Tesla, Texas eyaletinin Katy kentinde bir Model 3'ün yerleşim yolundan çıkarak 76 yaşındaki bir kadını evinin içinde öldürdüğü kazada sürücü destek sisteminin aktif olduğunu artık kabul ediyor — ancak şirket, sürücünün gaz pedalına yüzde yüz basarak sistemi geçersiz kıldığını öne sürüyor.
Araba "Full Self-Driving" (Tam Sürüş Otomasyonu) modundayken gaz pedalına yanlışlıkla basıldığına tüm bulgular işaret ediyor. Peki bu, Tesla'nın sorumluluktan kurtulması anlamına mı geliyor?
Tesla'nın Yapay Zeka Başkanı Ashok Elluswamy, araç verilerinin sürücü Michael Butler'ın "bu yerleşim bölgesinde gaz pedalını yüzde yüze kadar basarak sürüş otomasyonunu manuel olarak devre dışı bıraktığını" gösterdiğini açıkladı.
Tesla'ya göre gaz pedalı sonuna kadar basılıyken Model 3 saatte 73 mile (yaklaşık 117 km/s) ulaştı; üstelik araç tuğla duvarı yıkıp evin içine girdiğinde dahi pedal basılı kalmaya devam etti.
CEO Elon Musk daha önce arabanın kendi kendine sürüş yaptığı iddiasını reddederek "FSD, mahallelerde yavaş gider; bu ise yüksek hızlı bir çarpışmaydı!" demişti. Şimdi ise Tesla'nın kendi açıklaması, kaza anında sürücü destek yazılımının devrede olduğunu ve sürücünün gaz pedalına basmasının sistemi geçersiz kıldığını ortaya koyuyor.
44 yaşındaki sürücü Butler, Harris County savcılığına aracın Rose Hollow Lane'de Autopilot modunda seyrettiğini söylemişti. Kurban Martha Avila Mantilla, araç ön duvarı delip içeri girdiğinde evin ön odasında duruyordu.
Federal soruşturmayı haberleştirirken Tesla herhangi bir veri yayınlamadan önce en olası senaryoyu zaten ortaya koymuştuk: "Bana göre bu bir pedal hatasıydı. Ancak Tesla'nın ADAS sistemi — Autopilot ya da FSD — yine de işin içinde olabilir. Sistem bir şeyi yanlış yapıp sürücü bunu düzeltmeye çalışırken yanlış pedala basmış olabilir."
Tesla'nın yeni açıklaması bu senaryonun ilk yarısını doğruluyor: gaz pedalına fren yerine basıldı. Tesla, bu veriden sistemin tamamen aklandığı sonucunu çıkarmanızı istiyor. Oysa mesele bu kadar basit değil — ve şirketin atlayıp geçtiği asıl soru tam da bu.
"Sürücü gaz pedalına bastı" açıklamasının yanıtsız bıraktığı soru şu: Neden?
İnsanlar nedensiz yere gaz pedalına basıp tuğla duvara çarpmaz. Bu tür pedal hatalarının neredeyse her zaman bir tetikleyicisi vardır; en makul olanı da Tesla'nın kendi zaman çizelgesiyle örtüşüyor. Sürücü FSD modundayken araç virajda beklenmedik bir hamle yapar. Sürücü müdahale etmek ister — ama tam o an ayakları pedallerin üzerinde değildir, çünkü sistemin var oluş amacı budur zaten. Durumu düzeltmeye çalışırken frene değil gaz pedalına basar, panikler ve basmaya devam eder. Bu panikle basma ve tutma örüntüsü, pedal hatalarının neden genellikle tam hızda felaket çarpışmalarıyla sonuçlandığını açıklar.
Eğer olan buysa, "sürücü sistemi geçersiz kıldı" ifadesi onu aklamaz; aksine, Seviye 2 sistemlerin yarattığı arıza biçimini tarif eder. Hem Autopilot hem de FSD (Denetimli), anlık devralma yapabilecek dikkatli bir sürücü gerektirir — ama bu sistemler sürmeyi üstlenmek için tasarlanmıştır, bu da insanları tam o nadir acil müdahale anında en zor olanı yapmaya zorlar.
FSD v14 ile birlikte açıkça ele aldığımız aymazlık sorunu budur: sistem sizi uyutacak kadar iyi, güvenilecek kadar iyi değil. Zihinsel ve fiziksel olarak "döngü dışına" çıkan bir sürücü, o kritik yarım saniyede hem daha yavaş hem de daha beceriksiz kalır.
Sürücünün sistemi açıkça kötüye kullandığı ve Tesla'nın yine de sorumlu tutulduğu ilk dava bu olmayacak. Ağustos 2025'teki tarihi Florida kararı burada emsal oluşturuyor. Miami federal jürisi, Autopilot kullanan sürücü George McGee'nin 2019'da Key Largo'da bir T-kavşağını geçip Naibel Benavides Leon'un hayatını kaybetmesine neden olan kazada Tesla'yı yüzde 33 oranında sorumlu buldu. Jüri, sorumluluğun yüzde 67'sini McGee'ye yükledi — McGee telefonunu düşürdüğünü ve gözlerini yoldan çektiğini itiraf etmişti — ama Tesla'yı da kısmen sorumlu tutarak 243 milyon dolarlık tazminata hükmetti. Bu karar Şubat ayında bir federal hâkim tarafından onaylandı.
Sürücü sistemi açıkça kötüye kullanmıştı; tıpkı Butler gibi. Yine de jüri, Tesla'nın pazarlama stratejisinin ve yetersiz sürücü izleme sisteminin araç hakkında yanlış bir izlenim yarattığını, dolayısıyla aynı aymazlık dinamiğini beslediğini kabul etti. Kötüye kullanım ile Tesla'nın sorumluluğu birbirini dışlamıyor — "sürücü gaz pedalına bastı" çerçevesinin karşı karşıya olduğu emsal budur.
Tesla'nın araç kayıtları gerçek verilerdir ve önem taşır. Ancak şirketin bu kendi çıkarına hizmet eden açıklamayı olduğu gibi kabul etmeyi zorlaştıran bir geçmişi var. Tesla, yaklaşık 3,2 milyon aracı kapsayan bir NHTSA Mühendislik Analizi kapsamında zaten inceleniyor — bu ajansın geri çağırma kararı vermeden önceki son aşamadır. Bunun yanı sıra şirket, Autopilot ve FSD'nin karıştığı kazaları usulüne uygun bildirip bildirmediğine ilişkin ayrı bir soruşturmayla da karşı karşıya.
