Bilim ve teknoloji araştırmaları
Seul Ulusal Üniversitesi ekibi, elektrotların hemen yanındaki yerel pH değişimlerinin reaksiyon başarısını nasıl belirlediğini ortaya koydu. Reaktör tasarımını değiştirerek seçiciliği yaklaşık 16%'den 97%'ye çıkardılar. Yöntem, plastik, ilaç ve elektronik hammaddelerinin oksijen ve elektrikle daha temiz üretilmesine olanak tanıyabilir.
Mississippi State Üniversitesi'nde yürütülen çalışma, bakır ve çinkonun amiloid-beta birikimine etkisini matematiksel modelle inceledi. Modelin laboratuvar sonuçlarıyla uyuşması, plak oluşumunu engellemeye yönelik stratejiler için umut verici bir araç sunuyor. Araştırmacı Shantia Yarahmadian, bulguların doğrudan tedavi anlamına gelmediğini ancak gelecek deneylere yol gösterebileceğini vurguluyor.
Viyana Teknik Üniversitesi ekibi, elektron yerine toryum atom çekirdeklerini kullanan kendi kendini stabilize eden ilk nükleer saati geliştirdi. Cihaz 24 saatten uzun süre müdahalesiz çalışabiliyor ve prototip olarak 30 milyon yılda bir saniye hata payına denk gelen hassasiyet gösterdi. Bulgular, atomik saatlerin ötesinde ultra hassas zaman ölçümüne kapı açıyor.
Princeton Plasma Physics Laboratory ekibi, plazmayı önce ısıtıp sonra yoğunlaştırmanın füzyon ateşlemesine çok daha az enerjiyle ulaşılmasını sağlayabileceğini hesapladı. Çalışma, Lawson kriterini genişleterek kirlenme, helyum birikimi ve radyasyon gibi gerçekçi etkileri modele dahil ediyor.
MIT öncülüğündeki uluslararası ekip Samanyolu'nda yaklaşık 300 ışık yılı uzaklıkta bir yıldızın kahverengi cüce yoldaşını yavaşça tükettiği sistemi buldu. ZTF J0440+2325 olarak adlandırılan sistemde kahverengi cüce yıldızını 87 dakikada bir dolanıyor ve bu etkileşim üçgen biçimli bir ışık eğrisi oluşturuyor.
North Carolina State University ekibi, lazerle oluşturulan plazma filamentinin radyo dalgası iletebildiğini gösterdi. <strong>ışın kılıcı benzeri plazma anteni</strong> olarak tanımlanan sistem, boyu ve yönü lazer ayarlarıyla değiştirilebiliyor. Araştırmacılar buluşun uydu haberleşmesi, radar ve uzay keşfi için umut vaat ettiğini belirtiyor.
NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu’nun 1999’daki arşiv verilerinde beyaz cüce HS 0209+0832 çevresinde olağan dışı niobyum imzası tespit edildi. Araştırmacılar bu izi yıldızın ölümünden sonra atılan malzemeden oluşmuş ikinci nesil bir gaz devinin işareti olarak yorumluyor. TESS verileri de yıldızın 3,7 milyon mil uzağında Jüpiter boyutlarında bir gezegen adayı olduğunu gösteriyor.
Warwick Üniversitesi öncülüğündeki ekip, ısıtma sırasında kısa süreli oluşan ara fazları izleyerek daha önce bilinmeyen malzemeler keşfetti. Bunlardan biri güneş ışığıyla temiz hidrojen üretiminde kullanılan bismut vanadatın yeni bir formu. Ara fazlardan birinin büyük miktarda lityum depolayabildiği görüldü, bu da yeni nesil piller için umut veriyor.
Eli Lilly ve Novo Nordisk’in paylaştığı veriler GLP-1 ilaçlarının biyolojik yaşı 2-3 yıl gençleştirebileceğini gösteriyor. ABD’de kullanım hızla artarken gastrointestinal etkilerin yanı sıra göz, saç ve tırnakla ilgili endişeler de gündemde. Dünya Sağlık Örgütü çocuklarda 10 yaş altı için ilaç tedavisini önermiyor.
Kanada'nın CHIME radyo teleskobu, kendi gözlemleriyle milyarlarca yıl öncesine ait hidrojenin soluk radyo parıltısını ilk kez tespit etti. Ölçüm, karanlık enerjinin evrenin genişlemesini nasıl hızlandırdığını test etmek için daha hızlı ve daha ucuz bir yöntem sunuyor. Bulgular The Astrophysical Journal'da yayımlandı.
Nobel ödüllü fizikçi Hans Bethe’nin 1931’de öngördüğü Bethe dizileri, Innsbruck Üniversitesi ekibi tarafından ultra soğuk bir gazda oluşturuldu ve doğrudan gözlendi. Sezyum atomları mutlak sıfıra yakın sıcaklıkta tek boyutlu tüplere hapsedilerek etkileşimleri ayarlandı ve altı parçadan fazla atom içeren bağlı kümeler elde edildi. Araştırma, bu kuantum çok-parçacık yapılarının çarpışmalara rağmen bozulmadan kalabildiğini gösterdi ve Nature Communications’da yayımlandı.
NASA'nın SpaceX Crew-12 ekibi, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda geçirdikleri 237 günün ardından Pasifik Okyanusu'na inerek Dünya'ya döndü. Dört astronot 100 milyon milden fazla yol katetti, 3.792 tur attı ve Ay ile Mars görevlerine hazırlık niteliğinde deneyler yürüttü; görev tarihi uzay yürüyüşü rekorlarına da sahne oldu.
NASA, ilk Ay üssünün kurulmasına yönelik üç bilimsel araştırmayı PRISM programı kapsamında seçti. Görevler yeraltı mağaralarını, buz rezervlerini ve çevresel tehlikeleri inceleyecek. Bulguların Artemis programı ve Mars yolculuklarına hazırlık için kullanılması bekleniyor.
Einstein Probe, kısa bir gama ışını patlamasından sonra yaklaşık 10 dakika süren yumuşak X-ışını yayınımı tespit etti. Gözlem, nötron yıldızı birleşmelerinin daha önce görülmemiş bir aşamasını gösterdi ve magnetar oluşumuna işaret etti. Bulgular, kütleçekim dalgası kaynakları için yeni bir elektromanyetik karşılık sunuyor.
Yaşamın sadece tek bir moleküler el formunu kullanması, köken araştırmalarında uzun süredir açıklanması gereken bir soru. Nobel Komitesi, kiral reaksiyonlarda tek bir el formunun baskın hale gelmesini gösteren çalışmalarıyla Henri Kagan ve Kenzo Soai'yi ödüllendirdi. Araştırmalar hem ilaç üretiminde hem de yaşamın başlangıcına dair kuramsal tartışmalarda yol gösterici oldu.
James Webb Uzay Teleskobu, genç yıldızlar çevresindeki aşırı enkaz disklerini inceleyerek gezegen oluşumundaki şiddetli çarpışmaların izlerini ortaya çıkardı. Araştırma, örnekteki disklerin yaklaşık üçte birinin Mars büyüklüğündeki cisimlerin enerjik çarpışmalarıyla oluşmuş olabileceğini gösteriyor. Bulgular, Ay’ın oluşumuna yol açan çarpışma da dahil olmak üzere Güneş Sistemi tarihine ışık tutuyor.
Illinois Urbana-Champaign ekibi uranyum ditellüridde elektron çiftlerinin dalgalı desenler oluşturduğu pair density waves kanıtı buldu. Bu desenlerin süperiletkenlik kaybolduktan sonra bile sürdüğü gözlendi; bu da Cooper çiftlerinin faz geçişinden önce oluşabileceğini gösteriyor. Bulgular Proceedings of the National Academy of Sciences'te yayımlandı.
James Webb Uzay Teleskobu, 154 ışık yılı uzaklıktaki HD 3167 b adlı kayalık süper-Dünya’da atmosfer olduğuna dair güçlü kanıt buldu. Yıldızını 24 saatte bir dolanan ve lav dünyası olarak sınıflandırılan gezegenin atmosferi, aşırı ısıya rağmen korunmuş olması bakımından bilim insanlarını şaşırttı. Keşif, erken Dünya’nın magma okyanusu evresine ışık tutuyor ve atmosfer taşıyan kayalık gezegenlerin sıcaklık sınırını anlamaya yardımcı oluyor.
NASA Jet Propulsion Laboratory liderliğindeki ekip, lazer mesafe ölçen uydular ve GPS verileriyle dünyanın kütle merkezinin mevsimlik salınımlarını daha hassas ölçtü. Araştırma, su, buz ve atmosferin yeniden dağılmasının merkezi geometrik merkez etrafında milimetre düzeyinde hareket ettirdiğini gösterdi. Bulgular, GRACE-FO gözlemleriyle uyumlu ve referans sistemlerinin iyileştirilmesi için önemli.
Meksika Körfezi'nde gelişen alçak basınç sistemi tropikal fırtınaya dönüşme yolunda ve kasırgaya evrilebileceği belirtiliyor. Bu yıl El Niño etkisiyle Atlantik tropikleri olağanüstü sakin kaldı ve modern kayıtlara göre kasırgasız bir sezon daha önce görülmedi. Oluşması halinde Isaias adını alacak sistemin Cuma veya Cumartesi günleri Louisiana'nın güneydoğusundan Florida Panhandle'a kadar bir yerde karaya ulaşması bekleniyor.
Eli Lilly ve Novo Nordisk, GLP-1 sınıfı kilo verme ilaçlarının biyolojik yaşı yavaşlattığına dair veriler paylaştı. Şirketlere göre hastaların biyolojik yaşı iki ila üç yıl geriledi; bazı ölçümlerde fark dört yıla ulaştı. Bulgular yaşlanma saatleri bilimi için destek sağlarken uzmanlar sağlıklı kişilerde etkilerin henüz bilinmediğini vurguluyor.
Güney Amerika'ya çarpan ve California'ya ilerleyen Kelvin dalgası şiddetli bir kıyı dalgası değil, El Niño ile gelen yavaş bir deniz seviyesi yükselmesi. Uzmanlar dalganın görünür bir kırılma yaratmadığını, ancak mevcut iklim koşullarıyla birleşince sel riskini artırabileceğini belirtiyor.
2019’da kurulan Type One Energy, Salı günü 200 milyon dolarlık Seri B yatırım turunu duyurdu. Şirket, parayı 2034’e kadar devreye almayı planladığı 400 megavatlık ticari füzyon santralinin finansmanında kullanmayı hedefliyor. Yatırım turuna Breakthrough Energy Ventures ve Clutterbuck Capital öncülük etti.
Energy Dome, şebekeye uzun süreli enerji sağlamak için sıkıştırılmış karbondioksit kullanan devasa depolama sistemleri geliştiriyor. İlk ticari tesisi 2025'te Sardinya'da devreye giren şirket, 24 saate kadar güç verebilen teknolojisini küresel ölçekte büyütmeyi hedefliyor. Sistemin verimliliği lityum-iyonun altında kalsa da maliyet avantajı ve jeolojiye bağımlı olmaması öne çıkıyor.