Bu hafta Londra'da hava çok sıcaktı. Gerçekten çok sıcak. Tehlikeli bir sıcak dalgası Batı Avrupa'yı vurdu. Dün Birleşik Krallık, haziran ayında şimdiye kadarki en yüksek sıcaklığı olan 36,1°C'yi (yaklaşık 97°F) kaydetti. Ama telefonumdaki hava durumu uygulamasına göre, hissedilen sıcaklık 39°C'ydi.
Haziran ayında Birleşik Krallık'ta bu tür sıcaklıklar görmek korkutucu. Meteoroloji Ofisi'ne göre, 1991-2020 arasında İngiltere'de haziran sıcaklıkları ortalama 19°C'de (66°F) zirve yapıyordu. Avrupa genelinde bu sıcak dalgasının binlerce ölüme neden olması bekleniyor. Tarım, altyapı ve sağlık sistemi için de başka korkunç sonuçlar doğuracak.
Ama bu hafta sıcağın zihnimize ve beynimize ne yaptığına bakmak istiyorum. Şahsen ben düzgün düşünmenin neredeyse imkansız olduğunu fark ettim. Sıcak dikkat dağıtıyor ve zihnim bulanık. Daha sıcak bölgelerde açık havada çalışan insanların durumunu düşünmek bile istemiyorum.
Bu sadece yorgunluk ve kafa karışıklığı değil. Sıcağın beyin üzerindeki etkileri ölümcül olabilir. Ve araştırmacılar hâlâ nedenini anlamaya çalışıyor.
Çalışmalar, sıcaklıklar arttıkça insanların daha sinirli ve daha şiddet yanlısı olduğunu doğruladı. Ancak bu çalışmaların çoğu ilişkilere dayanıyor. Liverpool Hope Üniversitesi'nden bilişsel psikolog Catherine Thompson, bir sıcak dalgasının düşünme şeklimizi nasıl etkileyebileceğini doğrudan incelemenin zor olduğunu söylüyor.
Thompson bunun yerine aşırı sıcağın itfaiyeciler üzerindeki etkilerini inceliyor. Planlı eğitimlerine (yanan bir binaya girmeyi içeren) girmeden önce ve çıktıktan sonra insanların bilişsel becerilerini ölçmek daha kolay. Henüz başlangıç aşamasında olsa da ekip, itfaiyecilerin sıcaklığa maruz kaldıktan hemen sonra odaklanmakta ve dikkatlerini kontrol etmekte zorlandıklarını buldu. Eminim sıcak dalgası yaşayan insanlar bunu anlayacaktır. İtfaiyecilerin becerileri yaklaşık 20 dakikalık soğuma süresinin ardından normale döndü. Ama sadece 15 dakikalık yoğun sıcaklığa maruz kalmışlardı. Thompson, günler süren bir sıcak dalgası boyunca yaşamanın etkilerinin ne olabileceğini veya bunların ne kadar süreceğini bilmiyor. Bunu anlamak, yaklaşan bir sıcak dalgası haberinin ardından birkaç gün içinde binlerce kişiye bilişsel test kitleri göndermeyi gerektirebilir. Thompson, "Tahminimce kimse bunu yapmadı çünkü yapması çok zor," diyor.
Yine de araştırmacılar, sıcak dalgalarının bazı etkilerini sonradan yapılan çalışmalarla öğrenebiliyor. Ve bu çalışmalar, sıcağın ruh sağlığı sorunları olan insanlar için daha feci sonuçlar doğurduğunu gösteriyor. Connecticut'taki Hartford HealthCare bünyesindeki Sıcak-Zihin Laboratuvarı'nın direktörü Joshua Wortzel, "Sıcaklık belirli bir bölge için tipik kabul edilenin üzerine çıktığında bir korelasyon var gibi görünüyor. Ne kadar sıcak olursa, özellikle yılın en sıcak zamanlarında, ruh sağlığı sonuçları o kadar kötüleşiyor," diyor.
Oxford Üniversitesi'nden iklim değişikliğinin ruh sağlığı üzerindeki etkisini inceleyen Emma Lawrence ve meslektaşları, 2023'te yayımlanan bir çalışmada ruh sağlığı sonuçlarını ortam sıcaklığına bağlayan kanıtları inceledi. Sıcak dalgaları sırasında, bu tür rahatsızlıkları olan kişilerde hastaneye yatış oranında %9,7'lik bir artış buldular. Lawrence, "Ruh sağlığı sorunları yaşayan insanlar, sıcağın fiziksel etkilerine karşı en hassas gruplar arasında yer alıyor," diyor. Örneğin, şizofreni hastalarının 2021'de Kanada'yı vuran rekor sıcak dalgası sırasında ölme olasılığının üç kat daha fazla olduğu bulundu.
İnsanları korumak için bu etkilerin altında yatan mekanizmaları daha iyi anlamamız gerekiyor. Sonuçta hava çok sıcak olduğunda birçok şey değişiyor. Bazı insanlar içeride kapalı kalıyor, dışarıda oynamaktan ve egzersiz yapmaktan kaçınıyor ve iyi bir gece uykusu almak zorlaşabiliyor. Uyku, sosyalleşme ve egzersiz ruh sağlığımız için gerçekten önemli. Ancak olağandışı sıcağın beynimize özel bir şey yapıp yapmadığı, Wortzel'in deyimiyle "milyon dolarlık soru." Laboratuvar hayvanları üzerinde yapılan araştırmalar, aşırı sıcağın beyindeki kimyasal sinyallerin işleyişini değiştirebileceğini gösteriyor. Örneğin, birden fazla çalışmaya göre fareler yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında serotonin gibi nörotransmitterlerin seviyeleri artıyor gibi görünüyor. Sıcak ayrıca beynimizdeki ağların birbirleriyle iletişim kurma şekline müdahale edebilir ve beyin hücrelerimize ulaşan oksijeni etkileyebilir.
Ortaya çıkan araştırmalar, her ne sebeple olursa olsun, çocukların ve gençlerin en savunmasız gruplar arasında olduğunu gösteriyor. Wortzel ve meslektaşları bu hafta başında yayımlanan bir araştırmada, ABD'de 15-24 yaş arasındaki kişilerde ortalama aylık sıcaklıktaki her 1°C'lik artış için intihar oranında %2,97'lik bir artış gördü. Bu, 24 yaş üstü kişilerde görülen artışın iki katından fazla (ki bu da kendi başına endişe verici). Diğer çalışmalar, sıcaklığa maruz kalmanın çocukların beyin gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçları olabileceğine işaret ediyor. Aşırı sıcağa veya soğuğa maruz kalan bebeklerin, 9-12 yaşlarına geldiklerinde beyaz cevherlerinin değişmiş olduğu görüldü, ancak bu etkilerin bireysel bir çocuğu nasıl etkileyebileceği henüz net değil.
