Bir şirket yurt dışına mal sattığında, ödemesini almak için genellikle 30, 60 veya 90 gün beklemek zorunda kalıyor. Bu süreçte işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için nakit paraya ihtiyacı var. Bankalar, özellikle de küçük şirketler için bu bekleme süresine karşı kredi vermeye pek yanaşmıyor. Çünkü borçlunun evraklarını ve kredi notunu incelemenin maliyeti, küçük bir krediden sağlanacak kârı aşabiliyor. Asya Kalkınma Bankası'nın ticari finansman sağlayıcıları arasında yaptığı araştırmaya göre, işletmelerin ihtiyaç duyduğu ve gerçekten çekebildiği kredi arasındaki bu küresel açık, 2023'teki seviyesinden değişmeyerek 2025 yılında 2,5 trilyon dolara ulaştı.
Küçük ihracatçılar kredi başvurularında yüzde 41 oranında reddediliyor. Bu oran, büyük şirketlerin karşılaştığı yüzde 40'lık ret oranına neredeyse eşitlendi. Ancak Asya Kalkınma Bankası, bu yakınlaşmanın küçük firmaların başvurudan vazgeçmesinden kaynaklanabileceğini, yani finansmana erişimde gerçek bir iyileşme anlamına gelmeyebileceğini de belirtiyor.
Küçük Kredilerde Yeni Oyuncular Sahneye Çıkıyor
Bir grup finansal teknoloji (FinTech) girişimi, bankalardan çok daha hızlı bir şekilde bu sorunu çözmeye çalışıyor. Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Comfi, Nisan ayında Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da büyümek için 65 milyon dolar fon topladı. Şirket, fatura kesildikten sonra tedarikçilerin ödemesini 24 saat içinde yaparken, alıcılara ödeme için 90 güne kadar vade tanıyor. Bugüne kadar binden fazla müşteri için 15 binden fazla faturayı işleme aldı.
Yatırım turunu yöneten Iliad Partners firmasından Christos Mastoras, konuyla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi: "Yapay zeka destekli kredi değerlendirme süreçlerini disiplinli risk yönetimiyle birleştiren ekip, gerçek ekonomi üzerinde etki yaratacak ölçeklenebilir bir platform inşa etti."
İngiltere merkezli Hokodo ve İsveç merkezli Treyd de farklı pazarlarda benzer çözümler sunuyor. Hokodo, bir işletme alıcısını, ilk satın alımında bile anında onaylayabiliyor ve 90 güne kadar ödeme vadesi tanıyor.
Stockholm merkezli Treyd ise perakende markalarının denizaşırı tedarikçilerine peşin ödeme yapmalarına yardımcı olmaya odaklanıyor. Markanın borcunu ödemesi için kendisine beş aya kadar süre tanınıyor ve kredi kararları, işletmenin muhasebe verilerine doğrudan bağlanarak alınıyor.
Her iki şirket de tıpkı Comfi gibi, bankaların geleneksel olarak kullandığı yavaş evrak inceleme süreçlerine bel bağlamak yerine; işletmelerin faturalarını, ödeme geçmişini ve diğer işlem verilerini okuyarak analiz yapıyor.
Asıl Test, Matematiğin Gerçekten Tutup Tutmadığı
Kredilerin işlenme maliyetini düşürmek, bu işin sadece yarısı. Asıl zor soru şu: Bu şirketler, bankalardan daha iyi bir şekilde hangi borçluların güvenli olduğunu gerçekten tespit edebiliyor mu, yoksa bankaların haklı sebeplerle reddettiği işletmelere sadece daha hızlı mı kredi veriyorlar?
Eğer bu şirketler, bankaların gözden kaçırdığı iyi borçlu profillerini gerçekten yakalayabiliyorsa, daha ucuz kredi işleme süreçleri, şu anda sistem dışı kalan milyonlarca küçük işletmeye ticari finansman kapısını açabilir. Ancak bunu yapamıyorlarsa, daha riskli borçlulara daha hızlı ve ucuz kredi vermek, ekonomik koşullar zorlaştığında gerçek zararlara dönüşebilir. Bu durum, tam da bankaları küçük ticari krediler konusunda baştan itibaren temkinli hale getiren riskin ta kendisi.
Küçük işletmeler şimdiden bu araçlara karşı gerçek bir iştah gösteriyor. PYMNTS Intelligence'ın "Kredi Birliği Takip Serisi" raporuna göre, küçük ve orta ölçekli işletmelerin yüzde 75'i, önümüzdeki iki yıl içinde finans kuruluşlarının sunduğu en az bir yapay zeka özelliğini kullanacaklarını belirtti. Yıllık geliri 1 milyon doların üzerinde olan işletmelerde bu oran yüzde 83'e çıkıyor. Talep ortada. Ancak ekonomik koşullar değiştiğinde, bu talebin arkasındaki kredi değerlendirme modellerinin ayakta kalıp kalamayacağı hala cevapsız bir soru.
