Bilim ve teknoloji araştırmaları
Fizikçiler yüzyıldan uzun süredir gizli kalan üçüncü bir manyetizma türü olan altermagnetizmi ortaya çıkardı. Keşif, gelecekteki bilgisayar ve elektronik teknolojilerini dönüştürme potansiyeline sahip. Çalışmayı yürüten Johannes Gutenberg Üniversitesi Mainz'den Prof. Jairo Sinova, Dr. Libor Šmejkal ve Prof. Tomas Jungwirth 2026 Europhysics Prize ödülüne layık görüldü.
SpaceX'in Falcon 9 roketi 13 Ekim 2026'da erken saatlerde fırlatıldığında egzozu güneş ışığıyla aydınlanarak doğu ABD üzerinde dev bir denizanası görüntüsü oluşturdu. Görev, NASA için 35. ticari ikmal uçuşu olarak Uluslararası Uzay İstasyonu'na güneş paneli yükseltmeleri ve körlükten nörolojik hastalıklara kadar çeşitli tıbbi araştırmalar taşıdı.
NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, mühendislerin insan saçı genişliğinin on altıda biri kadar küçük bir ayarlama yapmasıyla tahmin edilenden neredeyse yüzde 30 daha iyi görüntü kalitesi elde etti. Geniş Alan Aleti ve Koronagraf Aleti'nin testleri, teleskobun karanlık madde ve karanlık enerji araştırmaları için hazırlandığını gösteriyor. Ekip, optik hatanın 90 nanometre RMS olan gereksinimin altında 63 nanometre RMS seviyesine indiğini açıkladı.
NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu, 20 ışık yılı uzaklıktaki kahverengi cüce SIMP 0136'nın atmosferinde beklenmedik bir düzen tespit etti. Trinity College Dublin ekibi, ana bileşen analiziyle sıcaklığın ve bulut yapısının üç tekrarlayan hava durumunu yönettiğini gösterdi. Yöntem, uzak gezegenlerin atmosferlerini anlamada yeni bir yol açıyor.
SpaceX'in Dragon kapsülü 15 Ekim'de Uluslararası Uzay İstasyonu'na kenetlendi. Yükte yapay retina üretimi, beyin organoidleri ve 3 boyutlu kalp dokusu gibi tıbbi deneyler ile istasyonun son güneş paneli seti bulunuyor. Görev, şirketin NASA için gerçekleştirdiği 35'inci ticari ikmal uçuşu oldu.
James Webb Uzay Teleskobu, 1.300 ışık yılı uzaklıktaki sıcak gaz devi WASP-17b’nin atmosferinin bir yandan diğerine göre daha genişlediğini gösterdi. Bristol ve Cornell ekiplerinin geliştirdiği transmission strings yöntemiyle elde edilen harita, akşam tarafındaki güçlü rüzgarların ısıyı taşıyarak atmosferi şişirdiğini doğruladı.
Nazi Almanya'sının son deneysel reaktörü B8'in çalışmadığı, yeni bir bilimsel incelemeyle ortaya kondu. Kalan uranyum küpleri ve savaş dönemi belgelerinin analizi, projenin gerekli uranyum ve ağır su miktarına ulaşamadığını gösteriyor. Araştırma, fizikçi Werner Heisenberg'in iddialarının gerçekçi olmadığını ortaya koyuyor.
Curtin Üniversitesi öncülüğündeki bir ekip, kütlesi Güneş’in 10 katından milyonlarca katına kadar değişen kara deliklerin jet fırlattığı anı belirleyen ortak bir kural buldu. Gözlemler, gecikmeli jetlerin kara deliğin beslenme hızı Eddington limitinin yaklaşık yüzde 2’sine düştüğünde ortaya çıktığını gösteriyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu artan saniyeyi kaldırma kararını hızlandırdı. Uygulama gelecek yıl 20 Mayıs’ta sona erecek ve yerini binlerce yıl arayla eklenecek artan saatler alacak. Karar, Dünya’nın dönüşündeki değişim nedeniyle saniye çıkarma riskine karşı alındı.
Yaşla ilişkili makula dejenerasyonu dünya çapında 5 milyondan fazla kişiyi etkiliyor. Avrupa’da temmuzda onaylanan Prima sistemi, kamera donanımlı gözlük ve retina implantıyla ileri evre hastalarda merkezi kör noktayı telafi ediyor. Eğitim sonrası hastaların yüzde 80’inden fazlası okuyabiliyor, bulmaca çözebiliyor ve telefon kullanabiliyor.
Japonya’daki araştırmacılar, tek atom yüksekliğindeki yüzey basamaklarının ultranın süperiletkeninde kuantum vortekslerini ray gibi yönlendirdiğini gösterdi. Vorteksler basamak boyunca enine göre bin kat daha kolay akarken, etki sıcaklık ve manyetik alanla ayarlanabildi. Bulgular, çok daha az enerji tüketen süperiletken elektronik için yeni bir yaklaşım sunuyor.
Ülkenin 250. yıl dönümü için Penn State Üniversitesi araştırmacıları, 180 yıldır çalınmayan Liberty Bell’in akustik özelliklerini bir replika üzerinden modelledi. Çalışma Acoustical Society of America toplantısında sunuldu ve Physics Today’de yayımlandı. Replikanın ölçümleri çanın mod frekansları ve titreşim şekilleri hakkında nicel veriler sağladı.
Rocket Lab, karbon kompozit yapımda ortaya çıkan üretim sorunu nedeniyle orta yük kapasiteli Neutron roketinin ilk uçuşunun 2027’ye sarkacağını açıkladı. Sorun, birinci kademedeki yakıt tankı kubbelerinde oluşan hava boşluklarına bağlandı. Şirket, sorunun çözüldüğünü söylese de yeni kubbe üretimi ve test süreci takvimi ileri taşıdı.
Mercanlarla çevrili atol adalarının sağlıklı ekosistemleri, deniz seviyesi yükselişine karşı doğal bir direnç oluşturabiliyor. Uluslararası bir ekip, 28 atolde yürüttüğü çalışmayla seabirdler, yerli bitki örtüsü ve mercan resifleri arasındaki enerji döngüsünün ada büyümesini desteklediğini ortaya koydu.
Elektrik talebinin arttığı dönemde ABD'de mevcut nükleer reaktörlerin güç artırımı gündeme geldi. Constellation ve Vistra'nın büyük ölçekli yükseltme planları yapay zeka kaynaklı talep artışına yanıt olarak şekilleniyor. Uzmanlara göre bu artırımlar önemli katkı sağlayacak olsa da 2030'a kadar beklenen talebi karşılamaya yetmeyecek.
-150 °C'ye soğutulup aylarca dondurucuda bekletilen domuz böbrekleri ilk kez yeniden ısıtılarak çalışır hale getirildi. Araştırmacılar bir yıldan uzun süre saklanan böbreklerin bile idrar üretebildiğini gösterdi. Bulgular organ bankacılığı için umut veriyor ancak uzun vadeli güvenlik hâlâ test ediliyor.
Çin'in Chang'e-6 göreviyle ilk kez uzak yüzde toplanan örnekler, Ay'ın iki yarımküresi arasındaki farkın Dünya'nın kütle çekimsel ısıtmasıyla tetiklenen antik magma akımlarıyla oluştuğunu gösteriyor. Nanjing Üniversitesi ekibi, manto bileşiminin benzer olduğunu ancak kabuk yapısının belirgin şekilde farklılaştığını tespit etti.
2007’de Irak’ta bir kan taşıma görevi sırasında düşen bir helikopter, ABD ordusunu kan tedarikinin kırılganlığı konusunda uyardı. DARPA şimdi raf ömrü uzun sentetik kan bileşenleri geliştirmek için 73 milyon dolarlık RAPIID programını yürütüyor. Plasma, trombosit ve kırmızı kan hücresi için farklı yaklaşımlar deneniyor, saha kullanımı için hedef 2029.
Libra takımyıldızında 320 ışık yılı uzaklıktaki ultra sıcak Jüpiter WASP-189b’nin atmosferinde magnezyum ve silisyum oranı, ev sahibi yıldızıyla birebir örtüşüyor. Arizona Eyalet Üniversitesi öncülüğündeki ekip, Gemini Güney teleskobuyla ilk kez eş zamanlı ölçüm yaparak bu benzerliği doğrudan gösterdi. Bulgular, gezegen oluşumunda yıldız kimyasının belirleyici olduğu varsayımını güçlendiriyor ve yaşanabilir dünya arayışına yeni bir dayanak sağlıyor.
Hindistan Bilim Enstitüsü araştırmacıları yapay zekâ ve makine öğrenmesiyle bakır katalizörde 9.389 tepkimeyi haritaladı. Genişletilmiş ağ, CO2 dönüşüm tahminlerini yaklaşık 40 kat iyileştirdi ve metanol üretiminde hidrojenin moleküler halde aktarılabildiğini gösterdi.
Bilim insanları bal arısının sokup uçtuktan sonra iğnesinin hedefte kalıp zehir pompalamaya devam ettiğini doğruladı. Proceedings of the National Academy of Sciences'te yayımlanan araştırmada iğnedeki çift pistonlu mekanizma yüksek hızlı görüntüleme ile izlendi. Bulguların mikro akışkan cihazlar ve tıbbi uygulamalar için ilham verebileceği belirtiliyor.
NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu, beklenenden çok daha erken oluşmuş yoğun karanlık madde barındıran antik bir galaksi kümesini tespit etti. XLSSC 122 olarak adlandırılan yapı, güçlü kütleçekimsel merceklenme gösteren en uzak küme olarak kayıtlara geçti ve erken evren modellerini sorgulatıyor.
Fırlatılışının üzerinden iki hafta geçen Sentinel-3C, Alpler'den Arktik'e ve Karayipler'e uzanan ilk renkli görüntülerle dikkat çekti. Uydu, okyanus yüksekliği ve Grönland buz tabakası ölçümlerinde de beklenen performansı gösterdi. Avrupa Uzay Ajansı, tam işletime geçiş için beş aylık test sürecinin sürdüğünü bildirdi.
ETH Zürih’ten Daisy Dent’in Panama’daki Barro Colorado Nature Monument’ta yürüttüğü uzun dönemli gözlemler, ormanların insan müdahalesi olmadan da birkaç on yılda kendini yenileyebileceğini gösteriyor. Hayvanların tohum taşımasıyla oluşan ekolojik ağlar, tek tür dikimlere kıyasla daha dayanıklı ve karbon tutumu yüksek ormanların oluşmasını sağlıyor. Araştırma, düşük maliyetli restorasyon için doğal rejenerasyona destek verilmesini savunuyor.