Bilim insanları nihayet Venüs’ün, Dünya’nın ikizi olarak görülen gezegenin neden uydusu olmadığı konusunda bir sonuca yaklaşmış olabilir. Güneş Sistemi’ndeki en sıcak gezegenin kendi doğal uydusunu yutmuş olabileceği bulundu.
Venüs, boyutu, kütlesi, kayalık yapısı ve Güneş’ten uzaklığı nedeniyle sık sık Dünya’nın ikizi olarak anılır. Ancak iki gezegen arasında göze çarpan farklar var. Kurşunu eritebilecek kadar yoğun sıcağı, inanılmaz yüzey basıncı, şiddetli yüksek hızlı rüzgarları ve sülfürik asit bulutlarıyla Venüs’ün en belirgin farklarından biri uzaktan da görülebiliyor. Dünya’nın sabit bir arkadaşı olan Ay varken Venüs’ün kendi uydusu yok. Güneş Sistemi’nde uydusu bulunmayan tek gezegenler Güneş’ten ikinci olan Venüs ve en yakın olan Merkür.
Yıllardır bilim insanlarının üzerinde durduğu soru şuydu: Venüs her zaman uydusuz muydu, yoksa Güneş Sistemi’nin en sıcak gezegeni bir zamanlar doğal bir uyduya sahipti de onu kaybetti mi? Şimdi bir araştırma ekibi bu soruya yanıt bulmuş olabilir ve Venüs çevresinde dönecek varsayımsal bir uydunun akıbetini belirledi.
“Ay oluşumu ve Güneş Sistemi’ndeki evrimiyle her zaman ilgilendim, özellikle de araştırmam Venüs’ün evrimi ve geçmişte yaşanabilir olma potansiyeli üzerine odaklandığı için Venüs’le ilgileniyorum” dedi ekip lideri Stephen R. Kane, University of California, Riverside. “Venüs Dünya’nın ikizi ve ikisi de boyut, kütle ve bileşim bakımından neredeyse aynı. Ancak Dünya’nın büyük bir ayı var, Venüs’ün ise hiç ayı yok, hatta küçük bir yakalanmış uydu bile yok.”
“Venüs kuşkusuz büyük çarpma olayları yaşadı, tıpkı Dünya gibi ve bu yüzden kendi gökyüzümüzde gördüğümüze benzer bir ay oluşturma fırsatı Dünya kadar, hatta daha fazla oldu.”
Kane ve meslektaşları Venüs uydusunun başına ne gelebileceğini test etmek için bir simülasyon oluşturdu.
“Çalışma temel fizik kurallarına geri dönmeyi ve simülasyonu sıfırdan kurmayı gerektirdi, bunu Dünya-Ay sisteminin evrimini yeniden üretebildiğimi doğrulayarak test ettim” dedi Kane. “Modelimizin Venüs’ün neden ayının olmadığı için tam bir açıklama sunduğunu fark ettiğim an heyecan vericiydi!”
Venüs kendi uydusunu yuttu mu?
Ekip Venüs, varsayımsal bir uydu ve Güneş arasındaki yerçekimsel çekişmeyi milyarlarca yıl boyunca modelledi.
“Bu, kendi Ay’ımızın yavaşça Dünya’dan uzaklaştığını yöneten aynı fizik. Venüs’ün ne hızda döndüğü ve uydusunun ne kadar kütleli olabileceği konusunda geniş bir olasılık aralığında hesaplamaları çalıştırdık ve gelgitlerin nasıl işlediği konusunda iki bağımsız matematiksel betimleme kullandık” diye açıkladı Kane.
Araştırmacı, ulaşılan sonuçların tek bir varsayım setine bağlı kalmaması için böyle yapıldığını söyledi. Çoğu durumda Venüs uydusunun bizimki gibi güvenli bir şekilde dışa doğru sürüklenmeyeceğini buldular. Bunun yerine modelleme, Venüs çevresinde dönen bir uydunun sonunda yönünü tersine çevireceğini ve gezegenin yerçekimiyle parçalanana kadar içe doğru spiral yapacağını gösterdi.
Kane ve meslektaşları, caydırıcı bir boyuta sahip olmanın da bir Venüs uydusunun hayatta kalmasını garanti etmeyeceğini buldu.
“İlginç bir yön, daha ağır bir uydunun daha hızlı yok edilmesi. Çünkü kütlesi büyük bir uydu Venüs’ün dönüşünü o kadar verimli şekilde boşaltır ki bu da yok oluşunu hızlandırır” diye ekledi Kane.
Peki bir Venüs uydusunun hayatta kalabileceği bir durum var mı?
“Hayatta kalma iki ana şeye bağlıydı: Venüs’ün uydu oluştuğunda hızlı dönmesi gerekiyordu, günü yaklaşık 12 saatten kısa olmalıydı ve uydu çok kütleli olmamalıydı, kabaca kendi Ay’ımızın kütlesi kadar” dedi ekip lideri Stephen R. Kane, University of California, Riverside. “Bu dar pencerede uydu dışa doğru göç eder ve Dünya’nınkine benzer şekilde stabilize olur. Bu aralığın dışında uydu maalesef Venüs tarafından tüketilmeye mahkumdur.”
“Dolayısıyla hayatta kalan bir uydu, mütevazı boyutta olmalı ve hızla dönen erken dönem bir Venüs çevresinde dönmeliydi; bunlar erken Venüs’ün gerçekte neye benzediğiyle uyuşmayan koşullar.”
Venüs’ün gerçekten kendi uydusunu yok edip etmediğini kesin olarak bilemeyebiliriz. Kane’e göre doğrudan gözlemsel kanıt toplamak çok zor.
“Doğrudan gözlemsel kanıt bulmak oldukça zor. Milyarlarca yıl önce kaybedilmiş bir uydu, bugün bir teleskopla işaret edebileceğimiz doğrudan bir iz bırakmaz, bu yüzden olayı doğrudan gözlemleyemeyiz” dedi Kane. “Ancak dolaylı yollar var. Örneğin bir uydu yok olduysa ve enkazı Venüs’e yağdıysa, gezegenin yüzeyinde veya atmosferinde kimyasal bir parmak izi bırakmış olabilir ve NASA’nın DAVINCI (Deep Atmosphere Venus Investigation of Noble gases, Chemistry, and Imaging) sondası da dahil olmak üzere Venüs’e yapılacak önümüzdeki görevler atmosfer bileşimini ayrıntılı olarak ölçecek.”
Eğer DAVINCI gibi görevler Venüs’ün iç yapısı hakkında daha iyi bir anlayış geliştirmemize yardımcı olursa, bu da bu araştırmada kullanılan modelleri iyileştirecektir. Bunun nedeni, bu tür modellerin çıktılarının şu anda yeterince anlaşılmayan Venüs’ün iç özelliklerine bağlı olması.
“Güneş Sistemi’nin ötesinde daha geniş bir test var çünkü sonuçlarımız, diğer yıldızlar etrafındaki yavaş dönen Venüs benzeri gezegenlerin genel olarak büyük aylara sahip olmayacağını öngörüyor, bu yüzden astronomlar ötegezegenler etrafında aylar aramaya başladıkça bu tahmin gerçek verilerle karşılaştırılabilecek” dedi Kane.
Kane ve meslektaşları Venüs’ten veya Venüs benzeri ötegezegenlerden gelecek daha fazla veri gelene kadar ellerini ovuşturarak beklemeyecek. Bu arada üzerinde çalışacak çok şeyleri var.
“Çalışmamızın keşfedilmesini istediğim birçok sonucu var. Bunlar arasında şimdi test edilebilecek bir Venüs uydusu tüketme olayının bileşimsel ve atmosferik etkileri de var” diye sonlandırdı Kane. “Ayrıca Merkür ve Mars için benzer etkileri keşfetmek ve böyle ay çarpışma senaryolarının gerçekleşmiş olabileceği ötegezegeni durumları üzerinde daha fazla çalışma yapmak istiyorum.”
Ekip araştırmasını arXiv deposu sitesinde ön-hakemli bir makale olarak yayınladı.
