahip 18 dedektörün bir yay şeklinde dizilmesinden oluşan bir mozaiğin üstlendiği sayesinde yapıyor. Dedektörler astronomik kaynaklardan gelen ışığı topluyor ve elektrik sinyallerine dönüştürüyor. Her görüntü o kadar geniş bir görüş alanı kapsıyor ki bilim insanları neredeyse her pozun bilgiyle dolu olmasını bekliyor.
Elde edilecek veriler, diğer yıldızların çevresindeki gezegen sistemleri hakkında yeni bilgiler ortaya çıkarmaya ve evrende maddenin nasıl yapılandığı ve dağıldığının haritasını çıkarmaya yardımcı olacak. Bu da karanlık enerjinin gizemli doğasına dair yeni ipuçları sunacak.
Koronograf
Koronograf, takma adıyla Starglasses, yıldızların parıltısını engelleyerek onların çevresindeki gezegenlerin görünür hale gelmesini sağlıyor. Bu sayede şu an görülebilenlerden çok daha soluk gezegenler keşfedilebiliyor.
Alet, binlerce küçük aktüatörle donatılmış iki şekil değiştiren aynayı kullanıyor. Teleskoptan gelen yıldız ışığı bu aynalardan geçerken aktüatörler aynaları gerçek zamanlı olarak DNA ipliği genişliğinden daha küçük optik kusurları düzeltmek için ince ayar yapıyor. Özel maskeler aynalarla birlikte çalışarak ışığın iç kenarların etrafında bükülmesini bastırıyor ve sistem yıldızın parıltısını büyük ölçüde azaltırken yörüngedeki gezegenden gelen çok daha zayıf ışığın geçmesine izin veriyor.
Roman’ın kıdemli proje bilim insanı Julie McEnery temmuz ayındaki basın toplantısında “Bunu fizikle sihir yapmak olarak görüyorum” dedi. “Işığın dalga özelliklerinden yararlanarak yıldız ışığını iptal ediyoruz, böylece yanındaki gezegenleri görüntüleyebiliyoruz.”
Bilim insanları bu yeteneğin Roman’ın güneş benzeri yıldızların çevresindeki Jüpiter boyutundaki gezegenleri doğrudan görüntülemesini ve gezegenlerin oluştuğu tozlu disklerle hala çevrili genç gezegen sistemlerinin keskin görüntülerini yakalamasını sağlayacağını düşünüyor.
Bir ek fayda olarak tüm alet aynı zamanda NASA’nın yakında planlanan Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi gibi gelecek görevler için bir test alanı görevi görüyor. Bu gözlemevi yakın yıldızların çevresindeki Dünya benzeri gezegenleri doğrudan görüntülemeyi hedefliyor.
Yüksek Kazançlı Anten
Bir helikopterin rotorunun yerine Roman’ın üstünde anten yansıtıcısı bulunuyor. Yaklaşık 6 fit yani 1,8 metre çapındaki yüksek kazançlı anten ya da HGA, gözlemevinin Dünya ile iletişim bağlantısı. Rutin uzay aracı verilerini ve yüksek hızlı bilim verisi indirmelerini yönetiyor. Saniyede 500 megabite kadar hızla bilgi göndermek üzere tasarlandı.
Motorlu salınım tertibatları antenin farklı gökyüzü bölgelerine bakarken bile yer istasyonlarına kilitlenmesini sağlıyor. Böylece teleskopun topladığı büyük miktardaki veri Dünya’ya ulaşabiliyor.
Planlandığı gibi giderse Roman uzaydaki istasyonu Lagrange Noktası 2, L2’de yerini aldığında bu bileşenler birlikte gözlemevine evrenin geniş ölçekli haritasını çıkarmaktan uzak gezegenleri avlamaya ve kozmolojinin en büyük gizemlerinden biri olan karanlık enerjiyi araştırmaya kadar uzanan iddialı araştırması için gereken genişlik ve hassasiyeti verecek.
