Archer Aviation, Boeing'in üç havacılık iştirakini satın alıyor: Otonom hava taksi geliştiricisi Wisk Aero, ABD Donanması tarafından kullanılan yüksek irtifa dronları üreten Insitu ve kentsel hava taksileri için hava trafik yönetimi sistemleri geliştiren SkyGrid. Anlaşma kapsamında Boeing'e Archer'dan hisse verilecek.
Bu hamle, devasa bir sipariş birikimi ve regülatif baskılarla boğuşan Boeing'in odak alanını temel ticari uçaklarına kaydırmasına da olanak tanıyor. Şu anda 6.200'den fazla uçağı kapsayan 715 milyar dolarlık bir sipariş birikimiyle karşı karşıya olan Boeing, 2024 yılında bir 737 Max modelinin gövdesinden parça kopmasıyla yaşanan güvenlik skandalının ardından yoğun bir denetim altında bulunuyor.
Yatırımcılar bu habere çok olumlu tepki verdi. Archer'ın (ACHR) hisseleri Pazartesi günü yüzde 20'nin üzerinde değer kazanırken, bu satın alma işlemi henüz gelir elde etmeye başlamamış bir eVTOL girişimini, arkasında kârlı bir savunma işi olan bir şirkete dönüştürdü.
Bu hamle, Archer'ın eVTOL planlarını da hızlandırabilir. Şirket, yıl sonuna kadar New York, Teksas ve Florida dahil olmak üzere birkaç farklı piyasada pilot hava taksi hizmetleri başlatmayı planlıyor.
Anlaşmanın asıl yıldızı Insitu. Yıllık 200 milyon doların üzerinde gelir elde eden, kârlı bir savunma insansız hava aracı üreticisi olan Insitu, 35 ülkenin silahlı kuvvetleri tarafından kullanılan 3.500'den fazla insansız hava aracı sistemi geliştirdi.
Wisk Aero ise Boeing'in yıllardır finansman sağladığı otonom eVTOL geliştiricisi. 2019 yılında Boeing ve Google kurucu ortağı Larry Page'in desteklediği Kitty Hawk arasında bir ortak girişim olarak kurulan Wisk, Archer'ın belirttiği üzere eVTOL uçaklarının altı neslini tasarlayan, üreten ve uçuran, ayrıca 1.700'den fazla uçuş testi gerçekleştiren tek şirket konumunda. SkyGrid ise uçak bağımsız hava trafik yönetimi yazılımıyla anlaşmayı tamamlıyor.
Finansal şartlar açıklanmadı. Boeing bu anlaşmada sadece satış yapmıyor; Archer'dan hisse alıyor ve teknoloji paylaşımı işbirliğine giriyor. Üstelik Boeing, Wisk'in otonom uçuş sistemlerine mevcut ve yeni nesil ticari ile savunma projeleri için erişimini koruyacak. Ancak satın alma bedeli, yatırım tutarı veya hisse oranı gibi rakamlar duyurulmadı. Anlaşmanın, rekabet kurumu incelemesinin ardından 2026'nın sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.
Archer bu hamleyi “fiziksel yapay zeka” alanına yapılan bir yatırım olarak pazarlıyor. Şirket, otonomi, eVTOL uçakları ve insansız hava araçlarını birleştirerek havacılık ve savunma için “uçtan uca bir fiziksel yapay zeka platformu” oluşturduğunu ve tüm bunların Archer'ın kendi yapay zeka temel modeli ZEE'ye entegre edileceğini belirtiyor.
Şirketin kurucusu ve CEO'su Adam Goldstein konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Bu, Archer ve havacılık ile savunmada fiziksel yapay zekanın geleceği için bir dönüm noktası. Çeşitlendirilmiş bir platform olma yolundaki bir sonraki büyük adımımız; gelir tabanımızı hızla büyütüp işletmemize ölçek kazandıracak” dedi.
Boeing Ticari Uçak Ürün Geliştirme Başkan Yardımcısı Brian Yutko ise durumu daha sade bir dille özetledi: “Bu işlem Boeing ve Archer için kazan-kazan durumu yaratıyor. Wisk, SkyGrid ve Insitu'nun yetenek geliştirmelerini ve pazara çıkış sürelerini hızlandırmalarını sağlarken, Boeing'in son yirmi yılda bu teknolojilere yaptığı yatırımları temel iş kollarında geliştirmeye devam ederek değerlendirmesini garanti altına alıyor.”
Bu hamle, Archer'ın 2024'ün sonlarında başladığı savunma sanayisine yönelim stratejisini de hızlandırıyor. Şirket o dönemde Palmer Luckey'nin savunma teknolojileri şirketi Anduril ile ortaklık kurarak hibrit bir dikey kalkışlı ve inişli (VTOL) askeri hava aracı geliştirmiş ve 430 milyon dolar fon toplamıştı. Geçen ay ise iki şirket, savunma ve ticari görevler için ortak geliştirilen otonom VTOL hava aracı Thunder'ı tanıttı. Insitu'nun katılması, bu hedefe sadece görsel tasarımlar değil, gerçek gelirler ve somut sözleşmeler getiriyor.
Bu arada Archer'ın ana iş kolu da ilerlemeye devam ediyor. Şirket geçen yıl amiral gemisi Midnight hava aracının pilotlu operasyonlarına başladı ve 2028 Los Angeles Olimpiyatları'nın münhasır hava taksi sağlayıcısı seçildi.
Ortada uzun bir hukuki geçmiş de var. Wisk, 2021 yılında Archer'ı ticari sırları çalmakla suçlayarak dava açmış ve yıllarca süren çekişmeli bir hukuk mücadelesi başlamıştı. İki şirket 10 Ağustos 2023'te uzlaşmaya varmış, Wisk otonom uçuş teknolojisi konusunda Archer'ın münhasır sağlayıcısı olmayı kabul etmiş ve şirketler otonomi alanında işbirliği yapma kararı almıştı. Tam üç yıl önce gerçekleşen bu uzlaşmanın ardından Archer, şimdi Wisk'in tamamına sahip oluyor.
“Fiziksel yapay zeka” markalaması bu anlaşmada büyük rol oynuyor. Günümüzde her girişim basın bültenine yapay zeka kelimesini ekliyor ve Archer da bir istisna değil. Ancak bu süslü kelimeyi bir kenara bırakırsak, mantık gayet sağlam duruyor. Archer, henüz gelir elde etmeyen bir vaatten, 200 milyon dolar geliri olan ve 35 ülkede insansız hava araçları uçuran gerçek bir savunma işletmesine satın alma yoluyla geçti.
Yıllardır FAA sertifikası almak için nakit yakan bir şirket için, Insitu'nun kârlı ve nakit üreten işini satın almak tüm şirketi bir gecede değiştiriyor. Bu hamle, bilançoyu bugüne kadar çoğunlukla gösterişli tanıtımlardan ve hisse artışlarından ibaret olan gerçek üretim ve sözleşmelerle dengeliyor.
Bu hamlenin eVTOL'ların gelişimini hızlandırma ihtimali gerçekçi olsa da, konuya şüpheyle yaklaşmak gerekiyor. Archer'ın ticari elektrikli uçuş vaatlerinin zararına, pek de ilgi çekici olmayan yeni savunma işine daha fazla odaklanıp odaklanmayacağını yakından takip etmek gerekecek.
