10 Eylül 2011’de NASA’nın GRAIL uzay aracı aya yönelik bir göreve fırlatıldı!
GRAIL, Yerçekimi Ölçümü ve İç Yapı Laboratuvarı anlamına geliyor. Cihaz ayın yerçekimi alanlarını haritalamak üzere gönderildi. Bilim insanları ayın yerçekimi haritalarına bakarak iç yapısını inceleyebildi.
Milyarlarca yıl önce meydana gelen asteroit çarpışmaları ay yüzeyinin altında yoğun malzeme cepleri bıraktı ve bu cepler ay yörüngesindeki uzay araçları üzerinde ekstra yerçekimi kuvveti oluşturabiliyor. GRAIL görevi bu çekimi ölçerek yüzeyin altında neler olduğunu ortaya çıkarabildi.
Görev aslında Ebb ve Flow adındaki iki ikiz uzay aracından oluşuyordu. İkili ay çevresinde yan yana uçarak yerçekimi alanındaki değişimleri haritaladı. Her ikisi de Florida’daki Cape Canaveral’dan aynı Delta II roketiyle fırlatıldı ve yaklaşık dört ay sonra ay yörüngesine ulaştı.
Yaklaşık dokuz ay boyunca ayın haritasını çıkardılar. NASA görev tamamlandı diye karar verince iki yörünge aracı da aya çarptı.
Neden önemliydi
Ay tuhaf bir yer. Soğuk, gri, katı bir kaya topu gibi görünse de yoğunluğu yerden yere değişiyor. Bunun nedeni ay yüzeyinin altında gömülü tuhaf “kütle yoğunlaşmaları” yani kısaca masconlar. Bu durum ay yüzeyinde düzgün olmayan, pürüzlü bir yerçekimi yaratıyor.
İşte GRAIL! NASA’nın ay yerçekimi görevinden fotoğraflar
İşte burada GRAIL’in Ebb ve Flow sondaları devreye girdi. İkiz uzay araçlarının her biri ayın içini haritalamak için üç araç taşıyordu. Bunlar arasında Lunar Gravity Ranging System, Radio Science Beacon ve MoonKam Lunar-Imaging kamerası bulunuyordu.
Araçlar birlikte ay üzerindeki masconları son derece detaylı şekilde haritalayarak ay yerçekiminin normalin üzerinde arttığı noktaları izledi. Astronomlar uzun süredir ay ve diğer gezegenlerdeki masconların şiddetli asteroit çarpışmaları sırasında oluştuğunu düşünüyordu.
“GRAIL verileri ay masconlarının büyük asteroitlerin veya kuyruklu yıldızların, iç kısmı şu an olduğundan çok daha sıcakken eski aya çarptığı zaman oluştuğunu doğruluyor,” dedi Purdue Üniversitesi’nde GRAIL eş araştırmacısı Jay Melosh bir NASA özetinde.
MoonKam aracı aslında bir öğrenci deneyiydi. MoonKam, Ortaokul Öğrencileri Tarafından Edinilen Ay Bilgisi anlamına geliyor. Cihaz Kaliforniya Üniversitesi San Diego’daki lisans öğrencileri tarafından Sally Ride Science vakfı iş birliğiyle genç öğrencileri bilim ve uzay çalışmalarına teşvik etmek amacıyla inşa edildi. Ebb ve Flow isimleri de Montana, Bozeman’daki Emily Dickinson İlkokulu’nda 4. sınıf öğrencilerinin ulusal bir yarışma kapsamında önerdiği isimlerdi.
496 milyon dolarlık GRAIL sondaları ayın etrafında son derece alçak bir yörüngede döndü ve en yakın yaklaşımda ay yüzeyine 30 mil (50 km) kadar yaklaştı. İkili arasındaki mesafe 109 mil ile 140 mil (175 km ile 225 km) arasında değişiyordu.
NASA, yakıt rezervleri alçak ay yörüngesini sürdürecek düzeye düşünce 17 Aralık 2012’de GRAIL sondalarını aya çarptırdı. Sondalar, kontrolsüz şekilde tarihi bir Apollo ay iniş bölgesi gibi bir yere çarpmasını önlemek için ayın kuzey kutbu yakınındaki bir krater kenarına yönlendirildi.
