Milt Windler, 1970’de Apollo 13 astronotlarını güvenli şekilde Dünya’ya döndürmek için gün boyu süren çabaları yöneten Görev Kontrolü’nün dört liderinden biri, 94 yaşında öldü.
Windler, çevrimiçi yayımlanan kısa bir duyuruya göre Perşembe günü sevgi dolu ailesinin çevresinde hayatını kaybetti.
1968’de Mercury ve Gemini programlarındaki kurtarma operasyonlarında çalıştıktan sonra NASA uçuş direktörü olarak atanan Windler, ayrıca Apollo 8’in ilk çevrelunar uçuşu ve Apollo 10 ay inişi prova uçuşu için uçuş kontrolörleri vardiyasına liderlik etti; ikinci, üçüncü ve dördüncü ay inişleri olan Apollo 12, Apollo 14 ve Apollo 15’i de yönetti. Daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk uzay istasyonu Skylab’a yapılan üç mürettebatlı görevin tümünde uçuş direktörü olarak görev yaptı.
“Apollo o kadar hızlı bir tempoydu ki insanların bunun üzerinde çok düşünme şansı olduğunu sanmıyorum. Sonradan bizim tarih yazdığımız daha da netleşti,” dedi Windler, Kuzey Teksas Üniversitesi için 2006’da yaptığı sözlü tarih görüşmesinde. “Bir görevi yapar, hemen ardından bir sonraki göreve hazırlanırdın.”
“Bu, durup düşünme zamanı değildi,” dedi Windler.
Maroon Uçuş
Her uçuş direktörü bir takım adı seçerdi (başlarda renkler). Görev direktörü olarak atanan yedinci kişi olan ve uçuş operasyonları ekibi dışından seçilen ilk iki kişiden biri olan Windler, “Maroon Flight” yani Bordo Uçuş oldu.
Uçuş direktörü konsolundaki ilk görevinde üçüncü vardiyaya atanmıştı; bu da onu ilk insanların Dünya yörüngesinin ötesine gönderileceği anda operasyon kontrol odasının başına getirdi. Trans-lunar enjeksiyon yani TLI yakıtı, Apollo 8 mürettebatı Frank Borman, Bill Anders ve Jim Lovell’i Sovyetler Birliği’ni geride bırakarak insanları Ay’ın çevresinde dolaştıran ilk ülke olma yoluna soktu.
Bunu fark eden Windler, eşi Betty ve diğer uçuş kontrolörlerinin eşleriyle birlikte gizlice küçük kırmızı ve mavi flanel pankartlar hazırladı; her birinin ortasında beyaz renkte “1” rakamı vardı. TLI sırasında Maroon ekibi üyelerine dağıtarak uzay yarışı rakiplerine gönderme yapmayı planladı.
“Ancak bu gösterinin, özellikle görev yarımdayken, uygun olmadığı kararlaştırıldı,” diye yazdı Windler, daha sonra bir koleksiyoncu tarafından edinilen bayraklardan birini eşlik eden 2020 tarihli mektubunda. “Sonuç olarak bayraklar görev sırasında hiç sergilenmedi ve Dünya’ya başarılı iniş sırasında Amerikan bayrakları kullanıldı.”
Daha sonra Windler ve Görev Kontrolü’ndeki tüm meslektaşları, mürettebat kurtarma gemisine adım atana kadar kutlama yapılmaması gerektiğini gösteren dramatik bir hatırlatmayla karşılaştı. Apollo 13’te Windler baş uçuş direktörü olarak atandı.
“Bu, kalkışı — Dünya’dan kalkışı, yani fırlatmayı kast ediyorum — ve ay yüzeyindeki faaliyetleri yaptığın anlamına geliyordu. Ama tabii Dünya’dan havalandıktan sonra, aya doğru ilerledikçe, tüm görev değişti,” dedi UNT görüşmecisine.
Bir patlama Apollo 13 servis modülünü parçaladı, uzay aracını felç etti ve mürettebatın oksijen kaynağını uzaya boşalttı.
Ay’da insanlığın üçüncü kez yürüyüşünü denetlemek yerine Windler — Altın Uçuş’tan Gerry Griffin ile birlikte — Apollo 13 uzay aracını Dünya’ya dönüş yoluna sokmak için Ay modülü motorunun ne zaman, nerede ve ne kadar süreyle ateşleneceğine dair üç seçenek geliştirmek üzere odadaki uçuş kontrolörlerine danıştı.
Bu, Windler’in görev halindeki bir misyonu yeniden planlamaya dahil olmasının sonuncusu olmayacaktı, ama bir aksaklık yüzünden değil. Skylab görevleri sırasında uçuş direktörü olarak zorluk, gelişen bilimsel olaylarla başa çıkmaktı.
“Bilim insanlarını planlamaya dahil edecek ve gerçek zamanlı olarak uyum sağlayacak bir sistem bulmamız gerekiyordu. Güneş’te ilginç bir şey olduğunda, ki birkaç kez oldu, ATM [Apollo Teleskop Dağılımı] çalışmalarını planlayabilmemiz gerekiyordu,” dedi 2006’da.
Windler, “Gerçek zamanlı ya da döngüler halinde uçuş planlaması icat ettik” dedi; bir gün bilim insanları ne yapmak istediklerini konuşur, ‘Bilim Çarı’ onlarla görüşür ve ‘Tamam, yarın için şu belirli hedeflere ihtiyacımız var’ derdi.
Skylab görevleri bittikten sonra Windler uzay mekiği ve Kanada’nın programa katkıda bulunduğu kanatlı yörünge araçlarının robotik kolu olan uzaktan kumandalı manipülatör sistemi ya da ‘Canadarm’ın geliştirilmesi üzerinde çalıştı. Daha sonra NASA’dan emekli olarak özel sektöre geçti ve Uluslararası Uzay İstasyonu’nun oluşumuna katkıda bulundu; yörünge laboratuvarının operasyon yönü konusunda danışmanlık yaptı ve daha sonra modüller üretildikçe bazı doğrulama prosedürleri üzerinde çalıştı.
‘Daha fazla dikkat’
10 Ocak 1932’de Hampton, Virginia’da doğan Milton Windler, 1954’te Virginia Tech (Virginia Politeknik Enstitüsü ve Eyalet Üniversitesi)nden havacılık mühendisliği derecesiyle mezun oldu. Okuldayken ABD Hava Kuvvetleri Yedek Subay Eğitim Kolordusu’na katıldı ve ardından Ulusal Havacılık Danışma Komitesi’nde (NACA, NASA’nın öncüsü) çalıştı, daha sonra dört yıl Hava Kuvvetleri’nde görev yaptı.
Windler, Langley Araştırma Merkezi’ndeki NACA’ya geri döndü ve kurumun NASA tesisi haline gelme sürecine tanık oldu. Houston, Teksas’a taşındı; Manned Spacecraft Center (bugün Johnson Uzay Merkezi) kurulurken oradaydı.
Apollo 13 görevi sırasında Görev Kontrolü üyesi olarak Windler ve diğer uçuş direktörleri ile kontrolörlere, dönemin Başkanı Richard Nixon tarafından 1970’te Başkanlık Özgürlük Madalyası verildi. Windler ayrıca NASA’nın Olağanüstü Hizmet Madalyası ile onurlandırıldı.
Milton ve Betty (kızlık soyadı Selby) Windler’in üç çocuğu ve sekiz torunu vardı. Anma töreni, önümüzdeki haftalarda Teksas’ın Friendswood kentindeki ailelerinin eski kilisesinde yapılacak.
“Tekrar yapsaydım, muhtemelen daha fazla dikkat etmeye çalışmak için bir şeyler yapardım,” dedi Windler. “Apollo — aslında tüm görevler — ‘bang-bang-bang’ şeklindeydi. Gerçekten tadını çıkarmak, belki daha iyi olurdu diye süzmek mümkün değildi.”
